روزنامه ایران نوشت: دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا در سال جدید میلادی امروز سه‌شنبه 28 بهمن در ژنو کلید می‌خورد و نمایندگان تهران و واشنگتن به صورت غیرمستقیم و از طریق بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان واسطه‌ مورد وثوق دو طرف مواضع و دیدگاه‌های خود را مطرح می‌کنند. گفت‌وگوهای امروز ژنو را باید امتداد مسیری دانست که پس از وقفه‌ای هشت ‌ماهه در 17 بهمن‌ ماه در مسقط از سر گرفته شد؛ مسیری که پیش‌تر به‌ دنبال تجاوز نظامی آمریکا و اسراییل و بمباران بی‌سابقه تأسیسات هسته‌ای فعال ایران در عمل متوقف شده و در سایه تصاعد تنش‌ها طی دو ماه گذشته به نقطه اوج خود رسیده بود. در ادامه چنین فضایی بود که بازگشت به میز مذاکره از مسقط آغاز شد و نمایندگان ایران و آمریکا در عمان دور تازه‌ای از گفت‌و‌گوهای غیرمستقیم را پایه‌گذاری کردند که اکنون در ژنو وارد مرحله‌ای تازه شده است. در حالی‌که در دورهای پیشین «اصل غنی‌سازی» به‌عنوان یکی از کانونی‌‌ترین نقاط اختلاف میان تهران و واشنگتن عمل می‌کرد اکنون بنا به روایت دیپلمات‌های ایرانی، آمریکا برای پذیرش این اصل چراغ سبز نشان داده است؛ تغییری که اگر رخ نمی‌داد، اساساً مجالی برای شکل‌‌گیری یا تداوم مذاکرات ژنو باقی نمی‌گذاشت و گفت‌و‌گوها پیش از ورود به دستورکارهای جزیی‌تر متوقف می‌شد. این در حالی است که همزمانی روند دیپلماسی با رویکردی دوگانه از سوی دولت آمریکا که از یک سو بر میز مذاکره تأکید می‌کند و از سوی دیگر با طرح تهدیدات نظامی و اعزام ناوهای جنگی پیام بازدارندگی مخابره می‌کند، معادله اعتماد‌سازی را پیچیده‌تر کرده و نشان می‌‌دهد مسیر رسیدن به تفاهم درگیر محاسبات امنیتی و ملاحظات راهبردی متراکم دو طرف است.

مذاکرات امروز در حالی انجام می‌شود که هیأت ایرانی با ترکیبی هدفمند از چهره‌های دیپلماتیک، فنی و اقتصادی در مذاکرات حضور یافته تا در چهارچوبی محاسبه ‌شده امکان تبادل امتیاز را فراهم کند؛ به این معنا که کاهش و رفع تحریم‌ها در برابر پاسخ به ملاحظات ادعایی غرب درباره فعالیت‌های هسته‌ای ایران در قالب یک بسته متوازن و قابل راستی‌آزمایی مورد بحث قرار گیرد. در همین راستا سیدعباس عراقچی، وزیر خارجه ایران که سرپرستی هیأت ایرانی را عهده دار است، روز گذشته با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی پشت درهای بسته دیدار کرد. محور این رایزنی‌ها که مدیرکل آژانس آن را «عمیق و فنی» خوانده، بر نحوه همکاری احتمالی ایران با آژانس برای طراحی یک چهارچوب تازه نظارتی بر تأسیسات هسته‌ای متمرکز بوده است؛ تأسیساتی که پس از جنگ 12 روزه هدف حملات هوایی ایالات متحده قرار گرفتند و تهران حالا تأکید دارد که ازسرگیری بازرسی از آنها مستلزم تعریف یک پروتکل جدید و متفاوت است.

