خانه هایشان لرزید. بامداد چهارشنبه 17 تیر بود. جهان در تب وتاب جام جهانی. تلویزیون پر از شور گل زدن ها و گل خوردن ها و پشت بام جنوبی ها پر از مردمانی که در جست وجوی ستون دود بودند. جنگ آغاز شده بود؛ این بار جنگی که روزمرگی جنوب را نشانه گرفته بود. یعنی شهر خالی می شود؟ یکی شان، رو به دریا، توی شرجی، ری بن زده پاسخ می دهد: عزیزوم، ریشه مو تو ای خاکه. کجا بروم؟

به گزارش فرارو، بیش از 10 روز از آغاز دور تازه حملات به جنوب ایران می گذرد. حمله هایی که این بار بیش از هر چیز زیرساخت های حیاتی را هدف گرفتند. پل ها آسیب دیدند، نیروگاه ها هدف قرار گرفتند و جنگ، مستقیم وارد زندگی روزمره مردم شد.

از همان روز، فضای مجازی رنگ جنوب گرفت. دمام، لهجه بندری و هشتگ هایی که می گفتند #جنوب-قلب-ایران است. خیلی ها به یاد روزهایی افتادند که شهر خودشان جنگ را تجربه کرده بود. پمپ بنزین ها شلوغ شد و جاده های خروجی شهرهایی مثل تهران قفل.

اما حال جنوب را کسی جز جنوبی ها درک نمی کند. خبرنگار فرارو به سراغ ساکنان چند شهر جنوبی رفت تا بپرسد؛ مردم خودشان را با شرایط تازه جنگ وفق داده اند؟ به ترک شهرشان فکر می کنند؟ اقتصاد و کسب وکارها چه وضعی دارد؟

ساعت حدود ده و نیم شب بود که ابوقاسم، ساکن اهواز، ظرف تخمه بغل، پای تلویزیون قصد تماشای فوتبال داشت. چند دقیقه بعد، صدای انفجار سکوت کارون را شکست. او می گوید تفاوت این حمله ها از همان لحظه نخست قابل احساس بود.

قبلا جنگنده ها می آمدند، بمباران می کردند و می رفتند؛ اما این بار موشک ها بودند. صدایشان خیلی بیشتر بود و انفجارها شدیدتر. حس خوبی نبود... جنگ است دیگر.

با این حال، چند روز بعد از آغاز دور تازه حملات، آنچه در خیابان های بسیاری از شهرهای جنوبی دیده می شود، بیش از آنکه شبیه شهری در حال تخلیه باشد، شبیه شهری است که تلاش کرده خود را با شرایط تازه وفق دهد.

ابوقاسم می گوید:

نپرس این سؤالا رو. بغض کردوم، یاد ریشه خودوم افتادوم. چقدر ساده ایم ما، چقدر الکی خوش، چقدر سقف آرزوهامون پایین! فقط دریا سیمون وفادار موند، همه خیانت کردن.

ماهان، ساکن ماهشهر، می گوید مردم تلاش کرده اند از شوک روزهای اول عبور کنند.

فشار اقتصادی زندگی را سخت تر کرده، اما اراده مردم برای دفاع از خاک ایران کم نشده. مردم دارند یاد می گیرند با شرایط جنگ زندگی کنند.

مرتضی، ساکن میناب، می گوید زندگی، با همه اضطرابش، جریان دارد.

صف پمپ بنزین ها طولانی هست، اما نه برای فرار. مردم فقط سوخت روزانه شان را می زنند که نکند بی بنزین بمانند. ته دلمان ترس داریم، ولی بیشتر نگران خانواده و عزیزانمان هستیم.

محمد که در بندرگاه بوشهر و نزدیکی نیروگاه اتمی زندگی می کند، می گوید هیچ کس برای جنگ آماده نیست.

نه در جنگ 12 روزه و نه حالا، هیچ وقت آماده نبودیم. مگر می شود برای چنین چیزی آماده بود؟ اضطراب بود و نمی دانستیم چه باید بکنیم، اما چاره ای هم جز ادامه زندگی نداشتیم. حالا دیگر صف های خرید و پمپ بنزین مثل روزهای اول نیست. شاید وقتی خبر حمله به پالایشگاه یا تاسیسات منتشر می شود، یک روز شلوغ شود، اما دوباره همه چیز به روال قبل برمی گردد. داریم تلاش می کنیم در شرایطی غیرعادی، زندگی عادی داشته باشیم.

آن روزهای نخست، بسیاری دنبال راهی برای رفتن بودند. اما حالا نگرانی اولیه، کم کم جای خود را به نوعی سازگاری داده است.

ابوقاسم می گوید:

شاید درست نباشد بگویم جنگ عادی شده، ولی مردم یاد گرفته اند باهاش زندگی کنند. مو اهل موندنیم، کاکو.

