مسعود نیلی اقتصاددان در سخنرانی با موضوع بهره وری در نشست هم اندیشی اقتصاد و حکمرانی پس از توافق درباره آینده اقتصاد ایران و گذار به ابرتورم اظهار کرد: رقم 89 درصدی، آخرین نرخ تورم خرداد ماه امسال است که بالاترین تورمی است که تا حالا داشته ایم، از پایان دی و ابتدای بهمن 1403 شیب تورم تند شده است که بزرگترین شیبی است که در تورم های ماهانه داشته ایم.

به گزارش ایرنا، وی افزود: تا قبل از آن بزرگترین نرخ تورم ماهانه 5 درصد بوده است اما از اسفند 1404 تا پایان خرداد 1405 متوسط تورم ماهانه 7.5 درصد بوده است.

وی ادامه داد: اگر تورم ونزوئلا را از سال 2014 تا 2019 بررسی کنید، می بینید که از 50 درصد به چند صدهزار درصد در سال های اخیر رسیده است؛ لذا اگر امسال 90 درصد است، قرار نیست برای سال های آینده هم با نرخ پایین به پیش برود بلکه به سرعت افزایش می یابد.

مدرس دانشکده اقتصاد و مدیریت دانشگاه صنعتی شریف گفت: 23 ماه طول کشید تا نرخ تورم از 30 به 40 درصد برسد اما از 40 تا 50 درصد 4 ماه و 50 تا 60 درصد 2 ماه طول کشید و در حال حاضر 35 روز طول کشید تا به بازه بالای 80 درصد برسد و احتمالا تورم تیرماه بالای 90 درصد است که نشان می دهد سرعت تغییرات بالاست.

نیلی خاطر نشان کرد: وقتی تورم پایان اسفند 1404 منتشر شد، هیچ استانی با تورم سه رقمی نداشتیم؛ در فروردین نرخ تورم استان ها از سوی مرکز آمار منتشر نشد ولی در گزارش تورم اردیبهشت ماه 4 استان تورم 3 رقمی داشتند؛ در گزارش تورم خرداد استان های با تورم 3 رقمی به 11 استان افزایش یافت که نشان می دهد رشد تورم در حال سرایت به جغرافیای کشور است که عمدتا در استان های غربی و شمال غربی است.

این اقتصاددان بیان کرد: تورم تهران و البرز با فاصله نسبت به سایر استان ها پایین تر است که نشان می دهد برای جلوگیری از توزیع تورم به استان تهران توجه بیشتری می شود. اگر آمار تورم استانی را در کنار نرخ بیکاری قرار دهید می بینید که در استانهای غربی هم تورم بالایی داریم هم بیکاری که فشار سنگینی بر زندگی مردم وارد می شود. لذا خطر مواجهه با ابرتورم بسیار جدی است.

نیلی ادامه داد: تورم های پایین مانند 5 درصد برای پویایی اقتصاد مناسب است و بین تورم پایین با نرخ بیکاری رابطه عکس هست و سیاستگذار پولی تورم 2 درصدی را به 3 درصد می رساند تا نرخ بیکاری نیم درصد کاهش یابد. این کارها در اختیار بانک مرکزی است که در تورم های زیر 10 درصد با نرخ بهره بازی می کند. اما در تورم های مزمن که مدت زمان طولانی در نرخ های بالای 10 درصد و یک اتفاق نامناسب برای اقتصاد است و معمولا از کسری بودجه نشأت می گیرد.

این استاد دانشگاه افزود:وقتی دولت ها از بانک مرکزی تنخواه دریافت می کنند، دیگر کنترل تورم های مزمن در اختیار بانک مرکزی نیست و به وزارت اقتصاد برمی گردد. میانگین تورم مزمن تا قبل از اینکه وارد تورم های سنگین اخیر شویم، 18.5 درصد بود؛ وقتی در محدوده تورم های مزمن از15 تا 25 درصد قرار می گیرد، راه حل آن رفع کسری بودجه است.

وی تأکید کرد: دولت ها باید کسری بودجه را کنترل کنند تا تورم های مزمن کنترل شود در غیر این صورت باید همه قیمت ها را ایندکس کرد و به تدریج نرخ ها را کنترل کرد این روش باید با کنترل کسری بودجه همزمان شود اما اگر سیاستگذار این دو راه حل را اجرا نکند، در تورم مزمن نمی ماند و وارد تورم های بالا می شود.

