دکتر علی ثاقبی، روان پزشک و روان درمانگر و عضو هیأت علمی گروه روان پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، اظهار کرد: زمانی که زندگی روزمره و اخبار تکان دهنده ناچارند هم زمان در ذهن انسان حضور داشته باشند، روان همیشه قادر به یکپارچه سازی این دو نیست و در چنین شرایطی، گاهی برای جلوگیری از فروپاشی، به سازوکاری به نام تجزیه متوسل می شود.

وی با توضیح این مفهوم افزود: در حالت تجزیه، ذهن به جای پردازش تجربه به صورت یک کل واحد، تماس خود را با بخش هایی از احساس، هیجان، بدن، خاطره یا معنا به طور موقت محدود می کند تا فشار روانی قابل تحمل تر شود.

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه تجزیه می تواند در قالب های بسیار روزمره و به ظاهر عادی بروز پیدا کند، تصریح کرد: برخی افراد اخبار یا رویدادهای تکان دهنده را می بینند و می شنوند، اما احساس می کنند انگار مربوط به من نیست ؛ نه واکنش عاطفی متناسبی نشان می دهند و نه هیجان قابل انتظاری را تجربه می کنند.

به گفته دکتر ثاقبی، در برخی موارد فرد ممکن است ساعت ها اخبار را دنبال کند و درباره آن ها گفت وگو داشته باشد، اما وقتی از احساس شخصی اش پرسیده می شود، با مکثی طولانی یا پاسخی کلی و مبهم مواجه شویم؛ گویی پیوند میان دانستن و احساس کردن قطع شده است.

وی ادامه داد: در گروهی دیگر، تجزیه به شکل ادامه افراطی زندگی روزمره بروز می کند؛ کار کردن، خرید کردن یا حتی شوخی کردن، نه از سر آرامش، بلکه برای پرهیز از تماس با آنچه در پس زمینه ذهن در جریان است. همچنین در برخی افراد، تجربه زمان دچار گسست می شود و روزها شبیه هم به نظر می رسند یا وقایع به درستی به خاطر سپرده نمی شوند.

این روان پزشک با اشاره به اینکه بی حسی عاطفی یکی از شایع ترین جلوه های تجزیه است، گفت: در این حالت نه غمی شکل می گیرد که بتوان برای آن سوگواری کرد، نه خشمی که بتوان به آن جهت داد و نه امیدی که بتوان به آن تکیه کرد؛ همه چیز وجود دارد، اما گویی از پشت لایه ای ضخیم تجربه می شود.

دکتر ثاقبی تأکید کرد: آنچه در همه این نمونه ها مشترک است، بی تفاوتی یا فقدان همدلی نیست، بلکه تلاشی ناخودآگاه برای ادامه دادن زندگی در شرایطی است که تماس کامل با واقعیت، فراتر از توان روان فرد شده است. تجزیه در اصل راه حلی موقت برای مسئله ای دشوار است که ذهن از طریق آن، شدت و پیوستگی درد را می شکند.

وی خاطرنشان کرد: مشکل زمانی آغاز می شود که این سازوکار موقت به الگویی پایدار تبدیل شود و قطع ارتباط با احساس، بدن یا معنا، به بهای از دست رفتن حس زنده بودن تمام شود.

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پایان با بیان اینکه راه مواجهه با تجزیه، فشار برای احساس کردن کامل یا شکستن ناگهانی این دفاع نیست، گفت: ترمیم واقعی از مسیر بازگشت تدریجی و ایمن تجربه به ذهن می گذرد؛ یعنی ایجاد فضاهای کوچک اما امن برای نام گذاری احساس ها و بازسازی پیوند میان احساس، معنا و روایت شخصی. تجزیه دشمن روان نیست، بلکه پیامی است از سوی ذهن که نشان می دهد حجم واقعیت بیش از توان تحمل فرد بوده است و از همین نقطه، امکان ترمیم آغاز می شود.