به نقل از ایسنا، با توجه به قرارگیری ایران در کمربند خشک و نیمه خشک جهان و تشدید آثار تغییرات اقلیمی، موضوع مدیریت منابع آب بیش از گذشته اهمیت یافته است؛ به گونه ای که آمارها از وضعیت نگران کننده مصرف و اتلاف آب در بخش های مختلف حکایت دارد.

افزایش دما، کاهش بارش ها و تداوم خشکسالی های پیاپی، فشار مضاعفی بر منابع آبی کشور وارد کرده است در این میان میزان هدررفت آب در شبکه های توزیع شهری و روستایی بین 25 تا 30 درصد برآورد می شود؛ به این معنا که از هر 100 لیتر آب ورودی به شبکه، حدود یک چهارم آن پیش از رسیدن به مصرف کننده از دسترس خارج می شود.

بررسی ها نشان می دهد عوامل مؤثر بر هدررفت آب را می توان در دو بخش ساختاری و مدیریتی دسته بندی کرد؛ در بخش ساختاری، فرسودگی گسترده لوله های انتقال و توزیع، قدمت بالای زیرساخت ها و استفاده از سامانه های قدیمی آبرسانی از مهم ترین دلایل نشت و اتلاف آب به شمار می رود. در برخی مناطق، شبکه های موجود متناسب با توسعه شهری و رشد جمعیت نوسازی نشده و همین مسئله بر میزان تلفات افزوده است.

از سوی دیگر، در حوزه مدیریتی نیز چالش هایی نظیر نبود سامانه های دقیق پایش و نشت یابی، ضعف نظارت بر مصرف و فقدان برنامه ریزی منسجم برای مدیریت تقاضا مشاهده می شود. کارشناسان معتقدند نبود حکمرانی یکپارچه در حوزه آب و تأخیر در اجرای طرح های بهینه سازی، روند اتلاف منابع آبی را تشدید کرده است.

به گفته مسئولان در بافت های قدیمی که عمر شبکه لوله کشی به 60 تا 70 سال می رسد، نشت آب بیشتر است و در مناطق نوساز، این عدد به مراتب کمتر است.

تداوم این روند، پیامدهایی همچون افت سطح آب های زیرزمینی، افزایش هزینه های تأمین و تصفیه آب، تشدید تنش های اجتماعی در مناطق کم آب و تهدید امنیت غذایی را به همراه خواهد داشت.

در همین راستا، صاحب نظران بر ضرورت نوسازی شبکه های فرسوده، توسعه سامانه های هوشمند مدیریت مصرف، اصلاح الگوی مصرف در بخش های مختلف و تقویت سیاست گذاری های کلان در حوزه آب تأکید دارند. به باور آنان، کاهش هدررفت آب یکی از کم هزینه ترین و در عین حال مؤثرترین راهکارها برای عبور از شرایط بحرانی کنونی است؛ راهکاری که تحقق آن نیازمند عزم جدی، سرمایه گذاری هدفمند و هماهنگی میان دستگاه های مسئول خواهد بود.

عیسی بزرگ زاده-سخنگوی صنعت آب چندی پیش در این زمینه توضیح داده است که دو مفهوم آب بدون درآمد و هدررفت فیزیکی آب نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند. آب بدون درآمد شامل سه بخش است؛ بخشی از آن هدررفت فیزیکی، بخشی برداشت های غیرمجاز پیش از کنتور که معمولاً برای نیازهای شرب یا بهداشت مصرف می شود و بخشی نیز معافیت های قانونی تحویل آب به مراکز فرهنگی است.

به گفته وی، اگر این دو بخش دیگر جدا شوند، میزان واقعی هدررفت فیزیکی آب در کشور حدود 15 درصد است؛ هرچند این رقم در برخی شهرها بالاتر یا پایین تر است.

به تأکید سخنگوی آب در تهران میزان هدررفت فیزیکی آب حدود 10 درصد است. در بافت های قدیمی که عمر شبکه لوله کشی به 60 تا 70 سال می رسد، نشت آب بیشتر است و در مناطق نوساز، این عدد به مراتب کمتر است.

بررسی ها حاکی از آن است کشاورزی سنتی و روش های آبیاری قدیمی در ایران از جمله مهم ترین دلایل هدررفت آب هستند. استفاده از آبیاری غرقابی و سایر روش های ناکارآمد باعث می شود تا مقدار زیادی آب بدون بهره وری مؤثر هدر برود. پیامدهای هدررفت آب هدررفت آب تأثیرات مخرب متعددی بر منابع طبیعی و اقتصاد کشور دارد با توجه به کاهش منابع آبی و افزایش هدررفت، بسیاری از مناطق کشور با مشکل جدی کمبود آب مواجه شده اند.

طبق برنامه ریزی ها، سالانه 20 درصد از خطوط باید نوسازی شوند، اما نیاز است این فرآیند با تخصیص بودجه بیشتر و تأمین اعتبارات دولتی و خصوصی تسریع شود.

از سوی دیگر بسیاری از زیرساخت های فعلی تهران به دلیل نبود ابزارهای دقیق و کارآمد به موقع شناسایی و تعمیر نمی شوند و این مسئله باعث طولانی شدن زمان هدررفت آب و خسارت های جانبی می شود. فناوری های هوشمند که در بسیاری از کشورهای توسعه یافته به کار می روند، می توانند به بهبود مدیریت شبکه و کاهش هدررفت کمک کنند، اما در تهران به کارگیری این فناوری ها هنوز محدود است.

علاوه بر هدررفت آب، نشت های مکرر آب و فاضلاب از خطوط لوله فرسوده مشکلات زیست محیطی و بهداشتی جدی ای به همراه داشته است. آلودگی آب های زیرزمینی و خاک ناشی از نشتی ها، به ویژه در مناطق جنوب تهران، خطراتی را برای سلامت عمومی ایجاد می کند.

طی سالها راهکارهای تکنیکی و مدیریتی برای بازه زمانی های کوتاه مدت و بلند مدت در این زمینه ارائه شده است که با توجه به فرسودگی شدید شبکه آب رسانی، ضروری استه لوله های قدیمی به تدریج جایگرین شوند.

طبق برنامه ریزی ها، سالانه 20 درصد از خطوط باید نوسازی شوند، اما نیاز است این فرآیند با تخصیص بودجه بیشتر و تأمین اعتبارات دولتی و خصوصی تسریع شود. استفاده از لوله های مقاوم تر و مواد جدید که نشتی های کمتری دارند، می تواند عمر مفید شبکه را افزایش دهد و مانع از هدررفت منابع شود.

همچنین استفاده از فناوری های نوین و هوشمند فناوری های جدید مانند حسگرهای هوشمند و سیستم های نظارت دیجیتال می توانند به شناسایی سریع تر نشتی ها و آسیب ها کمک کنند. مدیریت هوشمند شبکه با استفاده از این فناوری ها امکان تشخیص فوری نشتی ها و انجام تعمیرات در زمان مناسب را فراهم می کند. به کارگیری سیستم های پیشرفته برای نظارت بر فشار آب و تحلیل داده ها می تواند به بهینه سازی عملکرد شبکه کمک کند و از هدررفت منابع جلوگیری کند.