به نقل از ایسنا، مصرف دخانیات در ایران در سال های اخیر روندی نگران کننده پیدا کرده است؛ به گونه ای که براساس جدیدترین آمار اعلام شده از سوی شورای عالی انقلاب فرهنگی به ایسنا، مصرف دخانیات در دختران جوان با بازه سنی 18 تا 25 ساله، رشد 135 درصدی و مصرف قلیان در زنان در بازه پنج ساله، رشد 57 درصدی داشته است. اگرچه نرخ مصرف قلیان در مردان نیز با رشد 17 درصدی همراه بوده اما، این آمارها نشان می دهد که مصرف دخانیات نه تنها میان مردان، بلکه به سرعت در میان زنانِ جوان در حال گسترش است.

این موضوع نشان می دهد که مصرف سیگار و قلیان دیگر پنهان نیست و مصرف آن به صورت جمعی و علنی میان جوانان شایع شده است؛ تعبیری که امید عبداللهی- معاون اجتماعی شورای عالی انقلاب فرهنگی در تحلیل این آمارها نیز به آن اشاره کرده و به ایسنا گفته است که در گذشته، مصرف دخانیات در میان نوجوانان و جوانان پنهانی و دور از چشم خانواده ها بود، اما امروز قبح این مسئله شکسته شده و جوانان هیچ ابایی از مصرف جمعی و علنی آن ندارند به طوریکه طی سال های اخیر شاهد افزایش چشمگیر مصرف دخانیات، اعم از سیگار و قلیان میان جوانان و نوجوانان بوده ایم. به طوریکه رشد مصرف سیگار و قلیان در ایران در مقایسه با سایر کشورها، به شکل عجیبی بالا بوده است.

چنین تغییر فرهنگی، علاوه بر پیامدهای مستقیم سلامت جسمانی، زمینه را برای ورود به چرخه اعتیاد فراهم می کند. عبداللهی تصریح کرده است که بر اساس آمارهای رسمی وزارت بهداشت، تقریباً تمام افرادی که وارد چرخه اعتیاد شده اند، سابقه یکبار مصرف دخانیات داشته اند. این نشان می دهد که دخانیات یکی از مهم ترین دروازه های ورود به آسیب های اجتماعی و اعتیاد است.

علاوه بر این، به گفته عبداللهی سالانه گردش مالی بازار دخانیات به حدود 40 هزار میلیارد تومان می رسد و بخش عمده این گردش مالی مربوط به شرکت های خارجی است. این درحالیست که در شرایطی که کشور در حوزه هایی مانند دارو با تحریم روبروست، شرکت های بزرگ آمریکایی و انگلیسی، از جمله بریتیش امریکن توباکو، به صورت رسمی در کشور شعبه زده و اقدام به تولید سیگار می کنند. از سوی دیگر، در حال حاضر نیز میزان تولید سیگار از میزان مصرف آن بیشتر است؛ سالانه حدود 65 تا 70 میلیارد نخ سیگار در کشور تولید می شود که بیش از 80 درصد آن در اختیار شرکت های خارجی است، اما برآوردها نشان می دهد حدود 70 تا 80 درصد این تولیدات در داخل کشور مصرف می شود و این خود به تنهایی زنگ خطری جدی است.

از آنجایی که بر اساس اطلاعات و آمارهای موجود، سن شروع مصرف به شکل نگران­ کننده­ ای کاهش یافته است. همچنین؛ شاهد روند رو به رشد مصرف دخانیات در بین زنان و دختران کشور نیز هستیم. این مسئله نه تنها بار اقتصادی و درمانی سنگینی بر دوش نظام سلامت می گذارد، بلکه با افزایش آسیب ­های اجتماعی، چالشی اساسی در مسیر پیشرفت کشور ایجاد خواهد کرد. تجربه جهانی نشان داده است سیاست­ های صرفاً محدودکننده و تنبیه محور کارایی پایینی در کنترل مصرف دخانیات، دارند. آنچه می­ تواند تحول ایجاد کند عبارت است از تدابیر و طراحی مداخلات هوشمندانه فرهنگی و اجتماعی که ریشه­ های پذیرش مصرف دخانیات را در لایه­ های مختلف جامعه هدف قرار می دهد.

در پاسخ به این بحران اما، دکتر مسعود پزشکیان-رییس جمهور مصوبه ای را در راستای مسائل، راهبردها، اقدامات ملی و تقسیم کار دستگاهی در زمینه پیشگیری فرهنگی و اجتماعی از مصرف دخانیات در کشور طی روزهای گذشته ابلاغ کرده است.

مطابق اقدامات ملی 17 و 18 راهبرد کلان 6 نقشه مهندسی فرهنگی کشور؛ طراحی و تدوین برنامه جامع فرهنگی و اطلاع­ رسانی مضرات و آسیب های فردی و اجتماعی مصرف دخانیات از طریق مراجع تخصصی و حرفه ای و مراکز فرهنگی و تربیتی مرتبط و برنامه ریزی برای ارتقای مهارت و توانمندسازی خانواده ­های در معرض آسیب و یا آسیب دیده در حوزه دخانیات و گسترش اقدامات پیشگیرانه و درمانی با بهره گیری از آموزه های دینی و فرهنگی ، صراحتاً مورد تأکید قرار گرفته است.

رویکرد فرهنگی و اجتماعی به موضوع مصرف دخانیات را می توان به عنوان مکملی بر قوانین موجود در این عرصه و دریچه ای نو در برنامه کنترل و مبارزه ملی با دخانیات در کشور دانست. در این راستا، این مصوبه بر پنج عرصه اولویت ­دار، شامل مدارس، دانشگاه ­ها و مراکز آموزش عالی، آثار و تولیدات چندرسانه ­ای، فضای مجازی، اماکن عمومی و محیط های کاری با هماهنگی و مشارکت دستگاه­ها، خبرگان، فعالان و گروه ­های مردمی فعال در حوزه پیشگیری و مقابله با مصرف دخانیات، تاکید دارد.