در سوی دیگر، آمریکایی‌ها در مذاکرات امروز ژنو با چهره‌‌هایی آشنا وارد صحنه می‌شوند؛ «جرد کوشنر»، داماد دونالد ترامپ که کارنامه‌اش بیش از هر چیز با پرونده‌‌های خاورمیانه‌ای گره خورده در کنار «استیو ویتکاف» به‌عنوان فرستاده ویژه ترامپ هدایت هیأت آمریکایی را بر عهده دارند. چنان که پیداست مباحث فنی و نظارتی بر فعالیت‌های هسته‌ای ایران در هماهنگی با گروسی و سازوکارهای آژانس دنبال می‌شود، در حالی که چانه ‌زنی‌های اصلی بر سر تحریم‌ها و تضمین‌های سیاسی در اختیار حلقه نزدیک به ترامپ باقی مانده است.

در این میان، عمان همچنان واسطه‌ای مطمئن برای دو طرف است. اگرچه مذاکرات در ژنو برگزار می‌شود اما سفارت عمان میزبان و بدر البوسعیدی، وزیر خارجه این کشور مثل همیشه نقش سازنده خود را به عنوان واسطه مذاکرات غیر مستقیم ایفا می‌کند.

نشانه‌هایی از واقع‌گرایی

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه یک روز پیش از عزیمت به ژنو گفت که هیأت ایرانی تلاش دارد انتظارات عمومی و رسانه‌ای را از ورود مذاکرات به جزییات فنی مهار کند. سخنگوی وزارت امور خارجه در گفت‌و‌گوی اخیر خود با ایرنا با اشاره به حضور کارشناسان اقتصادی، هسته‌ای و حقوقدانان در تیم مذاکرات ایران در این دوره تصریح کرده که این نشانه جدیت ایران در مذاکرات است و در هر روند و گفت‌وگوی دیپلماتیک موضوع رفع تحریم‌ها و پیگیری آن مورد توجه تهران  و جزء لاینفک گفت‌وگوها و رایزنی‌هاست. بقایی بر این موضوع تأکید کرد که ایران تنها در صورتی وارد مذاکرات می‌شود که حق غنی‌سازی به رسمیت شناخته شده باشد و دلیل حضور نمایندگان ایران در مسقط و ژنو در دور جدید مذاکرات نیز اطمینان از تثبیت این دیدگاه در رویکرد مذاکراتی طرف مقابل است. این مواضع سخنگوی دستگاه دیپلماسی نشان می‌دهد که موضع آمریکا در قبال برنامه هسته‌ای ایران، دست‌کم در سطح اعلامی نشانه‌هایی از واقع‌گرایی را در خود دارد. سخنگوی وزارت امور خارجه در این رابطه می‌گوید: «یک ارزیابی محتاطانه از برآیند صحبت‌هایی که در مسقط انجام شد تا امروز این است که حداقل بر اساس آنچه به ما گفته شده، موضع آمریکا در قبال بحث هسته‌ای ایران به سمت واقع‌گرایانه‌تر شدن حرکت کرده است. به این معنا که به حقوق مصرحه ایران در معاهده ان‌پی‌تی ملتزم بمانند.»

مجید تخت روانچی، عضو هیأت مذاکرات ایران نیز در گفت‌و‌گو با «بی بی‌سی» عنوان می‌کند که ایران آمادگی خود را برای اقدامات عملی اعتماد ساز از جمله کاهش سطح ذخایر اورانیوم با غنای بالا در برابر رفع مؤثر تحریم‌ها مطرح کرده است. او با تصریح اینکه برخی خطوط قرمز نیز به‌ صراحت ترسیم شده‌اند، می‌افزاید: «توانمندی‌های دفاعی از جمله برنامه موشکی خارج از چهارچوب مذاکرات هسته‌ای تعریف می‌شود و موضوع مصالحه نیست. همچنین گزینه «غنی‌سازی صفر» از منظر ایران اساساً مطرح نیست.»

