فرارو رییس جمهور آمریکا بار دیگر به صورت علنی تأسیسات کوه کلنگ در استان اصفهان را به بمباران تهدید کرد؛ مجموعه ای که از سال 2020 و پس از اظهارات رییس وقت سازمان انرژی اتمی و انتشار تصاویر ماهواره ای از عملیات ساختمانی آن در فاصله حدود دو کیلومتری سایت هسته ای نطنز، مورد توجه رسانه ها و کارشناسان قرار گرفت.

به گزارش فرارو، از همان زمان که وجود این تأسیسات مورد توجه قرار گرفت، در حالی که هنوز جنگی میان ایران و آمریکا رخ نداده بود، کارشناسان نظامی و تحلیلگران حوزه عدم اشاعه بارها تأکید کردند که اگر روزی کار به درگیری نظامی برسد، بمب های سنگرشکن آمریکا نیز احتمالاً نخواهند توانست آسیب قابل توجهی به این مجموعه که در دل کوه ساخته شده است، وارد کنند.

علاوه بر تهدید علنی ترامپ، مقام های آمریکایی نیز به روزنامه وال استریت ژورنال گفته اند حمله به این تأسیسات یکی از گزینه های واشنگتن برای گسترش عملیات نظامی علیه ایران است. بر اساس گزارش های موجود، ایران به آژانس بین المللی انرژی اتمی اعلام کرده است که این مجموعه با هدف حفاظت از برنامه هسته ای کشور در برابر آنچه تروریسم هسته ای آمریکا و اسراییل خوانده، ساخته شده و برای مونتاژ و ساخت سانتریفیوژها در نظر گرفته شده است.

با توجه به اینکه این تأسیسات هنوز راه اندازی نشده است، بازرسان آژانس تاکنون به آن دسترسی نداشته اند. در عین حال، در فضای سیاسی و رسانه ای غرب، تلاش هایی برای متهم کردن تهران به پنهان کاری درباره این سایت دیده می شود. این ادعاها بر این مبنا استوار است که با توجه به در اختیار داشتن نسل های جدید سانتریفیوژها، این مجموعه می تواند در آینده برای غنی سازی نیز مورد استفاده قرار گیرد.

تصویر ماهواره ای از خرابکاری در نطنز - 2020

از چندی پیش، گمانه زنی دیگری نیز در محافل تحلیلی غرب مطرح شده است؛ مبنی بر اینکه با توجه به ویژگی های کوه کلنگ، ممکن است بخشی از مواد هسته ای ایران برای در امان ماندن از حملات هوایی آمریکا به این تأسیسات منتقل شده باشد. در مقابل، برخی تحلیلگران نیز معتقدند هیچ یک از این فرضیه ها لزوماً درست نیست و هدف آمریکا، با توجه به آسیب های واردشده به تأسیسات هسته ای ایران در جنگ های 12 و 40 روزه، از بین بردن ظرفیت کوه کلنگ برای احیای برنامه هسته ای ایران است.

شبکه CNN به نقل از گزارش اندیشکده علوم و امنیت بین المللی (ISIS) نوشته است که این تأسیسات دست کم 100 متر زیر کوه کلنگ گزلا ساخته شده است. پیش از آن نیز خبرگزاری آسوشیتدپرس در سال 2023، به نقل از متخصصان تحلیل تصاویر ماهواره ای، عمق احتمالی عملیات حفاری را بین 80 تا 100 متر برآورد کرده بود. این کوه در بلندترین نقطه حدود 1600 متر ارتفاع دارد و ارتفاع آن از سطح دریا نیز به حدود 3100 متر می رسد.

نکته قابل توجه این است که تمامی ارزیابی هایی که تاکنون در فضای عمومی منتشر شده اند، بر پایه تحلیل تصاویر ماهواره ای، برآوردهای فنی و گمانه زنی کارشناسان انجام شده و اطلاعات رسمی درباره مشخصات داخلی این مجموعه در دسترس نیست.

حمله اسراییل به سایت نطنز در جنگ 12 روزه

با توجه به اینکه آمریکا و کشورهای غربی ایران را به دنبال کردن برنامه هسته ای غیرصلح آمیز متهم می کنند و در سال های اخیر نیز غنی سازی 60 درصدی را محور استدلال های خود قرار داده اند، گزارش های مراکز پژوهشی، رسانه ها و مؤسسات تخصصی غربی نیز عمدتاً بر دشواری هدف قرار دادن این تأسیسات در یک حمله نظامی متمرکز بوده اند.

روزنامه گاردین در گزارش امروز خود، به نقل از یکی از کارشناسان اندیشکده علوم و امنیت بین المللی، نوشت: کارشناسان معتقدند این مجموعه عمیقاً مدفون، از برد و توان تخریبی حتی قدرتمندترین بمب های سنگرشکن موجود در زرادخانه آمریکا نیز خارج است. در عین حال، ارزیابی میزان موفقیت حملات هوایی همواره با عدم قطعیت همراه است، زیرا بدون دسترسی به اطلاعات میدانی، تعیین دقیق میزان خسارت واردشده دشوار خواهد بود. به همین دلیل، گزارش وزارت دفاع آمریکا (پنتاگون) که پس از حملات سال 2025 به تأسیسات هسته ای ایران منتشر شد، با وجود برآورد اینکه این حملات احتمالاً برنامه هسته ای ایران را یک تا دو سال به تأخیر انداخته است، تأکید می کرد که این ارزیابی با سطح قابل توجهی از عدم قطعیت همراه بوده است.

GBU-57 به عنوان قدرتمندترین بمب غیرهسته ای شناخته می شود

خبرگزاری آسوشیتدپرس هم در گزارشی که سال 2023 منتشر کرد، به نقل از استیون دلا فوئنته، کارشناس شرکت Planet Labs PBC که مسئول تحلیل تصاویر ماهواره ای این پروژه بود، نوشت: عمق این تأسیسات باعث نگرانی است، زیرا انهدام آن با تسلیحات متعارف، از جمله بمب های معمول سنگرشکن، بسیار دشوارتر خواهد بود.

در جریان دو جنگ گذشته، اسراییل به شماری از تأسیسات هسته ای ایران که در سطح زمین قرار داشتند، آسیب وارد کرد. اما حمله به اهداف عمیق در اصفهان، نطنز و فردو پس از ورود آمریکا به جنگ انجام شد. ایالات متحده برای هدف قرار دادن تأسیسات هسته ای فردو از بمب افکن های پنهانکار B-2 و بمب های سنگرشکن GBU-57 استفاده کرد. بمب هایی که قابلیت نفوذ تا عمق 60 متری زمین را داراست، حدود 14 تن وزن دارد و 2.4 تن از وزن آن، مربوط به کلاهک انفجاری است. با این حال، با توجه به برآوردهای منتشرشده درباره عمق و ویژگی های کوه کلنگ، بسیاری از رسانه ها و اندیشکده های غربی درباره میزان اثربخشی این تسلیحات علیه این مجموعه نیز ابراز تردید کرده اند.

با وجود این، باید توجه داشت که بیشتر ارزیابی های منتشرشده درباره ساختار، عمق و میزان مقاومت این مجموعه بر پایه تصاویر ماهواره ای، تحلیل های فنی و اطلاعات علنی است و به دلیل نبود اطلاعات رسمی درباره مشخصات داخلی این تأسیسات، این برآوردها همچنان با سطحی از عدم قطعیت همراه هستند.