قدرت دونالد ترامپ، رییس‌جمهور آمریکا، رو به افول گذاشته است؛ اما این مسئله برای ایران، اسراییل، روسیه و سایر نقاط جهان چه معنایی دارد؟

سایمون تیسدال در مقاله‌ای که در روزنامه «گاردین» منتشر شده، می‌نویسد: شکست ترامپ و حزب جمهوری‌خواه او، پیروزی برای تمام جهان بود. مردم در کشورهای مختلفی که طی دو سال پرتلاطم و آکنده از ترس گذشته، از سیاست‌های ترامپ متحمل رنج، خسارت و تحقیرهای سنگین شده بودند، این لحظه باشکوه رهایی را به‌صورت مشترک جشن گرفتند.

با این حال، این هیولا همچنان مانند دیگر همتایان خود در لانه مجللش در کاخ سفید کمین کرده و گرایش اقتدارگرایانه راست افراطی همچنان سایه تاریک خود را بر بسیاری از کشورها گسترانده است. با وجود این، قدرت مخرب‌ترین رییس‌جمهور آمریکا در هم شکسته و طلسم شوم او تا حد زیادی از میان رفته است.

تیسدال می‌نویسد: غرش رأی‌دهندگان آمریکایی در انتخابات میان‌دوره‌ای، فریادی بلند از مقاومت دموکراتیک بود که پژواک آن در سراسر جهان پیچید؛ پژواکی که یادآور انقلاب آمریکا در 250 سال پیش بود.

برای ایرانیان، شکست انتخاباتی ترامپ این امید را ایجاد کرد ـکه جنگ خونینی که او علیه نظام تهران به راه انداخته، به‌زودی متوقف شود.

در اسراییل نیز بسیاری از کسانی که هفته گذشته به تغییر رأی دادند، از تحقیر شدن مهم‌ترین حامی ائتلاف افراطی بنیامین نتانیاهو، که هنوز شکست نخورده است، استقبال خواهند کرد.

اوکراینی‌ها نیز امیدوارند کنگره‌ای که دموکرات‌ها کنترل آن را در دست خواهند گرفت، سیاست مماشات دولت آمریکا در برابر روسیه را مهار کند.

در اروپا نیز آغاز پایان دوران ترامپ، احساس آسودگی و امید به پاک‌سازی روابط فراآتلانتیکی از سموم جنبش «ماگا» یا همان شعار «آمریکا را دوباره عظمت ببخشیم» را به همراه آورده است.

نویسنده اضافه می‌کند که ترامپ اکنون به‌وضوح در عرصه داخلی و بین‌المللی ضعیف‌تر شده است.

با وجود انکارهای واهی و تلاش‌های مذبوحانه او برای مقصر جلوه دادن دیگران، پیروزی قاطع دموکرات‌ها به معنای رد شخصی ترامپ بود؛ آن هم به شکلی که هیچ ابهامی در آن وجود نداشت. برای دوستان و متحدان خارجی آمریکا، همانند بسیاری از شهروندان آمریکایی، سرانجام فضای تهدیدآمیز و هاله مصونیتی که از سال 2024 پیرامون ترامپ شکل گرفته بود، از میان رفت.

ترامپ در اقدامی که می‌توان آن را نوعی خودآزاری خودشیفته‌وار توصیف کرد از رأی‌دهندگان خواست تصور کنند که او نامزد انتخابات است آن هم در شرایطی که محبوبیتش به پایین‌ترین سطح رسیده بود. رأی‌دهندگان نیز با حضوری گسترده به این درخواست پاسخ دادند و گویی به نمایندگی از دموکرات‌ها و مردم سراسر جهان، ضربه تحقیرآمیزی به او وارد کردند.

تیسدال معتقد است افول جایگاه ترامپ در مقام رییس‌جمهور، در حالی که به پایان دوره ریاست‌جمهوری خود نزدیک می‌شود و از اینکه دیگر کانون توجهات نیست، احساس سرخوردگی می‌کند، می‌تواند تنش‌های قدیمی را تشدید کرده و زمینه‌ساز بحران‌های تازه‌ای شود.

