بررسی های میدانی و گزارش های رسمی در آن سال ها نشان می داد بخشی از نهاده های وارداتی به جای رسیدن مستقیم به تولیدکننده، در مسیر واسطه گری منحرف می شود. نتیجه این وضعیت، کاهش انگیزه تولید، افزایش هزینه های پنهان و شکل گیری کمبودهای مقطعی در بازار مرغ و تخم مرغ بود.

واقعی سازی قیمت ها؛ تقویت سازوکار بازار

با حذف ارز ترجیحی و انتقال یارانه به انتهای زنجیره، قیمت نهاده ها به واقعیت های اقتصادی نزدیک تر شد. هرچند در ماه های ابتدایی اجرای این سیاست، شوک قیمتی در بازار مشاهده شد، اما به تدریج سازوکار عرضه و تقاضا نقش پررنگ تری یافت.

قیمت های مرغ و تخم مرغ که به ترتیب به کیلویی 300 هزار تومان و شانه ای 450 هزار تومان رسیده بود اکنون به 200 و 230 هزار تومان برگشته است.

کارشناسان اقتصادی معتقدند زمانی که قیمت ها به صورت دستوری و پایین تر از سطح تعادلی تعیین می شود، سیگنال اشتباهی به تولیدکننده مخابره می شود و نتیجه آن کاهش سرمایه گذاری و افت تولید است. در مقابل، آزادسازی همراه با نظارت هوشمند بر زنجیره توزیع، موجب می شود تولیدکننده بر اساس منطق اقتصادی تصمیم بگیرد و عرضه متناسب با تقاضا تنظیم شود.

ثبات نسبی در تأمین نهاده

در حوزه تخم مرغ نیز تولیدکنندگان از ثبات نسبی در تأمین نهاده و برنامه ریزی تولید خبر می دهند. فعالان این بخش می گویند امکان پیش بینی پذیری بازار نسبت به سال های قبل افزایش یافته و تولیدکننده می تواند با اطمینان بیشتری نسبت به تأمین سرمایه در گردش اقدام کند.

نتیجه این روند، فراوانی مرغ و تخم مرغ در شبکه خرده فروشی و کاهش فاصله قیمت بازار با نرخ های مصوب یا توافقی بوده است. نوسانات شدید قیمتی که پیش تر به صورت جهشی رخ می داد، اکنون جای خود را به تغییرات محدود و قابل پیش بینی تر داده است.

روایت میدانی از بازار؛ وفور کالا و حذف صف ها

گزارش میدانی از سطح بازار تهران، از جمله مناطق مرکزی و جنوبی شهر، نشان می دهد مرغ گرم و تخم مرغ به وفور در فروشگاه های زنجیره ای و واحدهای صنفی عرضه می شود و خبری از صف های طولانی خرید نیست.

در یکی از میادین میوه و تره بار پایتخت، فروشندگان می گویند طی ماه های اخیر عرضه به صورت منظم انجام شده و در مقایسه با دوره ارز 4200 تومانی، التهاب بازار به مراتب کاهش یافته است. مشاهدات مشابهی در استان هایی نظیر خراسان رضوی، فارس و آذربایجان شرقی نیز گزارش شده و فعالان صنفی از ثبات نسبی بازار سخن می گویند.

یکی از مرغداران در استان البرز با اشاره به شرایط جدید بازار می گوید: وقتی قیمت ها واقعی تر شد، برنامه ریزی تولید هم منطقی تر شد. دیگر نگرانی از زیان ناشی از قیمت گذاری دستوری وجود ندارد و می توان بر افزایش بهره وری تمرکز کرد.

تعادل پایدار با نظارت هوشمند

اقتصاددانان حوزه کشاورزی بر این باورند که قیمت گذاری دستوری، به ویژه در بازاری با نهاده های وارداتی، به اخلال در زنجیره تولید منجر می شود. به اعتقاد آنان، تجربه سال های گذشته نشان داد که سرکوب قیمت نه تنها از مصرف کننده حمایت نکرد، بلکه با ایجاد کمبود و بازار غیررسمی، هزینه های بیشتری را به خانوار تحمیل کرد.

در مقابل، آزادسازی قیمت ها در کنار تقویت سامانه های نظارتی و شفافیت در توزیع، امکان رصد جریان کالا از واردات نهاده تا عرضه محصول نهایی را فراهم کرده و زمینه تعادل پایدارتر را مهیا ساخته است.

مقایسه قبل و بعد؛ از التهاب به ثبات نسبی

مقایسه وضعیت بازار مرغ و تخم مرغ در دو دوره پیش و پس از حذف ارز ترجیحی نشان می دهد:

قبل: توزیع رانتی نهاده، کاهش انگیزه تولید، کمبودهای مقطعی، صف های خرید و نوسانات شدید قیمت.

بعد: ثبات در تأمین نهاده، فراوانی کالا در بازار، حذف صف ها و کاهش دامنه نوسانات.

هرچند کارشناسان تأکید دارند آثار کامل این سیاست در بلندمدت نمایان تر خواهد شد، اما شواهد میدانی و داده های تولیدی حاکی از آن است که بازار مرغ و تخم مرغ پس از واقعی سازی قیمت ها، به سمت تعادل پایدار حرکت کرده و از شرایط ملتهب گذشته فاصله گرفته است.