به نقل از برترین ها: ظاهرا نشانه های فشار معیشتی به محله های مرفه پایتخت رسیده و تغییر الگوی مصرف به خوبی قابل مشاهده است. در این رابطه روزنامه شرق گزارشی را با عنوان "کوچک شدن سبد خرید؛ از زعفرانیه تا تهرانسر" به قلم نسترن فرخه منتشر کرده که در ادامه آن را می خوانید:

سبد رایگان میوه های درجه دو و سه تره بارها در مناطق شمال شهر، این روزها مخاطب محلی پیدا کرده است و فروشندگان هم این را تأیید می کنند. تهران پس از شروع جنگ ظاهری جدید پیدا کرده؛ از افزایش بنرهای تبلیغاتی برای تخفیف تا انواع کالا با خرید اقساطی. بعد از شروع جنگ، فشار تورم و نااطمینانی اقتصادی شدت بیشتری گرفته و نشانه های آن را می توان در مناطق بالای تهران هم دید؛ اتفاقی که تا چند سال قبل بیشتر در محله های متوسط و متوسط رو به پایین دیده می شد. بنرهای تخفیف، فروش اقساطی، حراج های مداوم و جست وجوی کالاهای ارزان تر، امروز به خیابان های شمال تهران هم رسیده است.

گزارش میدانی از چند محله تهران نشان می دهد فشار اقتصادی به بخشی از چهره شهر تبدیل شده است. در تره بارهای زعفرانیه، شهرک غرب و گیشا، مردم کنار سبدهای میوه های درجه دو و حتی سبدهای رایگان توقف می کنند. فروشندگان از کاهش خرید گوشت، ماهی و کالاهای غیرضروری می گویند و فعالان بازار تبلیغات تأیید می کنند تخفیف و فروش اقساطی از یک ابزار مقطعی، به استراتژی دائمی کسب وکارها تبدیل شده است.

فشار اقتصادی مناطق بالای تهران حالا علاوه بر نشانه های آن روی تبلیغات شهری، در گوشت فروشی و سوپرمارکت های آن هم دیده می شود. روایتی هایی همچون کاهش مصرف پروتیین و کوچک شدن سبد خرید که پیش تر از مناطق کم برخوردار به گوش می رسید حالا در مناطق بالاتری هم دیده می شود. با یک گشت میدانی در محله های متوسط و حتی مرفه نشین نیز می توان ردپای تغییر الگوی مصرف و افت قدرت خرید را مشاهده کرد. از ویترین مغازه هایی که بنرهای تخفیف 40 تا 70 درصد نصب کرده اند تا تبلیغات گسترده خرید اقساطی برای کالاهایی که پیش تر کمتر با چنین شیوه ای عرضه می شدند. از لوازم خانگی و خدمات دندان پزشکی تا بلیت سفر، تعمیر و خرید خودرو و حتی خریدهای روزمره سوپرمارکتی که همه را شامل می شود. این تبلیغات دیگر فقط در مناطق متوسط و جنوبی شهر دیده نمی شود و به محله های شمال تهران هم نیز رسیده است. در خیابان همایی محله مجیدیه، روی ویترین بسیاری از مغازه ها برچسب های تخفیف به دلیل جابه جایی یا حراج به دلیل تعطیلی دیده می شود. خیابان اصلی گیشا نیز وضعیت مشابهی دارد و در مسیر خیابان دماوند تا میدان انقلاب و پاساژ و مغازه های سعادت آباد و شهرک غرب نیز بسیاری از فروشگاه ها با انواع تخفیف و فروش ویژه در تلاش برای جذب مشتری هستند. در یکی از سوپرمارکت های نزدیک میدان آصف در زعفرانیه، بنر بزرگی با تبلیغ 20 درصد تخفیف و پذیرش کالابرگ روی سردر فروشگاه نصب شده است؛ فروشگاهی که عمده کالاهای آن خارجی و لوکس است.

