چگونه می توان از مهارت به تخصص رسید و در زمینه ای متخصص شد؟ جان وودن، مربی سرشناس بسکتبال دانشگاه، نمونه بارزی از متخصص واقعی بود که کارشناسان حوزه آموزش و یادگیری را به کشف بزرگترین شاخص هایی رساند که مسیر متخصص شدن را هموار ساخت.

جان وودن مربی بسکتبال افسانه ای امریکایی در میان جام ها و مدال های افتخارش.

در طول تاریخ، بشر همواره در پی پژوهش هایی بوده است که حقایق جهان شمول را آشکار می کنند. برای مثال، قوانین فیزیک در گذر زمان و در مکان های مختلف پایدار می مانند.
بررسی این حقایق به کشف اصولی مانند پایستگی انرژی و ماده انجامید: انرژی نه به وجود می آید و نه از بین می رود؛ تنها از شکلی به شکل دیگر تبدیل می شود.

افسانه معروف افتادن سیب بر سر آیزاک نیوتن نیز که به عنوان لحظه کشف جاذبه معروف است،راز ماندگاری اش همین است.

این افسانه نه تنها از جهت تاریخی صحیح است، بلکه نشان دهنده گذر از مشاهده روزمره به یک اصل جهان شمول است. قانون جاذبه جهانی نیوتن، چگونگی کشش بین دو ذره جرم دار در فضا را توصیف می کند.

همین نوع پژوهش عینی و جهان شمول، به شکل گیری دانش زیست شناسی و درک شبکه به هم پیوسته حیات منجر شد.

این پژوهش ها نشان می دهند که همه گیاهان و جانوران به طور جهان شمولی به هم پیوسته اند و بر اساس اصول زیست شناسی تغییرناپذیر که بر شبکه حیات حاکم است، عمل می کنند، تولید مثل می کنند و زندگی می کنند.

در حوزه آموزش، روش های آموزش مستقیم (یعنی تدریس واضح و بدون حاشیه) و یادگیری گام به گام (یعنی یادگیری به ترتیب و مرحله ای)، رویکردهایی هستند که مزایای آموزشی فراوانی برای همه دارند و به رشد و پیشرفت مهارت ها و دانش افراد و نیز در صدر جدول موفقیت ایستادن کمک می کنند.

مهم است بدانیم : این پژوهش های جهان شمول و مبتنی بر شواهد، با موج های محبوبیت زودگذر، ایدئولوژی، خواست های اجتماعی، نظرات شخصی یا سیاست ها تغییر نمی کنند، بلکه توسط شواهد جهان شمول در همه رشته ها هدایت می شود.

در زمینه آموزش و یادگیری، این فرآیند جهان شمول در همه رشته ها همواره به دو شرط اصلی وابسته است: (1) به متخصص گوش فرا دهید و (2) کار لازم را انجام دهید.

خانمی که پله پله مسیر متخصص شدن و کسب مهارت را می پیماید تا کلید موفقیت را به دست آورد.

با این حال، بلافاصله باید این دو گزاره را به چالش کشید: (1) آیا آن فرد متخصص، واقعاً تخصص دارد؟ (2) اگر تخصص ندارد، چرا باید کار را انجام داد؟ در نتیجه، پرسش سومی مطرح می شود: (3) متخصص را چگونه تعریف می کنیم؟

پاسخ به این پرسش به نتایج قابل اثبات بستگی دارد. همان طور که دانیل کویل (2009) در کتاب رمز استعداد اشاره کرده است، بزرگی ذاتی نیست، بلکه پرورش می یابد: عظمت متولد نمی شود. رشد می کند. با تمرین عمیق، با تحریک انگیزه و با مربیگری استادانه به دست می آید.

این دیدگاه بر این اصل تأکید دارد که تخصص نه با نظر شخصی، بلکه با پژوهش کمّی مبتنی بر شواهد و نتایجی که به طور عینی اندازه گیری شده اند، تعریف می شود.

بزرگی یا استادی و مهارت در هر زمینه ای یک اتفاق شانسی نیست، بلکه نتیجه سه عامل کلیدی و زیربنایی است:

تمرین عمیق (Deep Practice):
منظور صرفاً تکرار یک کار نیست. تمرین عمیق یعنی تمرینی که با تمرکز بالا، هدفمند و ساختاریافته است؛ طوری که نقاط ضعف شما را هدف قرار دهد و شما را مجبور کند از منطقه راحتی خود خارج شوید.

