ماجرا از یک توییت آغاز شد؛ زمانی که حسام الدین آشنا در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: به نظر می رسد امروز هر سه قوه، نیروهای مسلح، مردم و نهادهای مدنی به خطرات تفرقه و فروپاشی پی برده اند و فصل الخطاب بودن جمع بندی نهادی را پذیرفته اند ؛ توییتی که باعث شد محمود نبویان نسبت به وقوع آنچه یک کودتا خوانده، هشدار دهد

نبویان در حالی این هشدار را خطاب به مردم ایران مطرح کرده است که اخیراً به دلیل افشای نامه های محرمانه رهبر انقلاب و ادعای خلاف واقع درباره تفاهم ایران و آمریکا از تریبون رسانه ملی، زیر ضرب انتقادات شدید قرار گرفته است. گویی واهمه تندروها و دلواپسان از توافق نهایی تهران و واشنگتن آن قدر بالا گرفته که به هر دست آویزی چنگ می زنند تا منافع ملی را فدای منافع جناحی خود کنند. دلواپسانی که دیروز مدعی بودند ضبط صوت نیستند، امروز پیام و بیانات رهبری را تحریف کرده و با قلب واقعیت، دست به ایجاد دوقطبی در جامعه می زنند. اما پرسش اصلی اینجاست که منظور این نماینده مجلس از کودتا چه بوده است؟

کودتا (coup) در اصل واژه ای فرانسوی است (coup d'état) به معنی ضربه به دولت و دلالت دارد بر تصاحب قدرت حکومت (قوه مجریه) به طور ناگهانی و همراه با خشونت از راه اقدامی غیرقانونی و خارج از حدود قانون اساسی. همچنین، واژه کودتا در لغت نامه دهخدا به معنای برانداختن حکومت با استفاده از قوای نظامی است. معمولاً ارتش دست به کودتا می زند یا به عملی شدن کودتا کمک می کند. کودتا اغلب با خشونت همراه است، گرچه ممکن است این خشونت محدود باشد، با این حال کمتر کودتایی بدون خون ریزی صورت گرفته است.

بررسی اقدامات نبویان و چهره های نزدیک به او، حکایت از آن دارد که تندروها از زمان امضای تفاهم ایران و آمریکا تاکنون، تلاش کرده اند تا شورای عالی امنیت ملی را به تمرد از نظر رهبری محکوم کنند. گزاره ای که رد پای آن در تمامی اظهارات و رفتارهای پایداری ها قابل مشاهده بوده و تنها محدود به یک چهره خاص نیست. چنانچه اخیراً، محمد منان رییسی، نماینده قم، در یک سخنرانی ادعا کرده است: شماها از پشت پرده جلسه شعام خبر ندارید، ولی من خبر دارم. یک شخصیت خیلی مهم در جلسه (شعام) به فرماندهان نظامی گفته و تهدید کرده بود که اگر آن چیزی که من می گویم نشود، اگر آن طور نشود، اگر امضا نشود، اگر موافقت نشود، دیگر من نیستم؛ می روم و کنار می کشم.

یا حمید رسایی، در جریان اعتراض به بسته بودن صحن مجلس، در یک تجمع گفته بود: چنین دستوری باید هم مصوبه شورای عالی امنیت ملی باشد و هم تأییدیه رهبری را داشته باشد، اما چنین مصوبه ای وجود ندارد؛ کجای قانون اساسی آمده که دبیر شورای عالی امنیت ملی می تواند برای نماینده مجلس تصمیم بگیرد؟

کامران غضنفری، دیگر نماینده تهران، هم اخیراً با انتقاد شدید از تداوم تعطیلی صحن علنی مجلس، مدعی شد: محمدباقر قالیباف طی چهار ماه گذشته بدون هیچ مبنای قانونی از برگزاری جلسات علنی جلوگیری کرده است. او همچنین ادعای وجود مصوبه شورای عالی امنیت ملی برای این تصمیم را دروغ خواند و گفت: تعطیلی صحن با هدف جلوگیری از مخالفت نمایندگان با روند مذاکرات و پذیرش آتش بس صورت گرفته است.

مجموع این مواضع، این برداشت را تقویت می کند که منظور نبویان از کودتا بیش از هر چیز متوجه اقدامات محمدباقر قالیباف و مدیریت او در روند تفاهم ایران و آمریکا باشد. در واقع، او مدعی شده که نظام سیاسی کشور علیه خودش در حال کودتا است که بارها از سوی اعضای شورای عالی امنیت ملی و چهره های نزدیک به رهبری، رد شده است.

