به نقل از اقتصادنیوز، خاموشی های پراکنده و قطع و وصل برق دوباره به یکی از نگرانی های خانوارها تبدیل شده است؛ نگرانی ای که این بار فقط به ماندن در گرما، از کار افتادن آسانسور یا قطع اینترنت محدود نمی شود. برخی خانواده ها می گویند پس از بازگشت برق، یخچال، ماشین لباسشویی، کولر یا تلویزیونشان دیگر روشن نشده یا با خرابی برد، موتور و کمپرسور روبه رو شده اند.

در چنین شرایطی یک پرسش مهم پیش روی مشترکان قرار می گیرد؛ خسارت وسیله ای که هم زمان با خاموشی یا نوسان برق سوخته است، بر عهده چه کسی است؟ شرکت برق، بیمه ای که مبلغ آن روی قبض دریافت می شود یا بیمه خصوصی لوازم خانگی؟

پاسخ، برخلاف ظاهر ساده پرسش، چندان روشن نیست. روایت های مردم از پرداخت خسارت نیز دوگانه است؛ گروهی می گویند بدون پرداخت هزینه، وسیله شان که بیمه کرده بودند تعمیر شده و گروهی دیگر بعد از تهیه مدارک، ثبت پرونده و انتظار طولانی، با پیام عدم شمول خسارت روبه رو شده اند.

سارا، کارمند یک شرکت خصوصی، می گوید پس از یکی از خاموشی های اخیر، ماشین لباسشویی خانه اش از کار افتاد: برق که وصل شد، دستگاه روشن نشد. تعمیرکار گفت بخشی از سیستم برق و برد آسیب دیده و احتمال زیاد قطع و وصل یا نوسان برق عامل خرابی بوده است. قبل از آن هیچ نشانه ای از خرابی نداشت در نهایت عددی که برای تعمیر برد ماشین لباسشویی به او اعلام شد 30 میلیون تومان بود.

در

خانه الهام، وسیله دیگری قربانی بازگشت برق شده است: یخچال روشن بود که برق رفت. وقتی برق آمد، دیگر صدای موتور نیامد. تعمیرکار بعد از بررسی گفت برد یخچال سوخته است. تصور می کردیم محافظ جلوی چنین اتفاقی را می گیرد، اما گفتند محافظ هم همیشه نمی تواند در برابر همه نوسان ها مقاومت کند.

نرگس حتی با وضعیتی متفاوت روبه رو شده است. او می گوید نخست محافظ برق سوخت: بوی سوختگی آمد و دیدیم محافظ از کار افتاده است. خوش شانس بودیم که این بار خود یخچال نسوخت، اما حالا برای همه وسایل دنبال محافظ جداگانه هستیم. هزینه خرید چند محافظ هم کم نیست.

یک تعمیرکار لوازم خانگی نیز از افزایش تماس ها در روزهای قطع و وصل برق خبر می دهد: وقتی خاموشی زیاد می شود، تماس برای خرابی برد یخچال، لباسشویی و ظرفشویی بالا می رود. درباره کولرها هم سوختن موتور، خازن یا آسیب دیدن قطعات برقی بیشتر گزارش می شود. بعضی خرابی ها دقیقاً هنگام رفتن برق اتفاق نمی افتد؛ شوک اصلی می تواند زمان برگشت برق وارد شود.

خانواده دیگری نیز که درگیر تعمیر دینام کولرشدند برای تعویض سیم پیچ یک کولر آبی 7000، حدود 10 میلیون تومان پرداخت و برای تعویض قطعه استارت کولر نیز 3 میلیون تومان پرداخت کردند.

هم زمان با روایت خانوارها، فشار بر شبکه برق نیز افزایش یافته است. به گزارش شرکت برق، تقاضای لحظه ای برق در ساعت 13 و 44 دقیقه روز 20 تیر 1405 به 74 هزار و 449 مگاوات رسید؛ رقمی که حدود 10 هزار مگاوات بیشتر از روز مشابه سال قبل اعلام شد

شرکت مدیریت شبکه برق ایران پیش بینی کرده بود در فاصله 23 تا 27 تیر، نیاز مصرف برق از مرز 75 هزار و 500 مگاوات عبور کند. همین گزارش بازه 15 تیر تا 15 مرداد را محدوده بحرانی تأمین برق معرفی کرده است. گرما فقط مصرف را بالا نبرده، بلکه تجهیزات انتقال و توزیع برق را نیز در معرض خرابی قرار داده است.

برآورد مرکز پژوهش های مجلس نیز ناترازی برق در پیک تابستان 1405 را در سناریوی واقع بینانه حدود 13 هزار و 600 مگاوات می داند. در این برآورد، حداکثر توان تأمین هم زمان شبکه حدود 68 هزار و 420 مگاوات و تقاضای احتمالی در اوج تابستان بیش از 81 هزار مگاوات محاسبه شده است. این اعداد نشان می دهد هرچه گرما و مصرف بالاتر می رود، احتمال اعمال محدودیت یا بروز اشکال فنی در شبکه نیز بیشتر می شود؛ اما در گزارش های رسمی روزانه، رقم شفاف و به روزی از تعداد نوسان های برق، تعداد وسایل خانگی آسیب دیده یا ارزش خسارت تحمیل شده به خانوارها منتشر نمی شود.

