به نقل از اکوایران، دانشگاه رفتن برای بسیاری از افراد با یک انتظار مشخص همراه است: اینکه چند سال تحصیل، در نهایت به پیدا کردن شغل و کسب درآمد منجر شود. اما بازار کار برای همه رشته ها مسیر یکسانی ندارد. بعضی گروه های تحصیلی سهم بزرگی از جمعیت شاغل را تشکیل می دهند و بعضی دیگر، با وجود حضور در دانشگاه ها، سهم کمتری از اشتغال دارند. آمارهای سال 1404 نشان می دهد برای فهم رابطه تحصیلات و بازار کار، فقط دانستن اینکه شاغلان کشور بیشتر از چه رشته هایی آمده اند کافی نیست. باید دید چه نسبتی از جمعیت هر گروه تحصیلی نیز وارد اشتغال شده اند.

مهندسی ها در صدر ترکیب شاغلان

بررسی سهم گروه های عمده رشته تحصیلی از جمعیت شاغل کشور نشان می دهد مهندسی، ساخت و تولید با 27.1 درصد در رتبه نخست قرار دارد. پس از آن، گروه بازرگانی، علوم اداری و حقوق با سهم 25.9 درصدی قرار گرفته است. مجموع این دو گروه، بیش از نیمی از جمعیت شاغل کشور را تشکیل می دهد که وزن بالای این رشته ها در ترکیب نیروی کار را نشان می دهد.

در فاصله ای قابل توجه از این دو گروه، هنر و علوم انسانی با سهم 9.2 درصدی قرار دارد. فناوری اطلاعات و ارتباطات 7.3 درصد، بهداشت 7 درصد، علوم اجتماعی، روزنامه نگاری و اطلاع رسانی 6.3 درصد و علوم تجربی، ریاضی و آمار 6.1 درصد از جمعیت شاغل را به خود اختصاص داده اند. سهم علوم تربیتی نیز 4.9 درصد است. در انتهای این فهرست، کشاورزی، جنگلداری، ماهیگیری و دامپزشکی با 3.1 درصد و گروه خدمات با 3 درصد قرار دارند.

این ارقام نشان می دهد ترکیب شاغلان کشور به شدت تحت تأثیر دو گروه مهندسی و بازرگانی، علوم اداری و حقوق قرار دارد. با این حال، سهم بالاتر از اشتغال الزاما به این معنا نیست که فارغ التحصیلان این رشته ها آسان تر شغل پیدا می کنند. ممکن است اندازه جمعیت تحصیل کرده، گستردگی مشاغل مرتبط و امکان فعالیت در حوزه های مختلف نیز در این سهم نقش داشته باشد.

کدام رشته ها درصد اشتغال بالاتری دارند؟

برای بررسی وضعیت گروه های تحصیلی در بازار کار، شاخص دوم تصویر متفاوتی ارائه می دهد. بر اساس داده های سال 1404، بیش از 61 درصد از جمعیت گروه مهندسی، ساخت و تولید شاغل بوده اند. این رقم بالاترین درصد اشتغال در میان گروه های رشته ای جدول است. پس از آن، کشاورزی، جنگلداری، ماهیگیری و دامپزشکی با 55.4 درصد و فناوری اطلاعات و ارتباطات با 48.7 درصد قرار دارند.

این نشان می دهد درصد بیشتری فارغ التحصیلان این عمده رشته های تحصیلی در بازار کار شغل پیدا می کنند، اما در رابطه با مرتبط بودن شغل و رشته تحصیلی این افراد داده و اطلاعاتی در دسترس نیست. در میان گروه های مورد بررسی، هنر و علوم انسانی با 34.3 درصد و علوم تربیتی با 33.9 درصد، پایین ترین درصدهای اشتغال را دارند. اختلاف میان بالاترین و پایین ترین مقدار جدول، 27.5 واحد درصد است که از تفاوت قابل توجه وضعیت اشتغال میان گروه های تحصیلی حکایت دارد.

سهم بالا از اشتغال، تضمین کننده جذب بیشتر نیست

مقایسه دو شاخص، نکته مهمی را روشن می کند. گروه بازرگانی، علوم اداری و حقوق دومین سهم بزرگ را از جمعیت شاغل دارد، اما درصد اشتغال آن 47.4 درصد است که پایین تر از مهندسی و کشاورزی می باشد. در مقابل، فناوری اطلاعات و ارتباطات با وجود سهم 7.3 درصدی از جمعیت شاغل، درصد اشتغال 48.7 درصدی دارد. کشاورزی نیز با سهم 3.1 درصدی از جمعیت شاغل، درصد اشتغال 55.4 درصدی را ثبت کرده است.

این تفاوت ها نشان می دهد اندازه یک گروه در میان شاغلان و نسبت شاغلان به کل جمعیت همان گروه، دو مفهوم متفاوت اند. اولی از وزن هر رشته در ترکیب اشتغال کشور خبر می دهد و دومی وضعیت اشتغال جمعیت آن گروه را توصیف می کند. بنابراین، نمی توان صرفا بر اساس سهم یک رشته از جمعیت شاغل نتیجه گرفت که بازار کار برای فارغ التحصیلان آن رشته مناسب تر است.

در نهایت، داده های سال 1404 از یک واقعیت دووجهی حکایت دارند: مهندسی ها هم بزرگ ترین سهم را از جمعیت شاغل دارند و هم بالاترین درصد اشتغال را ثبت کرده اند، اما وضعیت همه گروه های تحصیلی به این شکل نیست. برای انتخاب رشته یا سیاست گذاری آموزشی، نه سهم رشته ها از اشتغال به تنهایی کافی است و نه درصد اشتغال آن ها. مسئله اصلی، شناخت دقیق تر مسیری است که تحصیل را به شغل متناسب، درآمد و امنیت اقتصادی پیوند می دهد.