«دبیرکل ناتو در گفت‌وگو با شبکه فاکس نیوز اعلام کرد که در طول شش هفته جنگ، هزاران پرواز نظامی آمریکا از پایگاه‌های مستقر در اروپا انجام شده است. به گفته وی، حدود 500 هواپیمای آمریکایی از پایگاه‌های نظامی ایتالیا برای عملیات پشتیبانی استفاده کردند و رومانی نیز با محدود کردن برخی پروازهای غیرنظامی، امکانات فرودگاهی خود را در اختیار نیروهای آمریکایی قرار داد.»

به گزارش سیاست خارجی ایرنا، سخنان اخیر مارک روته، دبیرکل ناتو، درباره نقش برخی کشورهای اروپایی در پشتیبانی از عملیات نظامی آمریکا علیه ایران، موجی از واکنش‌های سیاسی و حقوقی را در تهران و برخی پایتخت‌های اروپایی برانگیخته است. جمهوری اسلامی ایران این اظهارات را «اعترافی صریح» به مشارکت ناتو در تجاوز نظامی علیه ایران دانسته و خواستار پاسخگویی کشورهای دخیل در این جنگ شده است.

به گزارش الجزیره، این تحولات در حالی رخ می‌دهد که دونالد ترامپ، رییس‌جمهور آمریکا، طی هفته‌های اخیر بارها از متحدان اروپایی خود به دلیل آنچه «حمایت ناکافی» از عملیات نظامی علیه ایران خوانده، انتقاد کرده است.

انتقاد ترامپ از متحدان اروپایی

ترامپ در دیدار اخیر خود با دبیرکل ناتو در واشنگتن از عملکرد برخی کشورهای اروپایی ابراز نارضایتی کرد و گفت از مواضع ایتالیا، انگلیس، آلمان و فرانسه ناامید شده است.

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا نیز در سفر به بحرین با تکرار این انتقادها مدعی شد محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی برخی کشورهای اروپایی برای استفاده از پایگاه‌های نظامی، به اتحاد فراآتلانتیک آسیب زده است.

با این حال، اظهارات مارک روته تصویری متفاوت از میزان همکاری اروپا با آمریکا در جریان جنگ ارائه کرد.

افشای نقش پایگاه‌های اروپایی در عملیات علیه ایران

دبیرکل ناتو در گفت‌وگو با شبکه فاکس نیوز اعلام کرد که در طول شش هفته جنگ، هزاران پرواز نظامی آمریکا از پایگاه‌های مستقر در اروپا انجام شده است.

به گفته وی، حدود 500 هواپیمای آمریکایی از پایگاه‌های نظامی ایتالیا برای عملیات پشتیبانی استفاده کردند و رومانی نیز با محدود کردن برخی پروازهای غیرنظامی، امکانات فرودگاهی خود را در اختیار نیروهای آمریکایی قرار داد.

روته همچنین گفت کشورهای اروپایی همچنان در مأموریت‌های مرتبط با امنیت دریایی در نزدیکی تنگه هرمز مشارکت دارند و بخشی از تجهیزات و توانمندی‌های خود را در منطقه مستقر کرده‌اند.

وی در عین حال تأکید کرد که برخی کشورها همکاری محدودی داشتند و موارد مخالفت با درخواست‌های آمریکا «استثنا» بوده است.

چرا اروپا وارد جنگ مستقیم با ایران نشد؟

براساس این گزارش، هرچند بسیاری از دولت‌های اروپایی از مواضع واشنگتن در قبال ایران حمایت سیاسی کردند اما از مشارکت مستقیم در جنگ خودداری کردند.

بسیاری از پایتخت‌های اروپایی معتقد بودند که جنگ علیه ایران فاقد پشتوانه حقوقی روشن بوده و بدون هماهنگی با اتحادیه اروپا آغاز شده است. علاوه بر این، نگرانی‌ها درباره تلفات غیرنظامیان و حملات صورت‌گرفته به زیرساخت‌های غیرنظامی از جمله مدارس و بیمارستان‌ها، تمایل کشورهای اروپایی برای ورود مستقیم به درگیری را کاهش داد.

در میان کشورهای اروپایی، اسپانیا از معدود دولت‌هایی بود که آشکارا با جنگ مخالفت کرد و خواستار آتش‌بس فوری و رعایت حقوق بین‌الملل از سوی همه طرف‌ها شد.

انگلیس نیز اگرچه اجازه استفاده از پایگاه دیه‌گو گارسیا را برای برخی مأموریت‌های دفاعی صادر کرد اما از مشارکت مستقیم در عملیات نظامی خودداری کرد. فرانسه و اسپانیا نیز استفاده از پایگاه‌های خود برای عملیات تهاجمی علیه ایران را نپذیرفتند.

واکنش تند تهران به افشاگری دبیرکل ناتو

اظهارات دبیرکل ناتو با واکنش سریع وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران روبه‌رو شد.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، در پیامی اعلام کرد که سخنان روته «اعترافی آشکار و نگران‌کننده» درباره مشارکت فعال ناتو در جنگ تجاوزکارانه علیه یک کشور مستقل عضو سازمان ملل متحد است.

وی تأکید کرد این اقدام نقض آشکار منشور سازمان ملل و اصول بنیادین حقوق بین‌الملل به شمار می‌رود و ناتو و کشورهای عضو آن که در تصمیم‌گیری‌ها یا پشتیبانی از این جنگ نقش داشته‌اند، باید نسبت به پیامدهای آن پاسخگو باشند.

