حذف یارانه نقدی وارد مرحله‌ای تازه شده است؛ مرحله‌ای که دیگر دهک‌بندی معیار اصلی نیست و درآمد، دارایی و حقوق پایه تعیین‌کننده دریافت یارانه خواهد بود. بر اساس تصمیم جدید، حتی زوج‌های شاغل با حداقل حقوق نیز ممکن است از لیست یارانه‌بگیران حذف شوند؛ موضوعی که نگرانی‌های گسترده‌ای ایجاد کرده است. در این گزارش، جزییات کامل معیارهای حذف یارانه نقدی، گروه‌های مشمول حذف و پیامدهای اقتصادی این سیاست بررسی شده است.

حذف یارانه نقدی در سیاست جدید دولت وارد فاز متفاوتی شده است؛ فازی که در آن دهک‌بندی دیگر معیار اصلی محسوب نمی‌شود و درآمد واقعی خانوارها، دارایی‌ها و سطح تمکن مالی ملاک اصلی تشخیص قرار گرفته است. این تغییر رویکرد در حالی اعمال شده که سال‌ها نظام یارانه‌ای کشور بر اساس دهک‌های درآمدی طراحی شده بود.

در مدل جدید حذف یارانه نقدی، خانوارهای یک نفره با درآمد بیش از 30 میلیون تومان و خانوارهای دو نفره با درآمد بیش از 36 میلیون تومان از فهرست یارانه‌بگیران خارج می‌شوند. این تغییر به‌معنای آن است که حتی زوج‌های شاغل با حقوق پایه نیز ممکن است مشمول حذف شوند؛ موضوعی که بازتاب گسترده‌ای در جامعه داشته است.

یکی از مهم‌ترین نکات در معیارهای جدید حذف یارانه نقدی این است که حقوق پایه نیز در محاسبه درآمد خانوار لحاظ می‌شود. بر اساس حداقل حقوق سال آینده که حدود 18.6 میلیون تومان تعیین شده، اگر زن و شوهر هر دو شاغل باشند، مجموع درآمد آنان به حدود 36 میلیون تومان می‌رسد.

این عدد دقیقاً در مرز حذف یارانه نقدی برای خانوار دو نفره قرار دارد. بنابراین حتی بدون اضافه‌کار و مزایا، چنین خانواری ممکن است از دریافت یارانه 300 هزار تومانی حذف شود. این موضوع سبب شده بسیاری از خانوارهای کارمند خود را در معرض حذف یارانه ببینند.

یکی از بحث‌برانگیزترین بخش‌های سیاست حذف یارانه نقدی، تعیین سقف 30 میلیون تومان برای خانوار یک نفره است. در حالی که برخی برآوردها خط فقر را بالاتر از این رقم نشان می‌دهد، حذف یارانه برای این سطح درآمدی با انتقاد کارشناسان روبه‌رو شده است.

برخی تحلیلگران معتقدند اگر درآمد 30 میلیون تومان ملاک تمکن مالی باشد، بخش قابل‌توجهی از طبقه متوسط از حمایت‌های دولتی حذف می‌شود. این موضوع می‌تواند فشار اقتصادی بر خانوارها را افزایش دهد.

در کنار درآمد، دارایی نیز یکی از معیارهای مهم حذف یارانه نقدی است. بر اساس اعلام وزارت کار، خانوارهایی که مجموع ارزش املاک آنان بیش از 50 میلیارد تومان باشد یا ارزش خودروهای آنان بیش از 5 میلیارد تومان باشد، از دریافت یارانه حذف می‌شوند.

این شاخص نشان می‌دهد دولت قصد دارد یارانه نقدی را به سمت خانوارهای کم‌درآمدتر هدایت کند. با این حال، افزایش قیمت مسکن و خودرو در سال‌های اخیر باعث شده بسیاری از دارایی‌ها به‌صورت اسمی در محدوده‌های بالا قرار گیرند.

حذف یارانه نقدی و خط فقر؛ تناقض اعداد اقتصادی

یکی از چالش‌های مهم در سیاست حذف یارانه نقدی، فاصله میان معیارهای حذف و برآوردهای خط فقر است. برخی گزارش‌ها خط فقر را حدود 35 میلیون تومان و برخی دیگر تا 55 میلیون تومان برآورد کرده‌اند.

در چنین شرایطی، حذف یارانه نقدی برای درآمدهای نزدیک به خط فقر، می‌تواند پیامدهای اجتماعی داشته باشد. زیرا خانوارهایی که هنوز با فشار هزینه‌های زندگی مواجه‌اند، از حمایت دولتی خارج می‌شوند.