این اقتصاددان با بیان اینکه ابرتورم عملا به معنای فروپاشی اقتصادی است تصریح کرد: ما هنوز وارد این روند نشده ایم ولی اگر 3 سال تورم های بالای 50 درصد داشته باشیم وارد ابرتورم می شویم البته این شاخص برای 7 دهه قبل است که به بعد از جنگ جهانی برمی گردد ولی معیار داخلی این است که اگر پول ملی فاقد ارزش برای پس انداز شد، وارد ابرتورم می شویم که به آن اقتصاد دلاریزه می گویند.

نیلی ادامه داد: مرحله قبل از دلاریزه شدن اقتصاد، تورم سرطانی است. تورم ما از سال 1352 دو رقمی شد و تا 1396 به مدت 44 سال تورم مزمن را داریم که طولانی ترین تورم مزمن در دنیاست و متوسط آن 18.3 درصد است.

وی با بیان اینکه از سال 1397 به بعد دیگر نام تورم ما مزمن نیست، افزود: تا پایان دی 1403 گذار تورمی به تورم خیلی بالا را شاهد بودیم؛ البته نرخ تورم فعلی هم عملا 3 رقمی است اما چون قیمت گذاری خدمات در اختیار دولت است، در عمل از سه رقمی شدن تورم عمومی که شامل کالا و خدمات است جلوگیری می کند؛ وگرنه تورم اصلی به کالا برمی گردد.

این اقتصاددان به تحولات دو دهه اخیر اقتصاد ایران اشاره کرد و گفت: در سال 1381 به صورت شوک درمانی نرخ ارز یکسان شد ولی تورم ایجاد نکرد چون در نظم ملی اقتصاد کلان دیده شده بود. از 1384 بازی اقتصاد کلان و سیاست گذاری اقتصادی در اقتصاد ما تغییر کرد، در دوره نوسان در فاصله 1387 تا 1399 به تورم 40 درصد رسیدیم که 3 خیز تورمی داشتیم بعد از آن تورم روی ریل کاهش به سمت تک رقمی رفت و کنترل رشد نقدینگی انجام شد و تورم به 7 درصد رسید اما دوباره بازی تغییر کرد و مجددا به دامنه تورم بالای 30 درصد رسیدیم. بنابراین به سمت یک گذار تورمی آمدیم.

نیلی با طرح این سوال که آینده تورم در ایران چه می شود، گفت: کسی نمی داند بعدا چه می شود با این حال برای قرار گرفتن در تورم خیلی بالا چند شرط لازم است؛ شرط نخست اینکه کمبود کامل در کشور پیش بیاید که شبیه همین محاصره دریایی است؛ شرط دوم دسترسی پایین به ارز و شرط سوم رشد بالای نرخ ارز است که برای ما در حال حاضر همه این موارد محقق شده است.

این اقتصاددان با یادآوری اینکه اَبَرتورم اقتصاد را از بین می برد و باعث بی اعتمادی عمومی می شود، دربارع علت حذف ارز ترجیحی از سوی دولت در دی ماه سال گذشته گفت: باید پرسید چرا در شرایط نامساعد دی ماه دولت تصمیم به حذف ارز ترجیحی گرفت؟ پاسخ این بود که اصلا ارزی وجود نداشت که بخواهیم ارز 28500 تومان را تغییر بدهیم یا خیر؛ اگر در شرایط عادی بودیم، نرخ ارز به شدت به مراتب پایین تر از نرخ های فعلی بود لذا شرایط اقتصاد کلان است که سبب وقوع این وضعیت می شود.

نیلی ادامه داد: در سال 93 که نرخ ارز افزایش یافته بود، دولت 53 درصد نرخ حامل های انرژی را افزایش داد اما تورم در همان سال زیر 20 درصد بود. بنابراین وقتی امکان صادرات نفت نیست، درآمد ارزی کاهش می یابد که درنتیجه تقاضای خرید ارز از سوی مردم افزایش می یابد و همین موضوع به تورم دامن می زند.