در همین راستا علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران که چند روز پیش بخش مهمی از گفت‌و‌گوهای خود در سفر به عمان را به موضوع مذاکرات هسته‌ای اختصاص داده بود، در گفت‌و‌گو با شبکه الجزیره تصریح کرده که تهران آماده مذاکرات هسته‌ای منصفانه‌ای است که نگرانی‌ها را بدون به خطر انداختن امنیت آن برطرف کند.

او خاطرنشان کرد که تهران مذاکرات را مثبت ارزیابی می‌کند، مشروط بر اینکه «منصفانه و معقول» باشد و به ابزاری برای به تعویق انداختن یا تحمیل مسائل خارج از چهارچوب هسته‌ای تبدیل نشود. لاریجانی تأکید کرده که ایران نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) را در چهارچوب پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) می‌پذیرد و تأکید می‌کند که صحبت از «غنی‌سازی صفر» غیرواقعی است زیرا دانش هسته‌ای را نمی‌توان از نظر سیاسی حذف کرد و ایران نیازهای پزشکی و تحقیقاتی 

مشروعی دارد.

همه اینها در حالی است که از نگاه تهران، بحث‌هایی مانند سطح غنی‌سازی، تعداد سانتریفیوژها و سقف‌های عملیاتی هنوز در دستور کار فوری قرار نگرفته و ورود به این مرحله به دورهای بعدی گفت‌وگوها موکول می‌شود. مرحله کنونی بیشتر به سنجش چهارچوب‌ها، تثبیت دستورکار و ترسیم مسیر مذاکرات اختصاص دارد؛ مسیری که باید هم از تجربه‌های پیشین بهره ببرد و هم با توجه به شرایط دگرگون ‌شده پس از جنگ، ابتکارهای تازه‌ای در جزییات ارائه دهد.

در عین حال، مشکل اصلی از منظر مقام‌های کشورمان بی‌ثباتی پیام‌های صادرشده از واشنگتن ارزیابی می‌شود. سیگنال‌های متناقض از مواضع مذاکره‌کنندگان تا اظهارات دیگر مقامات آمریکایی در نگاه ایران نشانه‌ای از فقدان انسجام تصمیم‌گیری تلقی می‌شود و این نگرانی را تقویت می‌کند که روند دیپلماتیک ممکن است در معرض تغییر ناگهانی مطالبات قرار گیرد. وضعیتی که در ادبیات مذاکراتی با مفهوم «جابه‌جایی مداوم خطوط هدف»  توصیف می‌شود.

مذاکرات فنی گروسی با عراقچی

وزیر امور خارجه که بامداد دوشنبه به‌منظور شرکت در دور دوم روند جدید مذاکرات ایران و ایالات متحده وارد ژنو شده بود دیروز در چهارچوب برنامه فشرده‌ای از رایزنی‌های دیپلماتیک در دیدارهای جداگانه با مقامات سیاسی و سازمان‌های بین‌المللی داشت. در این چهارچوب عراقچی صبح دیروز با رافائل گروسی مدیرکل آژانس انرژی اتمی دیدار کرد. دیداری که گروسی از آن با عنوان مذاکرات عمیق یاد کرد. مدیرکل آژانس در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت «هم‌اینک مذاکرات فنی عمیقی را با وزیر امور خارجه ایران در راستای آماده‌سازی برای مذاکرات مهمی که قرار است فردا در ژنو برگزار شود،  به پایان رساندم.»

عراقچی عصر دوشنبه نیز با «میریانا اسپولیاریک» رییس کمیته بین‌المللی صلیب سرخ (ICRC) دیدار کرد و دو طرف پیرامون روابط دوجانبه و موضوعات مورد علاقه فی‌مابین بحث و تبادل نظر کردند. ملاقات با بدر البوسعیدی وزیر امور خارجه عمان و سخنرانی در کنفرانس خلع سلاح سازمان ملل متحد از جمله دیگر برنامه‌های وزیر امورخارجه در جریان سفر به ژنو و در حاشیه مذاکرات هسته‌ای است.