به نقل از عصر ترکیه، ما اکنون می دانیم که حافظه خطاپذیر است. با گذشت زمان محو می شود، اشتباه می کند و نمی توان به آن اعتماد کرد. این درک به ما امکان می دهد تا خاطرات نادرست را درک کنیم. با این حال، به نظر می رسد ما نمی توانیم به طور قطع بدانیم که چرا گروه های بزرگی از مردم این خاطرات ساختگی را به اشتراک می گذارند. در واقع، نظر می رسد که اثر ماندلا یکی از ویژگی های عجیب ذهن است که علم هنوز نمی تواند به درستی آن را توضیح دهد.

این یادداشت نوشته مارک تراورز، در نشریه فوربز منتشر شده و علی نوری آن را ترجمه و تلخیص کرده است. این یادداشت در کانال تلگرامی علوم اعصاب تربیتی، منتشر شده و برای مطالعه متن اصلی یادداشت، اینجا را ببینید.

اثر ماندلا به چه اشاره دارد؟
نلسون ماندلا، مبارز مشهور آزادی و فعال ضد آپارتاید، 27 سال را در زندان گذراند. با این حال، داستان مرگ او اغلب در حافظه جمعی تحریف می شود، زیرا بسیاری مرگ ماندلا در زندان را در دهه 1980 به یاد می آورند. این در حالیست که در حقیقت، ماندلا پس از حبس یک زندگی طولانی و پربار داشت. او از سال 1994 تا 1999 رییس جمهور آفریقای جنوبی شد و در سال 2013 در سن 95 سالگی درگذشت.علیرغم این حقایق، بسیاری تصور می کنند که به یاد دارند ماندلا در زندان مرده است. این پدیده گیج کننده یک باور جمعی و گسترده به یک رویداد یا واقعیتی که درست نیست-به “اثر ماندلا” مشهور شده است.

ذهن ما چگونه ما را متقاعد می کند که خاطراتی از رویدادهایی داشته باشیم که هرگز واقعاً رخ نداده اند؟ و چگونه گروه های بزرگی از مردم می توانند دقیقاً یک حافظه نادرست را به اشتراک بگذارند؟

اثر ماندلا اغلب به عنوان نمونه ای از یک حافظه کاذب اشاره می شود- خاطره ای که در ذهن شما درست به نظر می رسد، اما در واقعیت، یا تا حدی یا به طور کامل ساخته شده است. در حالی که به نظر غیرقابل پذیرش است که ذهن قادر است به این شکل به ما دروغ بگوید، حافظه های نادرست اغلب رخ می دهند. به عنوان مثال، به مواقعی فکر کنید که قسم می خورید اجاق گاز را خاموش کرده اید، یا مطمئن هستید گزینه ارسال یک ایمیل مهم را فشار داده اید، یا مطمئن هستید که شیشه شیر را در سبد خرید خود قرار داده اید در حالیکه بعدا متوجه می شوید شما در واقع هرگز آنها را انجام ندادید.

بر اساس نتایج یک مطالعه در نشریه هشیاری و شناخت، این خاطرات نادرست می توانند از طریق سیستم حافظه خود (Self-Memory System) تشکیل شوند چارچوبی مفهومی که ارتباط بین احساس ما و حافظه ما را روشن می کند. این ارتباط درونی شامل حافظه رویدادی، حافظه خودزندگی نامه و بخشی از خودپنداره ما می شود که پردازش اطلاعات یا خود فعال (working self) را هدایت می کنند.

محققان توضیح می دهند که خود فعال ما نشانه هایی را برای ساختن خاطرات دقیق بر اساس دانشی که به دست می آورد، می گیرد. این به ساختن خاطرات گذشته و حتی تصور رویدادهای آینده کمک می کند. این فرآیند ساخت در جایی اتفاق می افتد که سیستم یادآوری-تصوری نامیده می شود، فضای ذهنی مملو از حافظه های اخیر و شبیه سازی هایی از چیزهایی که ممکن است به زودی رخ دهند.
با این حال، همچنین توضیح داده شده که این سیستم به دلایل مختلف هر از چند گاهی دچار اختلال می شود. بنابراین می توان گفت، حافظه همیشه دقیق نیست.در واقع، استدلال می شود که همه خاطرات، تا حدی، نادرست هستند.

یک تبیین از حافظه نادرست جمعی
اثر ماندلا بیان می کند که این تحریف در حافظه، در سطح جمعی اتفاق می افتد زمانی که گروه های بزرگی از مردم همان واقعیت یا رویداد بی اساس را به یاد می آورند. تصور نادرست از مرگ ماندلا در دهه 80 تنها یک نمونه است و از زمان ابداع این اصطلاح تعداد بیشتری از آنها شناسایی شده اند. به عنوان مثال، تقریباً همه بازی تخته کلاسیک خانوادگی، مونوپولی را بازی کرده اند. وقتی از آنها خواسته می شود که آقای مونوپولی، مرد روی جلد جعبه را توصیف کنند، خیلی ها یک آقای مسن را با عصا، کلاه بالا و مونوکل توصیف می کنند. حتی یک اشاره به مونوپولی از لحاظ پوشیدن مونوکل توسط او نمی شود، با این حال افراد بی شماری به این خاطره سوگند یاد می کنند.

یک مطالعه نشان می دهد که تصاویر خاص از فرهنگ عامه به طور مداوم به خاطرات نادرست خاصی منجر می شود. محققان با استفاده از روش های ردیابی چشم، هیچ تفاوتی در توجه یا دریافت بینایی پیدا نکردند که باعث ایجاد این خاطرات نادرست جمعی شود. نتیجه گیری آنها این بود که این خطاها به طور خود به خود در هنگام یادآوری حافظه رخ می دهند، با تأکید بر اینکه علیرغم اینکه اکثریت تصویر صحیح را به صورت بصری تجربه می کنند، افراد به طور مداوم همان خطای حافظه نادرست را برای برخی از تصاویر انجام می دهند.

ما اکنون می دانیم که حافظه خطاپذیر است. با گذشت زمان محو می شود، اشتباه می کند و نمی توان به آن اعتماد کرد. این درک به ما امکان می دهد تا خاطرات نادرست را درک کنیم. با این حال، به نظر می رسد ما نمی توانیم به طور قطع بدانیم که چرا گروه های بزرگی از مردم این خاطرات ساختگی را به اشتراک می گذارند. در واقع، نظر می رسد که اثر ماندلا یکی از ویژگی های عجیب ذهن است که علم هنوز نمی تواند به درستی آن را توضیح دهد.