در سایه تداوم تنش های نظامی و ژئوپلیتیک اخیر کشور، سریال قطعی برق در بسیاری از استان ها به شکلی برنامه ریزی شده در حال اجراست. با این وجود، در نخستین هفته های آغاز این بحران، خاموشی ها در برخی مناطق بدون اطلاع رسانی قبلی و به صورت کاملاً ناگهانی اعمال شد که موجی از نارضایتی های عمومی را به همراه داشت.

به گزارش فرارو، مهدی چمران، رییس شورای شهر تهران، در واکنش به انتقادات گسترده نسبت به این خاموشی های بی برنامه، اظهارنظری جنجالی مطرح کرد و گفت: اگر می دانستید دشمنان چه تعداد تاسیسات برقی را هدف قرار داده اند، دیگر این سوال را مطرح نمی کردید.

اکنون افکار عمومی و محافل کارشناسی درگیر یک پرسش اساسی هستند: سهم درگیری های نظامی اخیر در بحران برق کشور چقدر است و چه میزان از این خاموشی ها ریشه در مشکلات ساختاری دارد؟

بسیاری از تحلیلگران حوزه انرژی بر این باورند که هرچند نمی توان آسیب های وارده به بخشی از زیرساخت های شبکه توزیع و تولید را کتمان کرد، اما ریشه اصلی تاریکی های امروز را باید در دهه ها سوءمدیریت، ناترازی مزمن تولید و مصرف، فقدان سرمایه گذاری و سیاست گذاری های کلان اشتباه جست وجو کرد. این بحران عمیق، مدت ها پیش از آغاز تنش های نظامی نیز وجود داشته و اکنون ابعاد پنهان آن نمایان تر شده است.

هاشم اورعی، استاد دانشگاه صنعتی شریف و رییس اتحادیه انجمن های علمی انرژی ایران، در گفت وگو با فرارو، ضمن انتقاد شدید از رویه فعلی که وی آن را توجیه ناکارآمدی های مدیریتی با استناد به شرایط جنگی می نامد، هشدار می دهد که در صورت تداوم این مسیر، تابستان سال آینده از امسال نیز بحرانی تر خواهد بود.

هاشم اورعی در تحلیل ریشه های قطعی برق و محدودیت های اعمال شده تحت تاثیر آسیب های زیرساختی، تصریح کرد: بیش از یک دهه است که کارشناسان نسبت به وخامت وضعیت برق کشور، به ویژه در روزهای اوج مصرف در فصل گرم، هشدارهای پیاپی داده اند؛ بنابراین این چالش مختص به تحولات دیروز و امروز نیست. متاسفانه در شرایط کنونی، هیچ نشانه روشنی برای رفع ناترازی برق یا چشم انداز امیدبخشی در این حوزه به چشم نمی خورد. من با صراحت و تاسف کامل اعلام می کنم که اگر در تابستان امسال یا سال آینده با مشکل کمبود برق و خاموشی مواجه نشویم، جای شگفتی دارد.

این استاد دانشگاه افزود: معضل اساسی این است که هر سال با پایان یافتن تابستان و کمرنگ شدن حافظه کوتاه مدت جامعه درباره مصائب بی برقی، مدیران و مسئولان ذی ربط به ارائه مجموعه ای از وعده های توخالی، غیرواقعی و گزارش های بی اساس روی می آورند و قاطعانه وعده می دهند که سال آینده هیچ گونه خاموشی نخواهیم داشت. اما در نهایت و در میدان عمل، اثبات می شود که تمامی این وعده ها خلاف واقع بوده اند. این رفتار دو حالت بیشتر ندارد: یا مسئولان از وضعیت واقعی شبکه کاملاً بی اطلاعند که بسیار بعید به نظر می رسد، و یا فاقد صداقت و شجاعت لازم برای بیان حقایق هستند.

وی با ارزیابی شرایط کنونی خاطرنشان کرد: در سال جاری نیز بروز خاموشی ها کاملاً قابل پیش بینی بود. با این حال، در شرایطی که هیچ گونه اعلام رسمی مبنی بر احتمال قطعی برق صورت نگرفته بود و حتی تا چند هفته پیش مدیران بر عدم قطعی تاکید داشتند، ناگهان خاموشی ها آغاز شد و مردم را بی برنامه درگیر یک بحران قطعی برق کردند. حتی انتشار جداول و برنامه های خاموشی نیز با تاخیر غیرموجهی همراه بود.