به گفته آنان این سازگاری به معنای از بین رفتن اضطراب نیست. هر صدای انفجار، هر خبر تازه و هر حمله ای که قلب زندگی جنوب را نشانه می گیرد، نگرانی تازه ای می سازد. نگرانی برای از دست رفتن همان زندگی کج دار و مریزی که هنوز ادامه دارد.

در روزهای نخست جنگ، خیلی ها تصور می کردند حمله به زیرساخت ها، گرمای طاقت فرسای تابستان و قطعی برق، مردم جنوب را به فکر ترک شهرهایشان خواهد انداخت. اما روایت کسانی که با فرارو گفت وگو کرده اند، تصویر دیگری نشان می دهد.

برای بسیاری، ماندن فقط از سر دلبستگی به زادگاه نیست؛ رفتن، خودش پر از سؤال های بی جواب است.

ماهان، ساکن ماهشهر، می گوید اگر هم کسی شهر را ترک کند، معمولا به خاطر داشتن اقوام در شهرهای دیگر است.

چند سال پیش هم برق منطقه چند روز قطع می شد، اما مردم ماندند و تحمل کردند. مادرم همیشه می گوید زمان جنگ هشت ساله هم خیلی ها تا وقتی دولت اصرار نمی کرد، حاضر به ترک خانه هایشان نبودند.

محمد، ساکن بندرگاه بوشهر، تصمیم به ماندن را بیشتر از آنکه احساسی بداند، نتیجه واقعیت های زندگی می داند.

اصلا کجا باید برویم؟ خانه و زندگی را چه کنیم؟ اگر برویم، خرج زندگی را از کجا بیاوریم؟ کارمان چه می شود؟ مدرسه بچه ها چه؟ اگر پل ها و جاده ها آسیب ببینند و دیگر نتوانیم برگردیم چه؟ وقتی هیچ کس جواب این سوال ها را ندارد، ماندن برایمان وضعیت روشن تری دارد. عزیزوم، ریشه مو تو ای خاکه... بی خیال.

دارا، دختر بندرعباسی، هم همین پرسش را از زاویه ای دیگر مطرح می کند؛ پرسشی که این روزها بارها از مردم جنوب شنیده می شود.

می گویم دارم می روم شام بخورم، می گویند وسایلت را جمع کن و برو. مگه جنگ نیست؟ شام چیه؟ اما کجا برویم؟ خانه ما اینجاست. خروجی های شهر باز است، ولی کسی نمی رود. اگر هم بخواهیم برویم، با کدام بنزین؟ چند ساعت توی صف بایستیم؟ توی این گرما و شرجی، کدام وسایل را برداریم؟ صدای جنگ می آید، خانه می لرزد، اما چکار کنم؟ شام نخورم؟

اگرچه جنگ برای خیلی از مردم جنوب به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شده، اما اقتصاد هنوز نتوانسته راه تازه خود را پیدا کند.

تقریبا همه کسانی که با فرارو گفت وگو کرده اند، از کاهش درآمد، افت فروش، توقف فعالیت بعضی مشاغل و نامعلوم بودن آینده بازار حرف می زنند.

ماهان می گوید بسیاری از کسب وکارها در وضعیت تعلیق قرار گرفته اند.

تاثیر جنگ خیلی زیاد بوده. خیلی از کسب وکارها متوقف شده اند یا بلاتکلیف اند. امیدوارم هیچ جای دنیا جنگ نباشد.

مرتضی از میناب می گوید سفره خانواده ها کوچک تر شده است.

درآمدها پایین آمده، قیمت کالاها بالا رفته و مردم مجبور شده اند خیلی از هزینه های روزمره شان را حذف کنند. همه داریم صرفه جویی می کنیم.

اما ابوقاسم که در حوزه توزیع مواد شوینده فعالیت می کند، رکود را ملموس تر توصیف می کند.

دوره قبلی جنگ، فروشگاه های زنجیره ای خریدهای سنگین انجام می دادند، اما این بار بازار کاملا خوابیده است. مشتری نیست، فروش نیست و همه منتظرند ببینند چه اتفاقی می افتد.

او می گوید حتی مشتریان عمده هم خریدهایشان را متوقف کرده اند.

همه ترجیح می دهند پولشان را نگه دارند. هیچ کس نمی داند فردا چه می شود. با هر حمله یا هر خبر تازه، بازار دوباره به هم می ریزد. مدام مشتری ها می گویند منتظریم جنگ تمام شود قیمت ها پایین بیاید و ما فقط می گوییم؛ مطمئنی؟

در بوشهر، جنگ فقط خودش را در بازار نشان نمی دهد؛ دریا هم بخشی از این روایت است.

محمد که در اسکله صیادی بندرگاه کار می کند، می گوید از آغاز دور تازه حملات، فعالیت صیادان به شکل محسوسی کاهش یافته است.