فروشنده می گوید: سال های قبل اصلا تخفیف نمی زدیم اما مدتی است مجبور شده ایم تخفیف بدهیم. کالابرگ را هم تقریبا همه قبول می کنند و در این منطقه هم هرکسی داشته باشد از آن استفاده می کند. خرید خانواده ها بیشتر به سمت کالاهای اساسی رفته و فروش کالاهای خارجی نسبت به گذشته افت محسوسی داشته است . چند خیابان آن طرف تر، حوالی عمار و فرمانیه، یکی از فروشگاه های عرضه گوشت که به فروش محصولات خاص و گران قیمت شهرت داشت، حالا روی تمام ویترین خود برگه های مرغ منجمد موجود است و پذیرش کالابرگ نصب کرده است؛ روش جدیدی از فروش که از تغییر سلیقه مشتریان، به واسطه فشار اقتصادی، حکایت دارد. بازارهای میوه و تره بار نیز روایت مشابهی از این تغییرات دارند. در تره بار ولنجک، رفت وآمد مشتریان همچنان زیاد است و بسیاری با کیسه های بزرگ میوه و سبزی از بازار خارج می شوند، اما کنار برخی غرفه ها سبدهایی از میوه های درجه دو و سه قرار گرفته است؛ میوه هایی لک دار یا با آسیب ظاهری که با قیمت پایین تر عرضه می شوند. نزدیک ظهر، زن و مردی مقابل این سبدها ایستاده اند و میوه ها را یکی یکی بررسی می کنند. فروشنده جوان غرفه می گوید: موز یا خربزه هایی که دو سه روز از ماندگاری شان گذشته را اینجا ارزان تر می گذاریم. با این حال بعضی ها باز هم می پرسند مجانی نمی دهید؟ .

حتی در تره بار دادمان شهرک غرب، وضعیت مشابهی دیده می شود. جلوی ورودی اصلی، طالبی، گوجه و خیارهای لک دار روی قفسه های فلزی چیده شده اند و با قیمت کمتر فروخته می شوند. پیرمردی که کیسه خرید در دست دارد، میان این محصولات به دنبال گزینه های ارزان تر می گردد و بر سر قیمت با فروشنده چانه می زند: باید از کیلویی 30 هزار تومان هم ارزان تر بدهی . در بخش فراورده های پروتیینی همین بازار، فروشنده در حالی که مشغول پاک کردن مرغ است، می گوید: قدرت خرید مردم مثل قبل نیست. بیشتر مشتری ها سراغ مرغ منجمد می روند تا هزینه کمتری پرداخت کنند. خرید ماهی و میگو هم نسبت به گذشته به شدت کاهش پیدا کرده است . از طرفی تره بار گیشا اگرچه همچنان شلوغ است، اما بیرون از سالن اصلی، سبدهایی از گوجه، بادمجان، شلیل و کاهو روی هم چیده شده که بخشی از آنها با قیمت پایین تر عرضه می شوند و بخشی دیگر رایگان در اختیار مردم قرار می گیرند. مردی که با کیسه ای از کرفس و هندوانه از بازار خارج می شود، چند گوجه از سبد رایگان برمی دارد و به راهش ادامه می دهد. کارگری که این سبدها را مرتب می کند، می گوید: اینها فروشی نیست. میوه هایی که لک دارند و قابل فروش هستند، کمی سالم تر از اینها هستند. اما خیلی وقت ها هنوز در حال جابه جاکردن این سبدها هستیم که رهگذرها بیشترشان را برمی دارند. پیش تر اصلا چنین چیزی نبود و خیلی وقت ها این میوه ها روی دستمان می ماند .

قصاب کنار همین تره بار نیز از تغییر رفتار مشتریان می گوید: این روزها آدم هایی برای خرید گردن، بال مرغ یا ضایعات گوشت می آیند که اگر ظاهرشان را ببینید، باور نمی کنید مشتری این محصولات باشند. بیشترشان از اهالی همین محله و مشتری های قدیمی ما هستند، اما دیگر توان خرید سابق را ندارند. بعضی ها فقط چون کالابرگ دارند، می توانند گوشت بخرند. ممکن است خانه ای چند ده میلیارد تومان ارزش داشته باشد، اما صاحبش پول خرید گوشت ندارد. خرید ماهی هم تقریبا به صفر رسیده است. در این مدت به چشم دیدیم که سبد خرید اهالی چطور کوچک و کوچک تر شد . در تره بار مجیدیه نیز الگوی مشابهی دیده می شود. سبدهای میوه های درجه دو مشتریان زیادی دارند و در کنار آنها، سبدهایی از میوه های آسیب دیده قرار گرفته که به صورت رایگان توزیع می شوند. طی حدود 10 دقیقه، چند نفر با کیسه های خرید دور این سبدها جمع می شوند و هرچه می توانند برمی دارند. در تهرانسر نیز شرایط تفاوت چندانی ندارد. مقابل یک میوه فروشی در خیابان لاله، میوه های ارزان تر روی پیاده رو چیده شده و کنار آنها سبدی از میوه های رایگان قرار دارد. قصاب همان محله می گوید: مشتری های چند ساله ای دارم که قبلا چند کیلو گوشت و مرغ می خریدند، اما حالا چون بدهی خرید ماه قبلشان را تسویه نکرده اند، خجالت می کشند دوباره برای خرید بیایند. دیگر کمتر خانواده ای مثل گذشته اول ماه خرید عمده انجام می دهد و همه دنبال جنس ارزان تر هستند .