حذف یارانه نقدی و جمعیت مشمول؛ فقط 15 درصد؟

مقامات وزارت کار اعلام کرده‌اند که با معیارهای جدید حذف یارانه نقدی، تنها 15 درصد جمعیت از فهرست یارانه‌بگیران خارج می‌شوند و 85 درصد همچنان یارانه دریافت خواهند کرد. با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند دامنه حذف ممکن است گسترده‌تر شود.

دلیل این نگرانی آن است که با افزایش حقوق و تورم، خانوارهای بیشتری به سقف‌های تعیین‌شده نزدیک می‌شوند و در معرض حذف قرار می‌گیرند.

حذف یارانه نقدی و سابقه حذف دهک‌ها؛ روند چندساله

حذف یارانه نقدی موضوع تازه‌ای نیست و در سال‌های گذشته نیز دهک‌های پردرآمد به‌تدریج حذف شده‌اند. طبق آمار، تعداد یارانه‌بگیران از حدود 80 میلیون نفر به حدود 70 میلیون نفر کاهش یافته است.

این روند نشان می‌دهد سیاست دولت در جهت هدفمندتر کردن یارانه‌ها ادامه دارد و احتمال حذف‌های بیشتر در آینده وجود دارد.

حذف یارانه نقدی بدون دهک‌بندی؛ تغییر ساختار نظام یارانه

حذف یارانه نقدی بدون اتکا به دهک‌بندی، به‌معنای تغییر ساختار نظام یارانه‌ای کشور است. در مدل قبلی، دهک‌ها معیار اصلی بودند، اما در مدل جدید درآمد و دارایی مبنا قرار گرفته است.

این تغییر می‌تواند دقت شناسایی خانوارهای پردرآمد را افزایش دهد، اما در عین حال ممکن است برخی خانوارهای متوسط را نیز شامل حذف کند.

حذف یارانه نقدی و اثرات اقتصادی؛ فشار بر طبقه متوسط

طبقه متوسط بیشترین تأثیر را از حذف یارانه نقدی احساس می‌کند. زیرا این طبقه نه در گروه کم‌درآمد قرار دارد و نه از توان مالی بالا برخوردار است.

حذف یارانه برای این گروه می‌تواند قدرت خرید را کاهش دهد و فشار هزینه‌های زندگی را افزایش دهد. به‌ویژه در شرایط تورمی، یارانه نقدی هرچند اندک، نقش حمایتی دارد.

حذف یارانه نقدی و آینده سیاست حمایتی؛ سناریوها

در آینده سیاست حذف یارانه نقدی چند سناریو محتمل است:

سناریوی اول: ادامه حذف تدریجی
در این حالت، هر سال بخشی از خانوارهای پردرآمد حذف می‌شوند.

سناریوی دوم: بازنگری معیارها
در صورت انتقادات اجتماعی، سقف‌های درآمدی ممکن است افزایش یابد.

سناریوی سوم: جایگزینی حمایت‌ها
ممکن است یارانه نقدی با کالابرگ یا حمایت هدفمند جایگزین شود.

حذف یارانه نقدی و جمع‌بندی سیاست جدید

حذف یارانه نقدی وارد مرحله‌ای شده که درآمد واقعی و دارایی خانوار معیار اصلی است. این تغییر می‌تواند هدفمندی یارانه‌ها را افزایش دهد، اما نگرانی‌هایی درباره حذف خانوارهای متوسط ایجاد کرده است.

در شرایطی که تورم و هزینه‌های زندگی بالا باقی مانده، نحوه اجرای این سیاست و بازنگری احتمالی آن اهمیت زیادی دارد.

حذف یارانه نقدی شامل چه کسانی می‌شود؟
خانوارهای یک نفره با درآمد بیش از 30 میلیون و دو نفره بیش از 36 میلیون تومان حذف می‌شوند.

آیا زوج‌های شاغل حذف می‌شوند؟
اگر مجموع حقوق آنان به سقف تعیین‌شده برسد، ممکن است حذف شوند.

آیا دهک‌بندی حذف شده است؟
در سیاست جدید، درآمد و دارایی جایگزین دهک‌بندی شده است.

یارانه چه میزان است؟
یارانه نقدی فعلی حدود 300 هزار تومان در ماه است.

برای اطلاع از آخرین اخبار حذف یارانه نقدی، تغییرات یارانه و سیاست‌های حمایتی دولت، فردانیوز را دنبال کنید و این گزارش را با دیگران به اشتراک بگذارید.

منابع: ایسنا
وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی
سازمان هدفمندی یارانه‌ها