خاموشی برای خانواری که وسیله اش آسیب دیده، با وصل شدن برق تمام نمی شود. هزینه بازدید، عیب یابی، تعمیر، خرید قطعه و گاهی تعویض کامل دستگاه تازه از همان لحظه آغاز می شود.

بر اساس جدول قیمت های موجود در فضای مجازی در تیر 1405، اجرت تعمیر برد یخچال معمولی حدود یک میلیون و 570 هزار تا دو میلیون و 70 هزار تومان و اجرت تعمیر برد یخچال ساید حدود دو میلیون و 610 هزار تا سه میلیون و 450 هزار تومان اعلام شده است. این فقط دستمزد تعمیر است قیمت قطعات گاهی از 2و سه میلیون تومان شروع و بسته به وسیله برقی تا 50 میلیون یا بیشتر هم می رود.

هزینه تعویض کمپرسور نیز بدون احتساب قیمت قطعات، بین دو میلیون و 170 هزار تا دو میلیون و 880 هزار تومان اعلام شده است.

افزایش نگرانی از نوسان برق، تقاضا برای خرید محافظ را هم بیشتر کرده است. یکی از فروشندگان تجهیزات برقی می گوید: مشتری قبلاً یک محافظ چندراهی برای چند وسیله می خرید، اما حالا برای یخچال، لباسشویی، ظرفشویی، پکیج و کولر محافظ جدا می خواهد. خیلی ها بعد از سوختن یک وسیله برای خرید مراجعه می کنند.

با این حال، داشتن محافظ الزاماً به معنی پذیرش خسارت از سوی بیمه یا شرکت برق نیست. در فرایند کارشناسی، علت خرابی باید مشخص شود. فرسودگی قطعات، ایراد سیم کشی داخل ساختمان، استفاده نادرست، تعمیر قبلی، خرابی محافظ یا مشکل داخلی دستگاه ممکن است به عنوان علت جایگزین مطرح شود.

همین نقطه، آغاز اختلاف میان مشترک، تعمیرکار، شرکت توزیع و بیمه گر است؛ مشترک می گوید دستگاه هم زمان با خاموشی سوخته، اما کارشناس باید تأیید کند منشأ خرابی قطعی برق یا نوسان برق بوده است.

تا سال گذشته پاسخ رسمی این بود که هر خرابی ناشی از نوسان برق لزوماً زیر پوشش بیمه مشترکان قرار نمی گیرد.

طبق گزارش های سال قبل بیش از 70 درصد درخواست های خسارت ثبت شده مربوط به خرابی وسایل برقی در اثر نوسان بود، اما قرارداد وقت بیمه، خرابی ساده وسایل برقی بر اثر نوسان یا قطع و وصل مکرر را پوشش نمی داد و عمدتاً خسارت های ناشی از آتش سوزی و انفجار مرتبط با جریان برق را جبران می کرد. سال گذشته از حدود هفت هزار پرونده ثبت شده در قرارداد قبلی، نزدیک به 500 پرونده در حال رسیدگی و 312 پرونده نیازمند تکمیل مدارک بوده است. این وضعیت در سال 1405 قرار است تغییر کند.

عبدالامیر یاقوتی، مدیرکل دفتر امور مشتریان توانیر، در گفت وگویی اعلام کرد: امسال خسارت تجهیزات برقی مشترکان ناشی از حوادث شبکه نیز به خدمات بیمه ای اضافه شده است. با این حال، او تأکید کرد پرداخت خسارت پس از انعقاد و نهایی شدن قرارداد با شرکت بیمه گر آغاز خواهد شد، به عبارت دیگر، پوشش خسارت وسایل برقی روی کاغذ گسترده تر شده، اما تا زمان تنظیم این گزارش، اجرای آن به نهایی شدن قرارداد بیمه گر وابسته است.

نکته تعیین کننده در توضیحات تازه توانیر، نحوه اثبات حادثه شبکه است. مدیرکل دفتر امور مشتریان توانیر گفته برای جداکردن خرابی شبکه از ایراد داخلی ملک، شاخص هایی در نظر گرفته شده و حادثه باید به شکلی باشد که چند وسیله را به صورت هم زمان تحت تأثیر قرار داده باشد. این شرط می تواند به یکی از دشوارترین بخش های مسیر دریافت خسارت تبدیل شود. در بسیاری از خانه ها ممکن است فقط برد یخچال یا ماشین لباسشویی بسوزد و وسیله دیگری آسیب ظاهری نبیند. در چنین حالتی، مشترک باید ثابت کند خرابی همان یک دستگاه نیز مستقیماً از حادثه یا نوسان شبکه ناشی شده است.

