برآوردهای مختلف از وجود ده ها میلیارد دلار ارز و طلای خانگی در ایران حکایت دارد؛ دارایی هایی که به دلیل بی اعتمادی به بازارهای رسمی و نگرانی از کاهش ارزش پول ملی، از چرخه اقتصاد خارج شده اند. اکنون بانک مرکزی با طراحی صندوق های ارزی تلاش دارد بخشی از این منابع را به بازار رسمی بازگرداند و در عین حال، ابزار تازه ای برای سرمایه گذاری در اختیار مردم قرار دهد.

به گزارش ایسنا، با این حال، موفقیت این صندوق ها بیش از هر چیز به پاسخ دو سؤال اساسی وابسته است؛ نخست اینکه سرمایه گذار هر زمان که اراده کند، آیا می تواند دارایی خود را به راحتی نقد کند؟ و دوم اینکه این صندوق ها چه مزیتی نسبت به خرید اسکناس و نگهداری آن در منزل دارند؟

یکی از مهم ترین ویژگی های هر صندوق سرمایه گذاری، نقدشوندگی آن است. اگر صندوق های ارزی قرار باشد مشابه صندوق های طلا یا درآمد ثابت در بازار سرمایه فعالیت کنند، سرمایه گذار باید بتواند واحدهای سرمایه گذاری خود را در هر روز معاملاتی از طریق بورس به فروش برساند. در این صورت، بازارگردان صندوق موظف خواهد بود با ایجاد عرضه و تقاضا، امکان خرید و فروش روان واحدها را فراهم کند.

اما اگر سازوکار صندوق به گونه ای باشد که بازخرید واحدها تنها از طریق بانک یا نهاد منتشرکننده انجام شود، سرعت نقدشوندگی و میزان دسترسی سرمایه گذاران اهمیت دوچندان پیدا می کند. در چنین شرایطی، شفاف بودن فرآیند ابطال واحدها، زمان پرداخت وجوه و تضمین دسترسی سرمایه گذار به اصل دارایی، شرط اصلی استقبال عمومی خواهد بود.

از سوی دیگر، تفاوت اساسی صندوق های ارزی با خرید اسکناس در منزل، تنها به امنیت نگهداری محدود نمی شود. در روش سنتی، فرد با خرید دلار یا یورو صرفا از افزایش احتمالی نرخ ارز منتفع می شود، اما دارایی او بدون بازده باقی می ماند و در معرض خطر سرقت، مفقودی یا هزینه های نگهداری قرار دارد.

در مقابل، صندوق های ارزی می توانند این امکان را فراهم کنند که منابع ارزی در دارایی های کم ریسک یا ابزارهای مالی ارزی سرمایه گذاری شوند و علاوه بر حفظ ارزش سرمایه، بازدهی نیز برای سرمایه گذار ایجاد کنند. همچنین خرید و فروش واحدهای صندوق، هزینه نقل و انتقال و نگهداری اسکناس را از بین می برد.

با این حال، مزیت اصلی این صندوق ها زمانی محقق خواهد شد که سرمایه گذار اطمینان داشته باشد ارزش واحدهای صندوق همواره متناسب با نرخ ارز به روز می شود و در زمان خروج نیز امکان دریافت ارزش واقعی دارایی خود را دارد.

کارشناسان معتقدند مهم ترین چالش این صندوق ها، موضوع اعتماد عمومی است. تجربه برخی سیاست های ارزی در سال های گذشته باعث شده بخشی از مردم نسبت به ابزارهای جدید با احتیاط برخورد کنند. از این رو، تعیین دقیق نحوه تسویه، تضمین حقوق سرمایه گذاران، مشخص بودن متولی صندوق، شفافیت پرتفوی سرمایه گذاری و وجود بازارگردان قدرتمند، از الزامات موفقیت این ابزار محسوب می شود.

از منظر سیاست گذار نیز راه اندازی صندوق های ارزی می تواند مزایای مهمی داشته باشد. ورود ارزهای خانگی به شبکه رسمی، کاهش تقاضا برای نگهداری اسکناس، افزایش شفافیت بازار ارز، تعمیق بازارهای مالی و فراهم شدن منابع ارزی برای تأمین مالی پروژه های اقتصادی، از جمله اهدافی است که برای این ابزار عنوان می شود.

با این وجود، کارشناسان تأکید دارند که اگر صندوق های ارزی نتوانند نقدشوندگی بالا، شفافیت کامل و اطمینان از حفظ ارزش دارایی را تضمین کنند، انگیزه چندانی برای خروج دلارها از گاوصندوق های خانگی ایجاد نخواهد شد؛ چرا که برای بسیاری از سرمایه گذاران، در شرایط بی ثبات اقتصادی، نقدشوندگی و دسترسی فوری به دارایی، مهم تر از هر مزیت دیگری است.

در نهایت، به نظر می رسد سرنوشت صندوق های ارزی نه صرفا به طراحی فنی آنها، بلکه به میزان اعتماد عمومی گره خورده است. هرچه سازوکار این صندوق ها شفاف تر، نقدشوندگی آنها سریع تر و تضمین حقوق سرمایه گذاران قوی تر باشد، احتمال تبدیل شدن آنها به جایگزینی برای نگهداری ارز در منازل افزایش خواهد یافت؛ در غیر این صورت، این ابزار نیز ممکن است به فهرست طرح هایی بپیوندد که نتوانستند سرمایه های خرد را به بازار رسمی بازگردانند.