در حالی که شبکه های اجتماعی و پلتفرم های دیجیتال انتشار محتوا مانند یوتیوب و اینستاگرام، هرروز بیش از گذشته مصرف رسانه ای نسل های جدیدتر را شکل می دهند، شبکه های تلویزیونی در کشورمان نیز دست به تغییراتی در جهت شباهت بیشتر به محتوای اینترنتی زده اند که پیش از این در تلویزیون سنتی کمتر دیده می شد. نشانه های این تحول تدریجی که در ساختار کلی برنامه ها، سبک اجرا و حتی طراحی صحنه دیده می شود، این گمانه را به ذهن می رساند که بخشی از ساختار برنامه های صداوسیما در مسیر نزدیک شدن به شکل و فرم برنامه های اینترنتی حرکت می کند.

تغییرات یادشده که ممکن است با هدف رقابت با غول های دیجیتال طراحی شده باشد، می تواند به جذب مخاطبان جوان تر بیانجامد که محتوای کوتاه و صمیمی شبکه های اجتماعی را ترجیح می دهند و به آن خو گرفته اند.

از نشانه های بارز نزدیکی ساختار برنامه های تلویزیونی به محصولات اینترنتی، می توان به استفاده از میکروفون های بزرگ استودیویی به سبک پادکست و ویدیوکست در برنامه های تلویزیونی اشاره کرد. این میکروفون های بزرگ استودیویی به صورت دکور جلوی مجری و مهمان قرار می گیرد و جالب آن که عملا کاربرد خاصی ندارد؛ چراکه عوامل برنامه اغلب از میکروفون یقه ای استفاده می کنند!

این عنصر که طی ماه های اخیر در چند برنامه مانند مدهوش ، مسئله ایران و دالان دیده شده، هم اکنون حداقل در سه برنامه در حال پخش مکث از شبکه یک، تو بگو از شبکه افق و اشارات از شبکه چهار به چشم می خورد. جالب آن که اغلب این عناوین زمانی کوتاه دارند تا شباهت بیشتری به محصولات اینترنتی داشته باشند؛ تو بگو در حدود هفت دقیقه تولید می شود، مکث بین هشت تا 12 دقیقه به طول می انجامد و اشارات حدود 22 دقیقه آنتن را در اختیار دارد.

از سوی دیگر ساختاری طی سال های اخیر به تلویزیون بازگشته که پیش از این و در دهه های 50 و 60 زیادی مورد استفاده قرار می گرفت. این برنامه ها که با حضور تنها یک مجری ـ کارشناس جلوی دوربین و در مدت زمانی نسبتا کوتاه ساخته می شود، در حوزه های متعددی به تولید می رسد و روی شبکه های مختلف سیما می رود. در حالی که ویدیو چک را می توان پیشتاز جریان تازه برنامه های تک نفره در تلویزیون دانست، گستره این عناوین به محصولات دیگری چون خاطره بازی با آقاجواد شبکه ورزش، درنگ شبکه نسیم، نوسان شبکه دو، خط خطی شبکه افق و پاورقی شبکه دو به عنوان یکی از محصولات پرسابقه تر این ساختار می رسد. اشارات و مکث نیز که در بند قبل ذکرشان آمد، چنین ساختاری دارند.

اغلب این برنامه ها با مدت زمان متوسط 20 تا 30 دقیقه ای، سرعت بالایی دارند و از عناصر گرافیکی ساده و موسیقی زمینه ای الهام گرفته از اینترنت استفاده می کنند.

از

جمله دیگر تحولات در این زمینه، تولید میان برنامه های کوتاه به سبک ریلزهای اینستاگرام است که به تازگی در برخی شبکه های سیما روی آنتن رفته و در حال تکثیرند. این میان برنامه های یک تا سه دقیقه ای، در حوزه های سیاسی، فرهنگی و اجتماعی پخش می شوند و لحن مجریان شان کاملا شبیه به اینفلوئنسرهای شبکه های اجتماعی است: مستقیم، هیجانی، با جملات کوتاه و تاکید بر نکات کلیدی.

از جمله این محصولات می توان به دو دقیقه دل بده در شبکه سه با اجرای محمد صمصامی اشاره کرد که نمونه ای کلاسیک از آن به شمار می رود. در همین شبکه، یه نکته کوچیک برای خونواده با اجرای هادی زینعلی، نکاتی را درباره خانواده و فرزندپروری در قالب چند نکته سریع ارائه می دهد. این میان برنامه ها که جدول پخش شبکه ها را پر می کنند، برای انتشار مجدد در شبکه های اجتماعی ایده آل به شمار می روند و مخاطب را به ماندن در اکوسیستم رسانه ملی تشویق می کنند.

مرور عناوین یادشده و عناصر شباهت برنامه های جدید تلویزیونی به برنامه های اینستاگرامی و یوتیوبی، این گمانه را به ذهن می رساند که صداوسیما از سویی برای رقابت مستقیم با پلتفرم های دیجیتال به طراحی و پخش این قبیل محصولات دست زده و از سوی دیگر این ایده ها را برای جذب نسل های جدید که تلویزیون سنتی را قدیمی می دانند، به اجرا رسانده است. در عین حال عللی چون کاهش هزینه و زحمت تولید و البته استراتژی وایرال محتوا در پلتفرم های دیجیتال، از دیگر عواملی است که می تواند رسانه ملی را به این سو سوق دهد.

البته این تحول نیز بدون چالش نیست. برخی معتقدند که تقلید از فرمت های اینترنتی، نه تنها به ایجاد شأن دنباله روی برای رسانه ملی نسبت به یوتیوب می انجامد، بلکه ممکن است به قیمت کاهش عمق محتوا تمام شود یا صداوسیما را به یک اینستاگرام تلویزیونی تبدیل کند. همچنین، مواردی مانند جنجال برنامه خط خطی در شبکه افق نشان می دهد که مدیریت محتوای سریع و صمیمی، می تواند ریسک های خود را داشته باشد.

منبع: ایسنا