ترامپ با وجود آنکه همواره از توافق و معامله سخن می‌گوید، به‌ندرت حاضر به امتیاز دادن می‌شود. او هنگامی که دچار سرخوردگی می‌شود، خشمگین شده، بر مواضع خود پافشاری می‌کند و حتی توافق‌هایی را که پیش‌تر حاصل شده‌اند، زیر پا می‌گذارد.

ایران؛ امید به پایان جنگ یا خطر تشدید درگیری؟

از این رو، جشن و خوشحالی در ایران ممکن است زودهنگام باشد. ترامپ ممکن است با تحریک نتانیاهو ، تا زمانی که او در قدرت باقی مانده است در برابر جمهوری‌خواهانی که مواضع خود را تعدیل کرده‌اند، از جمله جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهور، ایستادگی کند و جنگ را از سر بگیرد یا دامنه آن را گسترش دهد؛ به‌ویژه با هدف انتقام‌گیری از شوک نفتی در خاورمیانه که تهران آن را رقم زده و موجب نارضایتی رأی‌دهندگان آمریکایی شده است.

نویسنده تأکید می‌کند که حل بحران هسته‌ای چنددهه‌ای ایران، یکی از مهم‌ترین مسائلی است که می‌تواند میراث سیاسی ترامپ را شکل دهد؛ رییس‌جمهوری که به‌شدت درگیر وسواس ثبت نام خود در تاریخ است.

روسیه و اوکراین؛ ترامپ همچنان به دنبال معامله با پوتین است

ترامپ معتقد است جنگ اوکراین مانعی بر سر راه عادی‌سازی روابط با مسکو و دستیابی به توافق‌های دوجانبه سودآور در حوزه‌های انرژی، سرمایه‌گذاری و تجارت است.

او همچنان به ایده مبهمی موسوم به «نیکسون معکوس» پایبند است؛ به این معنا که روسیه را از نظر راهبردی به آمریکا نزدیک کند و این کار را به بهای فاصله گرفتن از چین انجام دهد. ترامپ همچنین رؤیای دریافت جایزه صلح نوبل را در سر دارد.

با این حال، پایان دادن به جنگ به نفع مردم اوکراین، انگیزه واقعی ترامپ نیست.او اهمیت چندانی به هزاران غیرنظامی‌ای که در نتیجه بمباران‌ها کشته شده‌اند، دچار معلولیت شده‌اند یا آسیب‌های روانی دیده‌اند، نمی‌دهد.

در این میان، یک تناقض ظاهری وجود دارد: ممکن است کاهش نفوذ ترامپ به برقراری آتش‌بس منجر شود.

پوتین می‌داند بهترین فرصت برای دستیابی به توافق، زمانی است که ترامپ همچنان در کاخ سفید حضور دارد. این مسئله خطر بزرگی برای اوکراین و متحدانش به شمار می‌رود.

مذاکره‌کنندگان بی‌تجربه ترامپ ممکن است تلاش‌های خود را برای وادار کردن کی‌یف به پذیرش امتیازات ارضی و سایر عقب‌نشینی‌ها افزایش دهند و حقوق حاکمیتی اوکراین و امنیت اروپا را نادیده بگیرند.

ترامپ برای مجبور کردن کی‌یف به تسلیم در برابر شروط خود، ممکن است قطع تسلیحات و حمایت اطلاعاتی آمریکا را تشدید کند و از ارائه تضمین‌های امنیتی معتبر خودداری ورزد.

کنگره دموکرات‌ها و محدود شدن قدرت ترامپ

ترامپ همچنان آزادی عمل قابل‌توجهی در هدایت سیاست‌های دفاعی و خارجی آمریکا، مستقل از کنگره، دارد. اما پس از آنکه دموکرات‌ها در ژانویه کنترل هر دو مجلس را به دست بگیرند، رییس‌جمهور و مقامات ارشد دولتش قطعاً با نظارت و پرسشگری گسترده درباره اقدامات اجرایی، بودجه‌ها، فساد و سوءاستفاده از قدرت مواجه خواهند شد.