اورعی در ادامه به تشریح وضعیت اسف بار تامین برق صنایع پرداخت و گفت: تامین برق بخش خانگی، در واقع کوچک ترین چالش ما در این پازل پیچیده است. در حال حاضر، به صنایع تولیدی نیز رسماً اعلام شده است که مستقیماً با بحران بی برقی دست وپنجه نرم خواهند کرد. به عنوان نمونه، در شهرک های صنعتی مشهد از همین هفته، شاهد اعمال قطعی برق به مدت دو روز در هفته هستیم. یک مثال عینی تر، شهرک صنعتی چناران است که بر اساس برنامه های ابلاغ شده، در روزهای دوشنبه و پنجشنبه کاملاً از مدار تامین برق خارج می شود.

وی تاکید کرد: این بدان معناست که بخش مولد اقتصاد کشور، حتی پیش از بخش خانگی و غیرمولد یا همزمان با آن، با قطعیت و شدت بالایی با بحران تامین انرژی مواجه شده است. در اینجا مسئله اصلی، فقدان صداقت است. مگر حدود ده روز پیش، مسعود پزشکیان در مقام ریاست جمهوری دستور صریح نداد که قطع برق صنایع باید از اولویت اول خاموشی ها خارج شود؟ این یک تصمیم کاملاً منطقی و درست بود، اما به مرحله اجرا نرسید، چرا که ما همچنان درگیر سیاست زدگی در بدنه اجرایی هستیم.

رییس اتحادیه انرژی ایران در ادامه افزود: از یک سو، رییس جمهور چنین دستور راهبردی را به وزارت نیرو ابلاغ می کند و از سوی دیگر، به دلایل و ملاحظات سیاسی، آینده اقتصاد کشور به مخاطره می افتد؛ نتیجه محتوم این تناقضات، تحمیل تورم شدید به اقتصاد ملی است. شرایطی که امروز با آن مواجهیم، پیامد طبیعی همین رویکردهاست. من با نهایت تاسف اعلام می کنم و کتباً امضا می دهم که وضعیت در سال آینده به مراتب وخیم تر از امسال خواهد بود. ظاهراً برخی مسئولان به جای تدبیر، چشم انتظار وقوع معجزه و امدادهای غیبی نشسته اند؛ همان گونه که عباس علی آبادی در مقام وزیر یک بار برای حل مسئله مصرف برق دست به دامان علما شد. اما واقعیت این است که بدون وقوع معجزه، سال های آتی با بحران های عمیق تری روبه رو خواهیم شد.

رییس اتحادیه انجمن های علمی انرژی ایران، با اشاره به اظهارات جنجالی مهدی چمران پیرامون وضعیت شبکه برق، تصریح کرد: آقای چمران در اظهارات خود، به صحبت های یکی از مدیران توانیر استناد می کند که اعلام کرده بود 4200 مگاوات از ظرفیت تولید صنعتی ما در جریان درگیری ها آسیب دیده است. آقای چمران یا از ابعاد ماجرا بی اطلاع است و یا آگاهانه وارد این بازی شده تا افکار عمومی را منحرف کند.

وی توضیح داد: با تکیه بر همین ادعا، ما نیروگاه هایی در مجموعه هایی نظیر فولاد خوزستان، منطقه ویژه عسلویه و تاسیسات مشابه داشتیم که رسالت اصلی آن ها تامین برق صنایع بوده است. این یعنی 4200 مگاوات از برق مورد نیاز کشور که در بطن صنایع مادر مستقر بوده، از بین رفته است و ما تولید و تقاضا را به طور همزمان از دست داده ایم. بنابراین، تقلیل دادن ریشه های مدیریت ضعیف برق کشور و انداختن تقصیرها به گردن جنگ، به هیچ عنوان منطقی نیست. به نظر می رسد گروهی از مسئولان، وضعیت جنگی را به ابزاری برای توجیه ناکارآمدی های تاریخی خود در صنعت برق تبدیل کرده اند. مگر در تابستان سال گذشته که جنگی در کار نبود، با کسری شدید برق مواجه نبودیم؟ مسئله بسیار فراتر از این حرف هاست.