توانیر پیش تر نیز اعلام کرده بود اگر منشأ خسارت بیرون از ملک و مربوط به شبکه باشد و به تجهیزات برقی چند مشترک یا یک منطقه آسیب عمومی وارد کند، شرکت توزیع برق باید در چارچوب بیمه مسئولیت خود خسارت را بررسی و پرداخت کند. اگر مشترک با شرکت توزیع به نتیجه نرسد، امکان ارجاع پرونده به سطح توانیر وجود دارد. این توضیحات نشان می دهد بیمه روی قبض برق و مسئولیت شرکت توزیع، دو مسیر کاملاً یکسان نیستند. خسارت ناشی از آتش سوزی یا انفجار ممکن است ذیل بیمه حوادث بررسی شود، اما خرابی تجهیزات بر اثر اشکال بیرونی شبکه می تواند از مسیر مسئولیت شرکت توزیع و پس از اثبات گستردگی حادثه پیگیری شود.

در کنار بیمه مشترکان برق، شرکت های خصوصی نیز بسته هایی با عنوان بیمه یا خدمات گارانتی لوازم خانگی عرضه می کنند. این بسته ها می توانند نوسان برق، آتش سوزی، شکستگی، آب خوردگی، سرقت و در برخی قراردادها خسارات ناشی از جنگ را پوشش دهند؛ اما دامنه پوشش هر شرکت به متن قرارداد وابسته است.

یک کارشناس فروش خدمات گارانتی می گوید بیمه کردن چند وسیله به صورت یک بسته معمولاً ارزان تر از خرید پوشش جداگانه برای هر دستگاه است: مثلاً برای یخچال، ماشین ظرفشویی و لباسشویی یک بسته حدود سه میلیون تومان پیشنهاد می شود. اگر هر وسیله جداگانه بیمه شود، هزینه نهایی بیشتر می شود.

به گفته او، در بسیاری از این خدمات، اولویت شرکت تعمیر دستگاه است: ابتدا کارشناس خود شرکت باید بازدید و تأیید کند که خرابی بر اثر حادثه تحت پوشش، مانند نوسان برق، اتفاق افتاده است. بعد تعمیر انجام می شود. اگر دستگاه قابل تعمیر نباشد یا هزینه تعمیر از حد تعیین شده در قرارداد بالاتر برود، خسارت نقدی با توجه به سقف تعهد و درصدی از ارزش دستگاه پرداخت می شود.

مینا تجربه مثبتی از خدمات گارانتی دارد: برد وسیله را کارشناس خودشان بررسی کرد، تعمیرکار فرستادند و بدون اینکه هزینه ای بدهم مشکل برطرف شد. کل فرایند چند تماس و یک بازدید بود.

اما تجربه امیر کاملاً متفاوت است: گفتند مشخص نیست خرابی دقیقاً به دلیل نوسان برق باشد. تعمیرکار خودم نوشته بود برد بر اثر نوسان سوخته، اما کارشناسی که شرکت فرستاد این موضوع را تأیید نکرد. در نهایت نه هزینه تعمیر را دادند و نه خسارت دیگری پرداخت شد.

این دو روایت نشان می دهد داشتن بیمه هم به تنهایی کافی نیست؛ آنچه سرنوشت پرونده را تعیین می کند، جزییات قرارداد، سقف تعهد،استثناها و مهم تر از همه تأیید کارشناس شرکت است.

برای آنکه پرونده خسارت پیش از رسیدگی از بین نرود، بهتر است مشترک بلافاصله پس از حادثه این موارد را ثبت کند:

بر اساس توضیحات تازه توانیر، تصاویر محل حادثه، گزارش کارشناسی و مستندات تأمین دلیل از مدارک مهم بررسی پرونده هستند.

خسارت واقعی خاموشی را نمی توان فقط با ساعت های قطع برق اندازه گرفت. یخچالی که مواد غذایی داخل آن خراب شده، کولری که در اوج گرما موتور آن از کار افتاده، آسانسوری که نیازمند تعمیر شده، مغازه ای که دستگاه کارت خوان یا تجهیزات سرمایشی اش خاموش مانده و خانواده ای که برای تعمیر برد باید چند میلیون تومان هزینه کند، همه بخشی از صورتحساب پنهان ناترازی برق هستند.

اکنون که توانیر از اضافه شدن خسارت تجهیزات برقی ناشی از حوادث شبکه به پوشش سال 1405 خبر داده، پرسش اصلی فقط وجود یا نبود بیمه نیست؛ مسئله این است که قرارداد چه زمانی نهایی می شود، دقیقاً چه خرابی هایی را پوشش می دهد، سقف پرداخت چقدر است، چند وسیله باید هم زمان آسیب ببیند و مشترک چگونه می تواند ثابت کند خرابی از شبکه بوده، نه از داخل خانه.

تا زمانی که پاسخ این پرسش ها شفاف و فرایند کارشناسی سریع نباشد، برای بسیاری از خانواده ها بیمه همچنان یک وعده روی قبض باقی می ماند؛ قبضی که پرداخت می شود، اما هنگام سوختن وسیله، معلوم نیست چه کسی باید قبض دوم خاموشی را بپردازد.