یکی از نخستین قربانیان سیاسی احتمالی این وضعیت می‌تواند پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، باشد؛ هرچند ممکن است او از برکناری علنی و تحقیرآمیز جان سالم به در ببرد.

اگر ترامپ بار دیگر استیضاح شود ، همان‌طور که برخی دموکرات‌ها خواستار آن هستند زمان کمتری برای نگرانی درباره میراث بین‌المللی خود خواهد داشت.

 تغییرات محدود در سیاست خارجی آمریکا

هر دولت جدیدی که در اسراییل روی کار بیاید، احتمالاً همچنان فلسطینیان را از حقوق اساسی خود در غزه و کرانه باختری محروم خواهد کرد؛ موضوعی که بسته به شرایط، با حمایت کمتر یا بیشتر واشنگتن همراه خواهد بود.

ترامپ ممکن است با کاهش تنش در جنگ تعرفه‌ای، روابط خود با اروپا و کانادا را بهبود ببخشد؛ اما در مقابل، این احتمال نیز وجود دارد که تهدیدهای قبلی خود درباره خروج آمریکا از پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) و کنار گذاشتن دفاع مشترک از اروپا را دوباره مطرح کند. این مسئله نیز یکی دیگر از موضوعات پیچیده‌ای است که می‌تواند در شکل‌گیری میراث سیاسی او نقش داشته باشد.

همچنین این خطر وجود دارد که ترامپ برای تغییر نظام سیاسی کوبا، سناریویی مشابه آنچه در ونزوئلا رخ داد، دنبال کند.

در سوی دیگر، شی جین‌پینگ، رییس‌جمهور چین، که از ترامپ زیرک‌تر توصیف شده، همچنان به‌راحتی او را در بازی‌های سیاسی و دیپلماتیک دور خواهد زد.

در مقابل، دموکرات‌ها پس از در دست گرفتن قدرت می‌توانند و باید به‌سرعت برای احیای کامل بودجه کمک‌های خارجی آمریکا اقدام کنند.

آیا ترامپ می‌تواند مسیر خود را اصلاح کند؟

در این لحظه سرنوشت‌ساز که جهان در انتظار تحولات آینده است، این پرسش مطرح می‌شود: آیا ترامپ می‌تواند اوضاع را اصلاح کند؟

تصور اینکه رأی قاطع مردم در مخالفت با او و تأکید دوباره بر دموکراسی آمریکایی، تأثیر عمیقی بر ترامپ گذاشته و او را به جبران اشتباهاتش وادار کند، خوشایند است اما واقعیت این است که کار چندان دشواری پیش روی او نیست.

او می‌تواند به توصیه «آیس‌تی»، خواننده رپ آمریکایی، گوش کند که می‌گوید: «جبران اشتباهات یعنی به‌سادگی مسیر زندگی‌ات را تغییر بدهی و تلاش کنی کار درست را انجام دهی؛ به‌جای آنچه پیش‌تر انجام می‌دادی و اشتباه بود.»

با این حال، در حالی که دو سال از دوره ریاست‌جمهوری ترامپ باقی مانده است، انتظار می‌رود او همچنان به اقدامات فراقانونی و تجاوز از حدود اختیارات ریاست‌جمهوری، مداخله در امور کشورهای دیگر، اتخاذ مواضع خودخواهانه در سیاست خارجی، اختلافات اقتصادی ویرانگر و ماجراجویی‌های نظامی در خارج از مرزهای آمریکا ادامه دهد.

با وجود این، ورق در حال برگشتن علیه اوست.

پیروزی‌های انتخاباتی نیروهای پیشرو در مجارستان، صربستان و برزیل و اکنون در آمریکا، موجب احیای دموکراسی جهانی و جان گرفتن دوباره آن شده است.

گام بعدی اسپانیا خواهد بود و پس از آن، فرانسه در سال 2027 .

اکنون شکست‌های تاریخی راست افراطی و نژادپرستان پوپولیست ‌فرا رسیده و این جنبش همچنان ادامه خواهد یافت.