دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، روز چهارشنبه از احتمال کاهش تنش های دیرینه با ترکیه بر سر اشتراک فناوری های دفاعی خبر داد؛ اظهاراتی که می تواند چشم انداز فروش تسلیحات بیشتر به آنکارا را پیش از اجلاس ناتو در 7 ژوییه تقویت کند.

به نقل از المانیتور، ترامپ که در کنار مارک روته، دبیرکل ناتو، در دفتر بیضی شکل کاخ سفید سخن می گفت، به احتمال دستیابی به پیشرفتی در اختلاف طولانی مدت بر سر سامانه دفاع هوایی اس-400 روسیه اشاره کرد؛ سامانه ای که همچنان مهم ترین مانع در روابط راهبردی واشنگتن و آنکارا به شمار می رود.

رییس جمهور آمریکا در پاسخ به سوالی درباره احتمال دستیابی به توافقی که به ترکیه اجازه دهد سرانجام جنگنده های اف-35 را دریافت کند، ابراز خوش بینی کرد. واشنگتن در سال 2019، پس از خرید سامانه اس-400 از روسیه توسط دولت رجب طیب اردوغان، مانع تحویل جنگنده های اف-35 به ترکیه شد.

ترامپ در پاسخ گفت: او عضو قدرتمند ناتو است. احتمالاً کاری خواهم کرد که او را بسیار خوشحال کند.

او همچنین اردوغان را مردی محترم، رهبری محترم و دوست من توصیف کرد.

در همان نشست، جی دی ونس، معاون رییس جمهور آمریکا، اعلام کرد که مقام های پنتاگون تحت نظر پیت هگست، وزیر دفاع، در حال بررسی این موضوع هستند که آیا ترکیه معیارهای قانونی آمریکا برای دستیابی به جنگنده های اف-35 را رعایت کرده است یا خیر. ترامپ نیز در تأیید این موضوع گفت: ما این مسئله را بررسی خواهیم کرد.

اما جنگنده های اف-35 تنها تجهیزات نظامی آمریکایی نیستند که در سال های اخیر از دسترس آنکارا خارج شده اند. در اواخر سال 2020، کنگره آمریکا قانون مقابله با دشمنان آمریکا از طریق تحریم ها (CAATSA) را تصویب و در واکنش به خرید سامانه اس-400 روسیه، تحریم هایی را علیه آژانس تدارکات دفاعی ترکیه اعمال کرد.

این تحریم ها همچنان معاملات مهم صنایع دفاعی میان دو عضو ناتو را محدود می کند؛ از جمله صدور مجوز صادرات موتورهای جت ساخت آمریکا که ترکیه برای توسعه جنگنده نسل پنجم بومی خود موسوم به KAAN به آن نیاز دارد.

جنگنده KAAN که توسط صنایع هوافضای ترکیه توسعه یافته، با هدف کاهش وابستگی این کشور به پلتفرم های خارجی، از جمله ناوگان قدیمی اف-16 آمریکایی، طراحی شده است.

پیشنهاد وزارت خارجه آمریکا برای فروش موتورهای F-110 به ارزش تقریبی 700 میلیون دلار برای این پروژه از زمان اعمال تحریم های CAATSA در سال 2020 متوقف شده بود. با این حال، دولت ترامپ اوایل این هفته به قانونگذاران کلیدی کنگره اطلاع داد که قصد دارد این فروش را پیش ببرد.

اندکی پس از اظهارات ترامپ، گرگوری میکس، عضو ارشد دموکرات کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان، دولت آمریکا را به دور زدن کنگره برای تصویب فروش 700 میلیون دلاری متهم کرد.

میکس در بیانیه ای اعلام کرد: اواخر دیروز، دولت به من اطلاع داد که بار دیگر بررسی کنگره را در مورد بیش از 700 میلیون دلار تجهیزات دفاعی برای ارتش ترکیه دور خواهد زد.

او افزود که دولت بدون درخواست مجوز اضطراری، بدون ارائه دلایل مکتوب و بدون هرگونه تلاش جدی برای توجیه کنگره، روند قانونی تصویب این فروش را نادیده گرفته است.

با وجود این تحولات، محدودیت های ناشی از قانون CAATSA همچنان برقرار است. آژانس تدارکات دفاعی ترکیه، موسوم به SSB، به دلیل خرید سامانه اس-400 در سال 2017 در فهرست تحریم های آمریکا قرار گرفته و همین موضوع می تواند فروش موتورهای F-110 را نیز با موانع حقوقی روبه رو کند.

هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، در جریان سفر اردوغان به واشنگتن در سپتامبر 2025 گفته بود: مسئله هواپیماهای اف-35 و موتورهای جنگنده KAAN وجود دارد که مجوزهای آن ها در کنگره معلق مانده است. این مجوزها باید فعال شوند و موتورها تحویل داده شوند تا تولید KAAN پیش برود.

به نوشته تحلیلگران، فروش موتورهای جت می تواند نوعی آزمون از سوی دولت ترامپ برای سنجش میزان مخالفت کنگره با عادی سازی روابط دفاعی با ترکیه باشد.

گونول تول، مدیر برنامه ترکیه در مؤسسه خاورمیانه، در گفت وگو با المانیتور، فروش موتور را ساده ترین میوه ممکن توصیف کرد و گفت انتظار مخالفت جدی کنگره با این معامله را ندارد.

با این حال، آزمون اصلی در سال های آینده، سرنوشت تحریم های CAATSA و بازگشت احتمالی ترکیه به برنامه اف-35 خواهد بود. این قانون به صراحت آمریکا را از تحویل جنگنده های اف-35 به ترکیه تا زمانی که سامانه اس-400 را در اختیار دارد، منع می کند.

تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه، سال گذشته از پیشرفت قابل توجه در مذاکرات درباره حل این اختلاف خبر داده بود، اما هنوز مشخص نیست دولت ترکیه در قبال سامانه های اس-400 حاضر به چه امتیازاتی شده است.

به گفته گونول تول، اظهارات جی دی ونس نشان می دهد که اکنون توپ در زمین ترکیه است و آنکارا برای بازگشت به برنامه اف-35 باید از سامانه های اس-400 خود دست بکشد.

اگرچه مقام های دو کشور درباره راه حل نهایی سکوت کرده اند، اما یکی از گزینه های مطرح، انتقال سامانه های اس-400 به بخش تحت کنترل آمریکا در پایگاه هوایی اینجرلیک در سواحل مدیترانه ای ترکیه یا انتقال آن ها به یکی از پایگاه های نظامی ترکیه در خارج از کشور است.

ترکیه در حال حاضر در کشورهایی همچون قطر، سومالی و قبرس شمالی تأسیسات نظامی دارد و انتقال اس-400 به یکی از این مراکز می تواند راهی برای رفع موانع قانونی آمریکا و باز کردن مسیر بازگشت آنکارا به برنامه اف-35 باشد.

با این حال، تا زمانی که تکلیف سامانه های روسی روشن نشود، بزرگ ترین گره در روابط دفاعی واشنگتن و آنکارا همچنان پابرجا خواهد ماند.

منبع: فرارو