بقایی همچنین از کشورهای اروپایی که به گفته او در تجاوز آمریکا و اسراییل علیه ایران همکاری کرده‌اند خواست درباره دلایل مشارکت خود در این عملیات به افکار عمومی جهان توضیح دهند.

کاظم غریب‌آبادی، معاون حقوقی و بین‌الملل وزارت خارجه امروز شنبه 4 تیر در حساب کاربری خود در شبکه ایکس در واکنش به اذعان دبیر کل ناتو در مصاحبه با شبکه فاکس نیوز نسبت به نقش ناتو در پشتیبانی از تجاوز نظامی آمریکا - رژیم صهیونیستی علیه ایران، و نیز نام‌بردن از ایتالیا و رومانی به‌عنوان دو کشوری که کمک زیادی به انجام عملیات‌های نظامی آمریکا علیه ایران کردند، نوشت: اظهارات دبیرکل ناتو درباره استفاده آمریکا از پایگاه‌های ایتالیا و رومانی در حمله به ایران، موجب مسئولیت بین‌المللی این کشورهاست.

وی ادامه داد: طبق قطعنامه 3314 مجمع عمومی، در اختیارگذاشتن سرزمین توسط یک دولت در جهت استفاده دولت ثالث برای انجام تجاوز علیه کشور دیگر، اقدام تجاوز محسوب می شود.

به گزارش ایرنا، «آنتونیو تایانی» وزیر امور خارجه ایتالیا نیز عصر امروز پنجشنبه 4 تیر با «سیدعباس عراقچی» وزیر امور خارجه ایران به صورت تلفنی گفت‌وگو کرد. وزیر خارجه ایتالیا در این گفت‌وگوی تلفنی، اظهارات اخیر دبیرکل ناتو درباره استفاده ایالات متحده از پایگاه‌های نظامی ایتالیا در عملیات نظامی علیه ایران را قاطعانه رد کرد.

تایانی همچنین با تأکید بر اینکه هیچ‌گونه استفاده‌ای از پایگاه‌های نظامی این کشور برای حمله به ایران صورت نگرفته و چنین اقدامی نیز در آینده انجام نخواهد شد، تصریح کرد که هواپیماهای آمریکایی برای بمباران ایران از خاک ایتالیا به پرواز درنیامده‌اند و دولت ایتالیا هرگز مجوزی برای انجام چنین عملیاتی صادر نکرده است.

سیدعباس عراقچی نیز ضمن قدردانی از تماس تلفنی و شفاف‌سازی انجام‌شده از سوی همتای ایتالیایی خود، بر ضرورت تکذیب صریح و رسمی این اظهارات از سوی دولت ایتالیا تأکید کرد.

جنجال سیاسی در ایتالیا

اظهارات روته در ایتالیا نیز با واکنش‌های گسترده‌ای روبه‌رو شد.

جورجیا ملونی، نخست‌وزیر ایتالیا، پیش از این بارها تأکید کرده بود که کشورش در جنگ علیه ایران مشارکت نخواهد کرد. پس از سخنان دبیرکل ناتو، دولت رم تلاش کرد خود را از این اظهارات فاصله دهد.

گوییدو کروستو، وزیر دفاع ایتالیا، اعلام کرد روته تصویری «گمراه‌کننده» از نقش ایتالیا ارائه کرده و میان پروازهای پشتیبانی و عملیات رزمی تفاوت قائل نشده است.

وی تأکید کرد که دولت ایتالیا تنها فعالیت‌های فنی و لجستیکی غیررزمی را مجاز دانسته و هیچ مجوزی برای مشارکت در عملیات تهاجمی علیه ایران صادر نکرده است.

با این حال، احزاب مخالف دولت خواستار توضیحات بیشتر درباره ابعاد همکاری‌های نظامی ایتالیا با آمریکا شده‌اند.

اختلاف گسترده میان ترامپ و متحدان اروپایی

به گزارش الجزیره، تنش میان دولت ترامپ و اعضای اروپایی ناتو موضوع جدیدی نیست. رییس‌جمهور آمریکا از زمان بازگشت به کاخ سفید بارها از کشورهای اروپایی به دلیل پایین بودن هزینه‌های دفاعی و اتکای بیش از حد به واشنگتن انتقاد کرده است.

ترامپ خواستار آن است که اعضای ناتو پنج درصد تولید ناخالص داخلی خود را صرف امور دفاعی کنند؛ رقمی که بسیاری از کشورهای اروپایی آن را غیرواقع‌بینانه می‌دانند.

اختلافات دو سوی آتلانتیک در جریان جنگ علیه ایران تشدید شد؛ به‌ویژه زمانی که برخی کشورهای اروپایی از مشارکت فعال در عملیات نظامی یا مأموریت‌های مرتبط با تنگه هرمز خودداری کردند.

با وجود این، سفر اخیر دبیرکل ناتو به واشنگتن و تأکید او بر همکاری گسترده اعضای این ائتلاف با آمریکا، تلاشی برای کاهش تنش‌ها و حفظ انسجام ناتو پیش از نشست سالانه این سازمان در آنکارا ارزیابی می‌شود.

سخنان روته در عین حال بار دیگر بحث درباره نقش کشورهای اروپایی در جنگ اخیر علیه ایران و مسئولیت‌های حقوقی و سیاسی ناشی از آن را به یکی از موضوعات اصلی فضای سیاسی اروپا و خاورمیانه تبدیل کرده است.