به بیان دیگر، نبویان راوی ادعایی شده که به نظر می رسد در راستای استراتژی جدید این جریان برای بر هم زدن تفاهم نامه و تسویه حساب های جناحی با قالیباف و پزشکیان مطرح شده است. همچنین نکته قابل تأمل این است که اپوزیسیون خارج از کشور نیز این روزها ادعاهای مشابهی را علیه محمدباقر قالیباف مطرح کرده اند. در واقع، آن قدر گفتار دلواپسان و اپوزیسیون خارج از کشور با یکدیگر قرابت معنایی دارد که از نگاه افکار عمومی؛ انگار در آشی که اینترنشنال می پزد، مواد اولیه را مجلس می ریزد.

اما دلواپسان در راه رسیدن به هدفشان تنها نیستند. اگرچه بخشی از آنان با حضور در مجلس از هر راهی برای رسیدن به هدفشان استفاده می کنند، بخش دیگرشان سال هاست در رسانه ملی رخنه کرده اند و صدا و سیمای این روزها به خانه دوم تندروها تبدیل شده است. حضور پرتعداد چهره های نزدیک به این جریان در تلویزیون، فریادهای اخیر وحید جلیلی در مخالفت با مذاکرات و حتی سانسور مصاحبه ضبط شده محمدباقر قالیباف، مهر تأییدی بر این گزاره می زند.

آن چنان که مرتضی کامل نواب، دبیرکل جمعیت پیشرفت و عدالت، در واکنش به قطع سخنان رییس مجلس در صدا و سیما، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: در حالی که تلویزیون در این چند ماه ساعت ها آنتن خود را در اختیار سخنرانان سفارشی و مخالف خوان قرار داده است، تبیین و توضیحات رییس مجلس درباره تفاهم نامه اخیر را در مهم ترین بخش آن قطع و ادامه پخش آن را به فردا حواله می دهد! جناب نبویان منظورتان از کودتا کم کم داره روشن میشه...

روزنامه فرهیختگان نیز انتقاد تندی را علیه نبویان مطرح کرد و در بخشی از گزارش خود نوشت: فرد مطرح کننده این ادعا گویی متوجه نیست که این اظهارات را در چه موقعیتی مطرح می کند؟ یکی از کارویژه های اصلی دشمن در جنگ، رقم زدن فروپاشی از درون بود و پس از آنکه هدف محقق نشد، طرح ادعاها و اخبار دروغ را برای ایجاد فضای بی اعتمادی و تضعیف رابطه حکمرانان با یکدیگر و مردم کلید زد. طرح چنین ادعاهایی تکمیل کننده پازل دشمن است، آن هم در شرایطی که حکمرانان، سیاست مداران و نظامیان در خط مقدم جنگ قرار دارند و فشارهای خارجی روی آنان نیز کم نیست. تعمیم این نگاه و برداشت خطا به فضای عمومی جامعه هم به مثابه سمی مهلک عمل می کند که اعتماد مردم به حکمرانان را می سوزاند، توهم توطئه را در آن ها تقویت می کند و شکاف میان مردم و مسئولان را تقویت می کند؛ آن هم در شرایطی که دشمن به دنبال تضعیف اعتماد مردم برای هموار کردن راه برای زدن ضربه نهایی است.

این روزنامه همچنین تأکید کرده: چطور جناب نبویان تا روی آنتن رسید، در حالی که معلوم بود چه می گوید، ولی حرف های به مراتب معمولی تر قالیباف قطع می شود و حساسیت اجتماعی و سیاسی ایجاد می کنید.

حال، شاید پاسخ پرسش ابتدایی را ا با در کنار هم قرار دادن همین مواضع جست وجو کرد. آنچه این روزها با عنوان "کودتا" روایت می شود، بیش از آنکه نشانه ای از یک اقدام برای براندازی ساختار قدرت باشد، به نظر می رسد بخشی از جدال سیاسی بر سر تفاهم ایران و آمریکا و رقابت بر سر روایت آن باشد. با این حال، مهم تر از خود این ادعا، پیامدهای طرح آن است؛ روایت هایی که در شرایط حساس کنونی، بیش از آنکه گرهی از مسائل کشور باز کنند، می توانند به تشدید شکاف های سیاسی و فرسایش اعتماد عمومی بی انجامند.