همزمان با تلاش ایران برای بازسازی توان دفاع هوایی و افزایش آمادگی نظامی در برابر احتمال دور تازه‌ای از درگیری با آمریکا و اسراییل، گزارش‌ها از مذاکرات تازه تهران و مسکو برای خرید سامانه پیشرفته پدافندی اس 400 حکایت دارند؛ توافقی که در صورت نهایی شدن می‌تواند معادلات دفاع هوایی ایران را تحت تأثیر قرار دهد، اما هنوز موانع جدی سیاسی و نظامی بر سر راه آن وجود دارد.

به گزارش خبرفوری، روزنامه بریتانیایی تلگراف گزارش داده است که ایران در حال مذاکره با روسیه برای دریافت سامانه اس 400 است و یک مقام ارشد ایرانی نیز نسبت به موافقت ولادیمیر پوتین با تحویل این سامانه ابراز خوش‌بینی کرده است. گفته می‌شود موضوع خرید این سامانه یکی از محورهای اصلی سفر محسن رضایی به مسکو و دیدار با رییس‌جمهور روسیه بوده است.

چرا ایران به دنبال اس 400 است؟

این روزنامه ادعا کرده اهمیت این مذاکرات را باید در شرایط جدید امنیتی ایران جست‌وجو کرد. حملات آمریکا و اسراییل به زیرساخت‌های نظامی ایران، آسیب‌هایی به شبکه پدافند هوایی کشور وارد کرده و بازسازی این توانایی را به یکی از اولویت‌های دفاعی تهران تبدیل کرده است.

سامانه اس 400 از پیشرفته‌ترین تجهیزات پدافندی روسیه به شمار می‌رود و قابلیت مقابله با طیف متنوعی از تهدیدات هوایی، از جمله هواپیماهای جنگی و برخی موشک‌ها را دارد. دستیابی به چنین سامانه‌ای می‌تواند به تقویت پوشش دفاع هوایی ایران و افزایش هزینه عملیات نظامی احتمالی علیه این کشور کمک کند.

در واقع، تهران به دنبال آن است که با بازسازی شبکه پدافندی خود، احتمال موفقیت حملات هوایی آینده را کاهش دهد. این موضوع به‌ویژه در شرایطی اهمیت دارد که نگرانی از تکرار درگیری مستقیم با آمریکا و اسراییل همچنان وجود دارد.

چرا مسکو در تحویل اس 400 تردید دارد؟

با وجود اهمیت نظامی این توافق برای تهران، فروش اس 400 به ایران برای کرملین تصمیم ساده‌ای نیست. روسیه در سال‌های گذشته نیز با وجود درخواست‌های ایران، از نهایی کردن فروش این سامانه خودداری کرده است.

یکی از مهم‌ترین موانع، ملاحظات سیاسی مسکو در روابط با اسراییل و دیگر کشورهای منطقه است. تحویل سامانه‌ای که می‌تواند در برابر جنگنده‌های پیشرفته آمریکایی و اسراییلی به کار گرفته شود، ممکن است پیامدهای دیپلماتیک و امنیتی قابل توجهی برای روسیه داشته باشد.

تجربه تحویل سامانه اس 300 به ایران نیز نشان می‌دهد که همکاری‌های تسلیحاتی دو کشور همیشه مطابق برنامه پیش نرفته است. علاوه بر این، جنگ اوکراین و نیاز گسترده ارتش روسیه به تجهیزات دفاع هوایی، ظرفیت صادرات تسلیحات پیشرفته این کشور را محدود کرده است.

همکاری نظامی ایران و چین در کنار روسیه

تهران در کنار مذاکرات با مسکو، گزینه‌های دیگری را نیز برای تقویت پدافند هوایی دنبال می‌کند. سامانه چینی اچ‌کیو 9 یکی از گزینه‌هایی است که نام آن در گزارش‌ها مطرح شده است.

پیش‌تر نیز خبرگزاری رویترز گزارش داده بود که ایران بخشی از نیازهای دفاعی خود، به‌ویژه موشک‌های دوش‌پرتاب، را از چین تأمین کرده است. این تجهیزات می‌توانند در کنار سامانه‌های دوربرد، لایه‌های مختلف شبکه دفاع هوایی را تکمیل کنند.

از سوی دیگر، فایننشال تایمز نیز با استناد به اسناد محرمانه صنعت دفاعی روسیه گزارش داده است که مسکو با فروش 90 پرتابگر بالگرد برای موشک‌های هدایت‌شونده دقیق LMUR به ایران موافقت کرده است. این پرتابگرها برای استفاده از موشک‌های ایزدلیه 305 طراحی شده‌اند؛ تسلیحاتی که ارتش روسیه در جنگ اوکراین از آنها استفاده کرده است. البته این اسناد به‌تنهایی تحویل نهایی تجهیزات به ایران را تأیید نمی‌کنند.

نزدیکی تهران و مسکو به معنای تعهد نظامی نیست

با وجود گسترش همکاری‌های دفاعی، نباید روابط ایران و روسیه را معادل یک پیمان دفاعی مشترک دانست. توافق جامع همکاری راهبردی دو کشور که در ژانویه 2025 امضا شد، فاقد بند دفاع متقابل است و مسکو را ملزم نمی‌کند که در صورت حمله نظامی به ایران وارد جنگ شود.

به همین دلیل، همکاری‌های تسلیحاتی روسیه را باید بیشتر در چارچوب منافع راهبردی دو کشور ارزیابی کرد تا تضمینی برای مداخله نظامی کرملین در حمایت از تهران.

 ایران تلاش می‌کند با استفاده از ظرفیت‌های نظامی روسیه و چین، توان بازدارندگی خود را افزایش دهد و آسیب‌پذیری‌های دفاعی را کاهش دهد. اما پرسش اصلی همچنان پابرجاست: آیا مسکو حاضر است برای تقویت توان نظامی ایران، هزینه سیاسی تحویل پیشرفته‌ترین سامانه‌های دفاعی خود را بپذیرد یا همکاری دو کشور همچنان در محدوده‌ای محتاطانه باقی خواهد ماند؟