به نقل از فرارو، همزمان با آغاز مذاکرات ایالات متحده و ایران، بار دیگر بازیگران منطقه ای نیز در تلاشند مسیرهای دیپلماسی منطقه ای را برای به ثمر رسیدن مذاکرات پررنگ تر کنند. سرگیی لاوروف و بدر البوسعیدی وزرای خارجه روسیه و عمان از جمله مقاماتی هستند که اخیرا گفتگو و تاکید کرده اند طرفین باید در مسیر دیپلماسی حرکت کنند. بر اساس این بیانیه، مسکو و مسقط بر این باورند که تداوم و تشویق گفت وگوهای بیشتر میان ایران و آمریکا برای دستیابی به توافق هایی که بتواند خطر درگیری را کاهش دهد و ثبات منطقه را تضمین کند، ضروری است.

دور جدید گفت وگوهای هسته ای ایران و آمریکا پس از جنگ 12 روزه، روز جمعه 17 بهمن ماه 1404، در مسقط با وساطت سلطنت عمان برگزار شد. همزمان با این اتفاقات، برخی رسانه های عبری مدعی اند نتانیاهو در جریان سفر به واشنگتن از ترامپ خواسته که در هرگونه توافق، محدودیت هایی را بر بُرد موشک ها و خروج اورانیوم غنی شده از ایران لحاظ کند.

با توجه به این شرایط پرسش هایی درباره نقش کشورهای منطقه و اسراییل مطرح است. محسن پاک آیین، سفیر پیشین ایران در آذربایجان و تحلیلگر سیاست خارجی در گفتگو با فرارو، به بررسی این موضوع پرداخته است:

همه کشورهای منطقه به جز رژیم صهیونیستی نگران جنگی بزرگ هستند

محسن پاک آیین به فرارو گفت: اغراق نیست اگر گفته شود امروز تقریباً همه بازیگران اصلی صحنه سیاست منطقه ای، به جز رژیم صهیونیستی، از شکل گیری توافق میان ایران و آمریکا حمایت می کنند. این همراهی نه از سر همدلی با ایران است و نه در این جهت که بخواهند به تقویت مواضع امریکا کمک کنند؛ بلکه نتیجه نگرانی آشکار کشورهای منطقه از پیامدهای بحرانی است که رژیم صهیونیستی به دنبال ایجاد آن است. ما درباره منطقه ای صحبت می کنیم که بخش بزرگی از انرژی جهان در آن تولید و منتقل می شود و کوچک ترین تنش در این منطقه نیز می تواند بازارهای جهانی را با شوک های غیرقابل پیش بینی مواجه کند. از همین رو است که بسیای از کشورهای منطقه به دنبال تقویت مسیر دیپلماسی هستند.

وی افزود: در سطح منطقه تقریباً همه دولت ها نگران پیامدهای یک رویارویی مستقیم میان ایران و آمریکا هستند. کشورهای عرب منطقه خلیج فارس و حتی کشورهایی مثل ترکیه مایلند نقش میانجی داشته باشند. آن ها به خوبی می دانند که یک درگیری بزرگ در منطقه می تواند به سرعت از کنترل خارج شود و همه مسیرهای تجاری و انرژی را تحت تأثیر قرار دهد. دولت هایی که طی سال های اخیر برنامه های توسعه اقتصادی، جذب سرمایه و روابط خارجی خود را آغاز کرده اند، می دانند هر نوع جنگ، منطقه را به چرخه های بی ثباتی وارد می کند. به همین دلیل، بسیاری از آن ها تلاش می کنند از طریق کانال های دیپلماتیک و ارتباطات سیاسی، وضعیت را با ثبات کنند. رفتارهای اخیر روسیه و عمان و اظهارنظرهای مقام های روسیه را می توان نشانه ای از همین موضوع دانست.

شرط ایران مشخص است: کاهش غنی سازی دربرابر لغو تحریم ها

این دیپلمات ایرانی در ادامه گفت: کشورهای روسیه، عمان، ترکیه، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی، هر یک بنا بر روابط و منافع خود، در این مسیر فعال هستند. عمان همیشه نقش سنتی در میانجی گری میان ایران و غرب دارد. قطر از رابطه نزدیک با آمریکا و ارتباطات منطقه ای بهره می برد. عربستان و امارات نیز به دلیل آسیب پذیری مستقیم در برابر جنگ، در پی تثبیت وضعیت امنیتی منطقه هستند. همه این کشورها می دانند که یک حمله احتمالی آمریکا، به خصوص در شرایط فعلی، ممکن است ظرف چند ساعت به جنگی با ابعادی بسیار وسیع تبدیل شود.

وی افزود: در مقابل، مواضع جمهوری اسلامی ایران کاملاً روشن، دقیق و بدون ابهام اعلام شده است. تهران بارها گغته است که تنها کانون فعالیت هسته ای ایران، برنامه صلح آمیز است. همچنین ایران تاکید کرده که هدف از برنامه هسته ای، تولید انرژی، پیشبرد پروژه های علمی و نیازهای غیرنظامی است و همیشه زیر نظر آژانس بین المللی انرژی اتمی قرار دارد. ایران اعلام کرده که اگر قرار است اطمینان دهد هدف از توسعه هسته ای، ساخت سلاح نیست، در مقابل، انتظارات طبیعی و منطقی کشور ما این است که تحریم های اقتصادی که سال هاست زندگی مردم را هدف قرار می دهند، لغو شده و شرایط اقتصادی عادی شود.

توافق بدون ضمانت معتبر فاقد اعتبار است

این تحلیلگر حوزه سیاست خارجی در ادامه گفت: اصول اساسی مذاکره ساده است: اگر قرار باشد ایران برخی از موارد را بپذیرد یا در مورد آن ها تصمیم گیری کند، در مقابل خواسته های تهران نیز باید مورد پذیرش قرار گیرد. تجربه خروج یکجانبه آمریکا از برجام، برای ایران نشانگر این واقعیت است که توافق بدون ضمانت معتبر، عملاً بی اثر است. بنابراین ایران در هر نتیجه احتمالی آینده باید سازوکاری داشته باشد که مانع از تکرار رفتارهای غیرقابل پیشبینی و غیرقابل اتکای گذشته شود. سازوکاری که تضمین کند تغییر دولت ها یا فشار لابی ها در آمریکا نتواند توافق را بی اثر کند.

وی درخصوص برنامه موشکی ایران تاکید کرد: ایران موضعی کاملاً شفاف درباره توان دفاعی و برنامه موشکی خود دارد: این حوزه به هیچ وجه قابل بحث نیست و هرگز نخواهد بود. دلیل آن روشن است؛ برنامه دفاعی بخشی از برنامه امنیت ملی کشور است و در منطقه ای که مملو از تهدیدهای آشکار و پنهان است، تضعیف توان دفاعی مساوی با افزایش آسیب پذیری کشور خواهد بود. با توجه به مواضع روشن ایران، اگر تصمیم جدی برای رسیدن به توافق وجود داشته باشد، دستیابی به هدف کاملاً ممکن است. اما اگر آمریکا همچنان تحت فشارهای داخلی کنگره، رقابت های حزبی یا لابی های سختگیرانه اسراییل باشد به نتیجه ای نخواهد رسید.