مجموع این مشاهدات میدانی، تصویری از تغییر الگوی مصرف در مناطق مختلف تهران ارائه می دهد؛ تغییری که دیگر مرز شمال و جنوب شهر را درنوردیده است. افزایش تبلیغات تخفیفی در فروشگاه های لوکس، پذیرش گسترده کالابرگ، رشد تقاضا برای کالاهای ارزان تر، استقبال از میوه های درجه دو و حتی سبدهای رایگان، همگی نشانه هایی از فشاری هستند که تورم بر زندگی روزمره خانوارها وارد کرده است. این مشاهدات با آمارهای رسمی نیز همخوانی دارد. براساس داده های منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران، شاخص قیمت مصرف کننده خانوارهای کشور در اردیبهشت 1405 به عدد 619.6 رسیده است؛ عددی که نسبت به ماه قبل 8.8 درصد، نسبت به ماه مشابه سال قبل 83.9 درصد و در 12ماهه منتهی به اردیبهشت 1405 نسبت به دوره مشابه سال قبل 57.7 درصد افزایش را نشان می دهد؛ آماری که بازتاب آن را می توان امروز در ویترین مغازه ها، بازارهای میوه و سبد خرید خانوارها در سراسر تهران مشاهده کرد.

مهدی مالمیر، عضو هیئت علمی گروه جامعه شناسی دانشگاه شهید بهشتی که پژوهش های مختلفی در حوزه شهری دارد با اشاره به مشاهدات انجام شده در مناطق شمالی و میانی تهران می گوید: اگرچه به طور سنتی مناطق شمال شهر محل سکونت گروه های برخوردار تلقی می شوند، اما نباید تصور کرد همه ساکنان این مناطق از فشارهای اقتصادی مصون مانده اند. بسیاری از آنها مستأجر هستند و افزایش هزینه های زندگی و اجاره بها آنها را نیز تحت فشار قرار داده است. در واقع امروز فقط بخش بسیار کوچکی از جامعه، شاید کمتر از 10 درصد، توان مدیریت زندگی در شرایط فعلی را دارند و حدود 80 تا 90 درصد مردم، فارغ از اینکه در کدام منطقه تهران زندگی می کنند، با دشواری های اقتصادی روبه رو هستند. بنابراین طبیعی است حتی فروشگاه های مناطق بالای شهر نیز ناچار به تغییر شیوه فروش، نصب اطلاعیه کالابرگ یا ارائه تخفیف های گسترده شده باشند . این جامعه شناس در پاسخ به این پرسش که آیا مشاهده نشانه های رکود و تغییر الگوی مصرف در مناطق برخوردار را می توان هشداری درباره گسترش فقر دانست، می گوید: در سال های اخیر با پدیده ای مواجه شده ایم که می توان آن را عمومی شدن فقر یا افول طبقه متوسط شهری نامید. دامنه فقر دیگر محدود به مناطق جنوبی شهر نیست و بخش هایی از مناطق بالاتر شهر را نیز دربر گرفته است. هم شواهد آماری و هم مشاهدات روزمره این موضوع را تأیید می کنند که سفره طبقه متوسط کوچک تر و فشار اقتصادی گسترده تر از گذشته شده است. این وضعیت قطعا یک مسئله اجتماعی مهم است و باید بیش از گذشته مورد توجه سیاست گذاران قرار گیرد .

این گزارش میدانی نشان می دهد فشار اقتصادی دیگر محدود به محله یا طبقه اجتماعی خاصی نیست و نشانه های آن در سراسر تهران، از شمال تا جنوب، قابل مشاهده است. تغییر ویترین فروشگاه ها، گسترش تخفیف ها و فروش اقساطی و افزایش تقاضا برای کالاهای ارزان تر و حتی میوه های رایگان، از تغییر الگوی مصرف خانوارها حکایت دارد.