مثال: یک نوازنده به جای تمرین کل قطعه، هر روز فقط روی سخت ترین قسمت آن تمرکز کند.

انگیزه (Motivation):
نیروی درونی که فرد را وادار می کند تا برای مدت طولانی و در مواجهه با سختی ها، تمرین عمیق را ادامه دهد. بدون انگیزه، فرد در نیمه راه تسلیم می شود.

راهنمایی استادکارانه (Expert Guidance/Coaching):
یک مربی یا راهنمای بسیار ماهر که دانش و تجربه خود را در اختیار شما قرار دهد تا مسیر پیشرفت شما را کوتاه تر و مؤثرتر کند، یک اصل و شاید شانس است.
این راهنما اشتباهات شما را تصحیح می کند و برنامه تمرینی مناسبی ارائه می دهد.

اصل مهم: تخصص یک موضوع سلیقه ای و شخصی نیست، بلکه یک واقعیت قابل اثبات است.

مهم است توجه کنید که تخصص با “نظر شخصی” تعریف نمی شود: یعنی اینکه یک فرد یا یک گروه احساس کند یا ادعا کند که در کاری بهترین است، کافی نیست.
تخصص با “پژوهش کمّی و عینی” تعریف می شود:

کمّی (Quantitative): یعنی باید قابل اندازه گیری باشد (با عدد و رقم).

مبتنی بر شواهد (Evidence-Based): یعنی باید بر اساس داده های علمی و آزمایشی باشد.

عینی اندازه گیری شده (Objectively Measured): یعنی نتایج باید طوری باشند که هر کس دیگری هم با همان روش اندازه گیری کند، به همان نتیجه برسد (دور از تعصب و سلیقه شخصی).

فرض کنید یک جراح ادعا می کند بهترین است.

دیدگاه نظر شخصی: بیمارانی که از او راضی هستند، او را بهترین می دانند.
دیدگاه پژوهش عینی (که متن بر آن تأکید دارد): تخصص او بر اساس آمار و ارقام تعریف می شود؛ مثلاً، نرخ موفقیت عمل های جراحی او، زمان بهبودی بیمارانش نسبت به میانگین، یا درصد خطاهای او (که همگی قابل اندازه گیری هستند).

بر اساس این اصل، گزارش شده است که دو روانشناس تربیتی (متخصص) ران گالیمور و رولند تارپ برای بهبود مهارت های خواندن و سواد کودکان در هونولولو، پژوهش خود را آغاز کردند.

این دو محقق در عمل آموزشی خود، بر نظریه های برتر آموزشی زمان خود تکیه کردند تا پتانسیل خواندن و یادگیری هر دانش آموز را افزایش دهند.

اما پس از دو سال به کار بستن این بهترین نظریه های آموزشی ، با ناامیدی دریافتند که نتایج دانش آموزان تنها در سطح خوانندگان ضعیف قرار دارد.

بنابراین، آنان روش های تدریس خود را زیر سؤال بردند. در تلاش برای یافتن راه حلی آموزشی، تصمیم گرفتند پروژه ای تحقیقاتی را برای شناسایی آنچه برترین معلم (یعنی یک متخصص) نامیدند، انجام دهند تا به بهبود نتایج خواندن دانش آموزانشان کمک کند. جستجوی آنان آغاز شد.

جستجو برای یافتن برترین معلم، به طور غیرمنتظره ای آنان را نه به یک معلم مدرسه، بلکه به یک مربی بسکتبال، یعنی جان وودن رساند. شبکه ورزشی آمریکایی او را بزرگترین مربی تمام ادوار در هر ورزشی نامیده بود.

فردی که با پشتکار و تمرین قله را فتح کرده است، نمادی از موفقیت.

این ادعا مبتنی بر سوابق مربیگری وودن، یعنی شواهد کمّی بود. در یک دوره 12 ساله، تیم او 10 قهرمانی ان سی ای ای را به دست آورد که هفت تای آن متوالی بود. همچنین در این مدت، تیم او رکورد 88 برد پیاپی را نیز ثبت کرد.

