قادر باستانی تبریزی در روزنامه جمهوی اسلامی نوشت: آتش جنگ اگرچه خاموش شده، اما توقف درگیری، لابد فرصتی برای تنفس و بازآرایی دو طرف است. توافق، اگرچه پایان همه دشمنی ها نیست، اما می تواند آغاز فصل تازه ای برای امنیت، اقتصاد و دیپلماسی ایران باشد. خطر آنجاست که این فرصت تاریخی، در میان تردیدها، اختلاف های داخلی و تصمیم های متناقض از دست برود. امروز بیش از هر زمان دیگری باید مراقب بود که توافق را خودمان شکست ندهیم. در این ارتباط، پنج ضرورت راهبردی شایسته توجه است.

نکته اول، اجماع کم سابقه در ساختار تصمیم گیری است. خوشبختانه به نظر می رسد در این مقطع، درباره ضرورت حرکت در مسیر تفاهم و کاهش تنش، همگرایی استثنایی در سطوح مختلف نظام شکل گرفته است. کمتر دوره ای را می توان به یاد آورد که از فرماندهان ارشد سپاه و نهادهای اطلاعاتی گرفته تا قوای سه گانه، شورای عالی امنیت ملی، مجمع تشخیص، سایر نیروهای مسلح، حتی برخی ائمه جمعه با رویکردهای تُندتر و طیف های مختلف سیاسی، تا این اندازه بر یک موضوع راهبردی هم نظر باشند. این سرمایه ارزشمند نباید قربانی رقابت های جناحی یا هیاهوی رسانه ای شود. دوران پس از جنگ، بیش از هر زمان دیگری به انسجام ملی نیاز دارد.

نکته دوم، ضرورت اقتصادی است. برخی هنوز درباره توافق، چنان سخن می گویند که گویی جامعه صرفاً در برابر یک انتخاب سیاسی قرار گرفته است. درحالی که مسئله اصلی، بازگرداندن منابع مالی ملت به اقتصاد کشور است. میلیاردها دلار از دارایی های متعلق به بیت المال، سال هاست که از چرخه اقتصاد ملی خارج مانده است. بازگشت این منابع، پیش شرط مهار تورم، تقویت پول ملی، افزایش سرمایه گذاری و خروج اقتصاد از رکود است. مخالفت با هر سازوکاری که بتواند این سرمایه ملی را به اقتصاد بازگرداند، نیازمند توضیحی بسیار فراتر از شعارهای سیاسی است.

در همین چارچوب باید یک واقعیت مهم را نیز پذیرفت که هیچ توافق پایداری میان ایران و آمریکا بدون تعریف منافع اقتصادی متقابل دوام نخواهد آورد. لابد نمی توان انتظار داشت، دشمن تحریم هایی را لغو کندکه منافع اقتصادی آن نصیب رقبای تجاریش شود. در هر مذاکره ای، منافع طرفین بخشی از معادله است. هنر دیپلماسی ما، تأمین حداکثری منافع ملی ایران در همین معادله است.

نکته سوم، پایان دادن به بلاتکلیفی راهبردی است. یکی از مهم ترین دستاوردهای جنگ، خروج نسبی ایران از وضعیت ابهام در عرصه تصمیم گیری بود. امروز شرایط دیپلماسی ایران، در برخی ابعاد، از قبل از جنگ شفاف تر شده است. در دوران جنگ، موضع ایران روشن بود. تا زمانی که حمله دشمن ادامه داشت، پاسخ نیز ادامه یافت. همین شفافیت، امروز می تواند سرمایه ای برای دیپلماسی باشد.

در سیاست و اقتصاد، پیش بینی پذیری به اندازه قدرت اهمیت دارد. سرمایه گذار، تولیدکننده، شهروند و حتی طرف مذاکره، بیش از هر چیز به ثبات نیاز دارند. تجربه نشان داده است که حتی سیاست های سخت، اگر پایدار، بدون تبعیض و قابل پیش بینی باشند، آسیب کمتری نسبت به تصمیم های متناقض و مقطعی وارد می کنند. آنچه اقتصاد ایران را فرسوده، بیش از هر چیز بلاتکلیفی مزمن بوده است.

نکته چهارم، پایان دادن به ابهام در برخی پرونده های راهبردی کشور از جمله موضوع هسته ای است. هر دکترین امنیتی باید متناسب با تجربه های جدید مورد بازنگری قرار گیرد. مهم آن است که کشور به یک سیاست روشن، قابل دفاع و پایدار برسدکه هم امنیت ملی را تأمین کند و هم هزینه های غیرضروری را کاهش دهد. استمرار وضعیت های مبهم، نه بازدارندگی می آفریند و نه اعتمادسازی.

همزمان، اگر توافقی پذیرفته می شود، همه ارکان کشور باید از آن حمایت کنند. تجربه های گذشته نشان داده است که چندصدایی در اجرای تعهدات، هزینه های سنگینی بر کشور تحمیل می کند. اگر قرار نیست تعهدی اجرا شود، نباید از ابتدا پذیرفته شود، اما اگر پذیرفته شد، وفای به عهد، یک اصل اخلاقی و البته که یک ضرورت راهبردی برای اعتبار دیپلماسی ایران است.

نکته آخر، دیپلماسی ایران اسلامی، عقلانیت همراه با اخلاق است. دیپلماسی ایران علاوه بر عقلانیت سیاسی، بایستی بر سرمایه فرهنگی و اخلاقی خود نیز تکیه کند. رفتار مسئولانه با دوستان منطقه ای و رعایت اصول جوانمردی و وفاداری در روابط خارجی، اگر با محاسبه و منافع ملی همراه باشد، می تواند به برند دیپلماسی ایرانی تبدیل شود. اخلاق، هنگامی که با اقتدار و عقلانیت همراه شود، نشانه ضعف نیست، جلوه ای از اعتماد به نفس یک ملت است.

امروز ایران بر سر یک انتخاب تاریخی ایستاده است، انتخاب میان تکرار فرصت سوزی یا گشودن فصلی تازه از ثبات و سازندگی و پیشرفت. جنگ متوقف شده است، اما آزمون اصلی تازه آغاز می شود. اقتدار ملی، بیش از آنکه در میدان نبرد ساخته شود، در میدان تدبیر، انسجام و وفای به عهد تثبیت می شود. اگر این فرصت را با عقلانیت پاس بداریم، توافق می تواند سکوی پرش ایران به سوی آینده باشد اما اگر آن را در گرداب اختلاف های داخلی و تصمیم های متناقض رها کنیم، هیچ کس به اندازه خود ما در شکست آن سهم نخواهد داشت. توافق را شکست ندهیم.