اسکله در طول جنگ تعطیل بود و اگر کسی می خواست به دریا برود باید تعهد می داد. از اسفند به این طرف، وضعیت دیگر به حالت قبل برنگشته است.

به گفته او، کاهش رفت وآمد لنج ها تنها بخشی از ماجراست.

بعضی ها لنج هایشان را فروخته اند. تعداد کسانی که در اسکله کار می کردند کمتر شده، چون درآمدها پایین آمده. ریسک رفتن به دریا بالا رفته و دیگر مثل قبل هر کسی حاضر نیست روی لنج کار کند.

او از کاهش صادرات آبزیان هم می گوید؛ موضوعی که درآمد صیادان را بیش از گذشته تحت تاثیر قرار داده است.

فروش ماهی به کشورهای عربی خیلی کمتر شده و همین باعث شده دلال ها ماهی را با قیمت پایین تری از صیاد بخرند. حالا هم هر شب که خبر حمله به اسکله ها می آید، همه نگرانند نکند لنج های ما هدف قرار بگیرند. می ترسوم لنجمو باد ببره. فشار روانی و مالی برای کسانی که در این کار هستند، خیلی زیاد شده است.

از نخستین روزهای حملات، موجی از همدلی با مردم جنوب در شبکه های اجتماعی شکل گرفت؛ از انتشار موسیقی های محلی تا هشتگ هایی که تلاش می کردند جنوب را در مرکز توجه افکار عمومی قرار دهند.

محمد می گوید همین همراهی ها هم بی تاثیر نیست.

اینکه ببینی از جاهای مختلف ایران نگران تو هستند و به تو اهمیت می دهند، آدم را آرام تر می کند.

اما همه نگاه یکسانی ندارند.

ابوقاسم می گوید ارزش این همدلی را انکار نمی کند، اما انتظار مردم از جایی دیگر است.

همدردی خوب است، اما مشکل ما را حل نمی کند. وقتی هوا 60 درجه است و برق قطع می شود، یک استوری اینستاگرام نمی تواند شرایط را بهتر کند. مردم بیشتر از مسئولان انتظار دارند برای این وضعیت فکری کنند.

پریا که سال ها در شهرهای مختلف جنوب زندگی کرده، تجربه امروز را ادامه سال هایی می داند که جنوب با جنگ، گرما، بی آبی و بی برقی دست وپنجه نرم کرده است.

این پرتابه هایی که امروز می بینید، فقط مربوط به یکی دو ماه اخیر نیست. سال هاست سایه جنگ بر جنوب افتاده؛ از جنگ ایران و عراق تا سال هایی که با گرمای 60 درجه، بی آبی و بی برقی زندگی کرده ایم.

به اعتقاد او، همدلی زمانی معنا پیدا می کند که به حل مسئله هم برسد.

با استوری، موسیقی جنوبی یا فراخوان خرید موتور برق، همه مشکلات حل نمی شود. به چند خانه می شود موتور برق رساند؟ به چند کسب وکار می شود کمک کرد؟ بعضی از این مشکلات از توان مردم خارج است.

او می گوید مردم جنوب قدردان همدردی دیگران هستند، اما باور دارند بعضی از بحران ها، راه حلی فراتر از همراهی های فردی می خواهد.

بطری های آب معدنی که فرستادند، هورالعظیم را پر نکرد.

روایت شهروندان اهواز، ماهشهر، میناب، بوشهر و بندرعباس نشان می دهد جنگ، اگرچه بر زندگی مردم سایه انداخته، اما هنوز نتوانسته ریتم آن را متوقف کند.

مردم از آینده نگران اند. کسب وکارها با رکود دست وپنجه نرم می کنند. صیادان از دریا می ترسند و گرمای طاقت فرسا، قطعی برق و نگرانی از آسیب دیدن زیرساخت ها، روزهای دشوارتری ساخته است. با این حال، در میان همه روایت ها، کمتر کسی از تصمیم قطعی برای ترک خانه و شهرش حرف می زند.

آنچه در گفت وگوهای فرارو بیش از هر چیز تکرار می شود تلاش برای حفظ زندگی، در میان شرایطی است که شبیه قبل نیست.

یکی هر صبح کرکره مغازه ای را بالا می کشد که مشتری هایش کمتر از همیشه اند. یکی دیگر راهی اسکله ای می شود که هر شب نگران حمله به آن است. یکی شامش را می خورد، در حالی که صدای انفجار از دور می آید. یکی هم کنار دریا می ایستد و چشمش را به افق می دوزد؛ همان دریایی که هم نانش را داده، هم ترسش را.

و در تمام گفت وگوها، یک سؤال بیشتر از همه تکرار شد؛ سوالی که سال هاست با آن زندگی کرده اند: کجا بروم؟ لنج دلوم هیچ جا، جز اینجا پارو نداره. خود تو بودی این دریا رو ول می کردی؟

منبع: فرارو