اورعی با تاکید بر ترکیبی بودن بحران انرژی گفت: ناترازی برق ما، یک بحران انباشته و ترکیبی است؛ به این معنا که کمبود گاز نیز مستقیماً به بحران کمبود برق گره خورده است. کسری برق دیگر منحصراً به فصل تابستان محدود نمی شود، اما اگر در فصول دیگر کمتر احساس می شود، صرفاً به دلیل افت شدید فعالیت و رکود صنایع کشور است. صندوق بین المللی پول در جریان جنگ 40 روزه پیش بینی کرده است که اقتصاد ایران در سال میلادی جاری با رشد منفی 6 درصدی مواجه خواهد شد. در این شرایط رکود، صنعت چگونه می خواهد رشد کند؟ چگونه قرار است اقتصاد توسعه یابد؟

اورعی ادامه داد: پیش نیاز قطعی این توسعه، تامین برق پایدار است. متهم ردیف اول جلوگیری از توسعه اقتصادی کشور، شخص وزارت نیرو است. مردم در این میان هیچ تقصیری ندارند؛ در حالی که وزارت نیرو تنها از زمستان تا بهار وعده می دهد که در تابستان آینده قطعی برق نخواهیم داشت.

دکتر اورعی در تبیین چشم اندازهای پیش روی صنعت برق هشدار داد: شبکه برق کشور، شبکه ای به شدت گسترده و متصل به هم است. اگر در یک منطقه تقاضا بیش از حد مجاز باشد و شبکه نتواند به سرعت بخشی از این تقاضا را تنظیم کند، کل شبکه پایداری خود را از دست داده و ما به سمت خاموشی سراسری (Blackout) حرکت خواهیم کرد؛ اتفاقی که کوبا بارها آن را تجربه کرده است.

وی به فرارو گفت: خاموشی سراسری بحرانی نیست که بتوان آن را یک ساعته درمان کرد. من به نقل از برخی مسئولان توانیر می گویم که ما تاکنون بسیار خوش شانس بوده ایم که به این وضعیت اسفناک نرسیده ایم. تمامی کارهایی که وزارت نیرو انجام می دهد باید بازنگری شده و تغییر کند. وزارت نیرو به جای انجام وظایف حاکمیتی، بنگاه داری کرده و انحصاری عمل می کند؛ در حالی که جای خالی بخش خصوصی در تصمیم گیری ها به شدت احساس می شود.

این کارشناس ارشد انرژی با انتقاد از نگاه تک بعدی به انرژی های تجدیدپذیر گفت: مگر قرار نبود انرژی خورشیدی بخشی از مشکلات ما را حل کند؟ واقعیت این است که تا صد سال دیگر هم انرژی خورشیدی به تنهایی قادر به حل کلاف سردرگم مشکل برق ما نخواهد بود. ما باید روی یک سبد متنوع انرژی برنامه ریزی کنیم. در این مسیر، دولت زدایی نیز امری به شدت مهم و حیاتی است. لازم است کارشناسانی که نگاه سیاسی کارانه دارند را از چرخه تصمیم گیری حذف کنیم. نباید وزیر نیرو به جای تمرکز بر حل ریشه ای مشکلات برق، صرفاً به دنبال تثبیت خود در صندلی وزارت باشد.

اورعی در پایان خاطرنشان کرد: رفع مشکل برق کشور به مدت زمان قابل توجهی نیاز دارد و مستلزم کاهش سهم دولت در عرصه تصمیم سازی هاست. باید صادقانه، شجاعانه و با درایت کامل در این وزارت خانه کار شود تا گره کور مشکلات برق باز گردد. بیش از 90 درصد برق کشور به گاز وابسته است، در حالی که ما با کمبود شدید گاز نیز روبه رو هستیم و مشکلات گاز کشور حتی از چالش های برق نیز وسیع تر است. این موضوع نشان می دهد که سبد انرژی ما دارای ایرادات اساسی است. ما هیچ گاه به مقصد نخواهیم رسید، مگر این که جسارت اصلاح این مسیر اشتباه را داشته باشیم.

منبع: فرارو