به گزارش پارسینه ؛ در سال های اخیر، آمارها حاکی از افزایش معنادار مصرف سیگار در میان زنان و دختران جوان در کشور است. براساس آماری که به تازگی اعلام شده، مصرف دخانیات در میان دختران با رشد 135 درصدی همراه بوده است؛ پدیده ای که صرفاً نمی توان آن را نتیجه تغییرات فرهنگی دانست. از منظر روان شناسی، سیگار بیشتر از آن که نشانه انتخابی لذت جویانه باشد، به نوعی پاسخ به فشارهای روانی و هیجانی نهفته در زندگی فردی و اجتماعی زنان تبدیل شده است.

پناهگاه خاموش در حلقه های دود

از آن جا که بخش زیادی از مسئولیت ها و نقش های اجتماعی و خانوادگی بر دوش زنان است، احساس خستگی روانی، اضطراب مزمن و کمبود فضاهای امن برای تخلیه هیجانی، آن ها را به سمت مکانیسم هایی سوق می دهد که آرامش لحظه ای ایجاد می کند. سیگار یکی از در دسترس ترین این مکانیسم هاست. کشیدن سیگار در عمل پیامی پنهان دارد: می خواهم برای چند دقیقه از همه فاصله بگیرم.

دودی که کنترل اوضاع را به دست می گیرد

از منظر روان تحلیل گرانه، این رفتار می تواند نوعی تلاش برای بازیابی کنترل در شرایطی باشد که زن احساس می کند بر وضعیت زندگی یا عواطف خود تسلط ندارد. دود سیگار در این جا استعاره ای از رهایی است. شکلی نمادین از خروج موقتی از قواعد اجتماعی یا فشار نقش های زنانه. به بیان دیگر، سیگار برای بسیاری از زنان، نه صرفاً یک عادت جسمی، بلکه مکان روانیِ آزادی است. عامل دیگر، فشار اجتماعی و نیاز به پذیرش گروهی است. در برخی محافل دوستانه یا فضاهای دانشگاهی، سیگار کشیدن به نشانه ای از جسارت یا مدرن بودن تبدیل شده است. برای زنان جوان، که در مرحله شکل گیری هویت شخصی هستند، پذیرش اجتماعی و احساس تعلق اهمیتی حیاتی دارد. وقتی سیگار به بخشی از زبان غیرکلامی گروه تبدیل می شود، مقاومت در برابر آن دشوارتر خواهد بود.

از منظر شناختی، احساس استقلال و کنترل از جمله باورهای تقویت کننده در رفتار سیگار کشیدن زنان است. بسیاری از زنان سیگاری در مصاحبه ها بیان می کنند که سیگار برایشان نوعی قدرت شخصی است. ابزاری برای حفظ آرامش در موقعیت هایی که کنترل محیط از دست آن ها خارج است. در این معنا، دود سیگار نه اعتیاد، بلکه زبان بی کلامِ قدرت نمایی در برابر استرس است.

رسانه ها و تصویر زن جسورِ سیگاری

نمی توان از نقش رسانه ها و بازنمایی فرهنگی نیز چشم پوشید. در بسیاری از آثار سینمایی و تصاویر فضای مجازی، زن سیگاری با صفات خاصی مانند جسارت، بی پروایی و قدرت همراه می شود. این تصویر ذهنی در ناخودآگاه زنان جوان اثر می گذارد و سیگار را نه به عنوان خطر، بلکه نشانه ای از بلوغ یا هویت مستقل بازتعریف می کند. به ویژه برای دخترانی که در محیط های محدودکننده بزرگ شده اند، سیگار کشیدن نوعی مرزگذاری در برابر کنترل دیگران به نظر می رسد.

خلأ عاطفی و جایگزین سازی هیجانی

در عین حال، نباید فراموش کرد که خاستگاه اصلی این رفتار، اغلب در خلأ عاطفی و فشار روانی نهفته است. زنانی که با احساس تنهایی، اضطراب یا فقدان حمایت عاطفی مواجه اند، بیشتر در معرض جایگزین سازی هیجانی از طریق سیگار قرار می گیرند. این رفتار، در سطح ناخودآگاه، نوعی مراقبت از خود است، پاسخی ناپخته اما صادقانه به نیاز به آرامش و امنیت ذهنی.

بنابراین، برای کاهش این روند، نمی توان صرفاً به برخوردهای تنبیهی یا شعارهای سلامت تکیه کرد. باید نخست صداهای خاموش در پسِ دود سیگار را شنید. باید به زنان فضایی داد تا بدون قضاوت، درباره خستگی های ذهنی و فقدان حمایت سخن بگویند. رویکرد روان شناسی می گوید: پیشگیری واقعی از اعتیاد، از درک زخم ها آغاز می شود، نه از منع رفتار. دود سیگار، نمادی است از نیازهای روانی فروخورده، ناگفته ها و ناکامی های هیجانی که در قالب رفتاری ظاهراً ساده نمود پیدا کرده است. اگر جامعه بخواهد از افزایش مصرف سیگار در میان زنان جلوگیری کند، باید از گفت وگو و توجه به روانِ خسته آنان آغاز کند.