در پژوهش خود مشاهده کردند که مربی وودن فردی آرام و متواضع بود که تمرین هایی بسیار ساختاریافته، مستقیم و فشرده به مدت 5 تا 15 دقیقه اجرا می کرد. در طول این جلسات، هیچ توقف طولانی یا سخنرانی انگیزشی کلیشه ای وجود نداشت.

هرگاه وودن یک تمرین را متوقف می کرد که به ندرت اتفاق می افتاد معمولاً بیش از 5 تا 20 ثانیه صحبت نمی کرد و زمانی که صحبت می کرد، هدفی مشخص داشت. اطلاعاتی که ارائه می داد به طور مستقیم به مهارت مربوط به بازی مرتبط بود.

در مشاهدات مستمر خود از مربی وودن، آن دو محقق 2326 عمل آموزشی مجزا را ثبت کردند.

از نظر نظرات، 6.9 درصد تعریف و تمجیدهای مشخص (و نه کلیشه ای) و 6.6 درصد بیان ناخشنودی بود.

از نظر مربیگری، 75 درصد از گفته های او اطلاعات خالص بود: چه کاری انجام دهند، چگونه انجامش دهند و چه زمانی شدت را افزایش دهند.

به عنوان بخشی از این فرآیند، محققان ثبت کردند که پرتکرارترین روش تدریس وودن یک دستورالعمل سه بخشی بود که در آن او (الف) روش درست انجام کاری را نشان می داد، (ب) روش نادرست را نمایش می داد و سپس (ج) دوباره روش درست را مدلسازی می کرد.

نکته قابل توجه این بود که هر نمایش توسط وودن عموماً بیش از چند ثانیه طول نمی کشید.

در این فرآیند با جزییات دقیق، مربی وودن حتی نحوه پوشیدن جوراب را نیز به بازیکنان می گفت. دلیلش این بود که به گفته وودن، پوشیدن نادرست جوراب می تواند باعث تاول شود که البته تاثیرگذاری بازیکن را در طول تمرین و به ویژه در هر بازی کاهش می داد.

وودن از نظر دانش و بینش، به خوبی درک می کرد که در عملکرد ورزشی حرفه ای، پیروزی همه چیز است. این بدان معنا بود که هدف هر جلسه تمرینی، توسعه مهارت ها و دانش برای پیروزی در هر بازی بود.

با این حال! حتی با اینکه هدف هر بازی پیروزی بود، هدف اصلی هر جلسه تمرینی، بهبود مستمر بود (نه فقط برای پیروزی در هر بازی)، بلکه برای برآورده کردن نیازی دیگر.

آن نیاز که مربی وودن از ابتدا واضح بیان کرده و مرتباً بر آن تأکید می کرد این بود که از هر بازیکن انتظار می رفت با تعهد و احترامی کاملاً خودانگیخته تمرین کند و بازی کند!

پس از پایان پژوهش، آن دو محقق به مدرسه خود بازگشتند. سپس بلافاصله شروع به به کارگیری آنچه از مربی وودن آموخته بودند، کردند. توضیحات آنان مستقیم و مختصر و در قالب نمایش های کوتاه ارائه می شد.

علاوه بر این، به دانش آموزان گفتند که موفقیت هر دانش آموز در خواندن، به انگیزه و سخت کوشی خودشان نیز بستگی دارد. بنابراین، آنچه اتفاق می افتاد این بود: (1) گوش دادن به متخصص و (2) انجام کار لازم.

در سال 1993، پروژه آموزشی آنان یکی از بالاترین افتخارات بین المللی در حوزه آموزش را دریافت کرد. موفقیت برنامه آنان در کتابشان با عنوان برانگیختن ذهن ها به زندگی شرح داده شده است.

یکی از آن محققان گفته است: به سادگی نمی توان گفت که جان وودن باعث موفقیت مدرسه شد ابعاد مختلفی در کار بود اما او سزاوار بخش بزرگی از این اعتبار است.

این داستان نشان می دهد که متخصص واقعی کسی است که با روش هایی مبتنی بر شواهد، آموزش مستقیم و ساختاریافته، و تأکید بر تمرین و انگیزه درونی، به نتایج عینی و کمّی قابل توجهی دست یافته باشد.