به نقل از ایرنا، در حالی که رسانه آمریکایی آکسیوس اخیرا از سخنان دونالد ترامپ، رییس جمهور ایالات متحده درباره اعزام ناوگان دریایی آمریکا به منطقه و لزوم گنجاندن برنامه موشکی ایران در هرگونه توافق خبر داده، نگاهی به مواضع چند روز گذشته رییس جمهور ایالات متحده نشان می دهد وی بارها بر هسته ای بودن مذاکرات تاکید کرده و حتی در پاسخ به سوال خبرنگاری در هواپیمای ریاست جمهوری مبنی بر اینکه آیا واشنگتن می تواند به یک توافق صرفا هسته ای رضایت دهد، نیز پاسخ مثبت داده بود.

پس از انعکاس سخنان تازه ترامپ، جی دی ونس، معاون رییس جمهور آمریکا، روز چهارشنبه 22 بهمن پیش از سوار شدن به هواپیمای ایرفورس 2 اعلام کرد دونالد ترامپ به اعضای ارشد دولت دستور داده است برای دستیابی به توافقی تلاش کنند که مانع از دستیابی ایران به سلاح هسته ای شود.

این تغییر و نوسان در سطح مطالبه های اعلامی، از تاکید بر توافقی جامع تر تا پذیرش چارچوبی محدود به موضوع هسته ای، علاوه بر کارکردهای تاکتیکی احتمالی، پیام دیگری را نیز بزرگنمایی کرده و آن نگرانی از تداوم نوعی سردرگمی در رویکرد کاخ سفید نسبت به ایران است. هم زمانی نمایش قدرت نظامی با تعدیل دامنه انتظارها از توافق، تصویری دوگانه از راهبرد آمریکا نشان می دهد که می تواند بر محاسبات تهران و آینده مسیر دیپلماسی اثرگذار باشد.

جمهوری اسلامی ایران بارها اعلام کرده که مساله توانمندی دفاعی ایران نباید موضوع هیچ مذاکره ای باشد. سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه صبح روز 22 بهمن و در جریان راهپیمایی سالروز پیروزی انقلاب اسلامی در این باره به خبرنگاران گفت: هیچ کس نمی ‎تواند کوچکترین تعرضی به موشک های ایران کند. موشک های ما موضوع مذاکره نیستند و نخواهند بود.

سفر نتانیاهو به واشنگتن؛ متغیر پنهان در تغییر لحن ترامپ

هم زمانی تغییر لحن دونالد ترامپ درباره دامنه توافق با ایران با سفر بنیامین نتانیاهو به آمریکا، این گمانه زنی را تقویت کرده که مواضع تازه کاخ سفید بی ارتباط با حضور نخست وزیر رژِیم اسراییل در واشنگتن نیست. نتانیاهو طی سال های گذشته همواره بر ضرورت گنجاندن برنامه موشکی و مهار آنچه نفوذ منطقه ای ایران خوانده در هرگونه توافق تاکید داشته و با توافقی صرفا هسته ای مخالفت جدی نشان داده است.

در چنین فضایی، تاکید دوباره ترامپ بر لزوم توجه به سایر موضوعات در کنار پرونده هسته ای می تواند تلاشی برای همسویی لفظی با رویکرد تل آویو و ایجاد فضای مثبت در آستانه دیدار با نتانیاهو تلقی شود؛ پیامی سیاسی برای خوشامد متحدی که امنیت اسراییل را اولویت نخست سیاست خارجی خود می داند.

وزیر امور خارجه روز گذشته در پاسخ به سوال راشاتودی مبنی بر احساس خطر نخست وزیر اسراییل و سفر پیش از موعد مقرر او به آمریکا گفت: واضح است، او از صلح خوشش نمی آید. او از دیپلماسی خوشش نمی آید. او طرفدار جنگ است. تنها در دو سال گذشته او به هفت کشور در منطقه ما حمله کرده است. می توانید باور کنید؟ هفت کشور که آخرینش قطر بود، کشوری که متحد آمریکا و دوستان ما در غرب است. پس او هیچ راه حلی در ذهنش ندارد جز جنگ. این چیزی است که همه باید آن را درک کنند. او تاکنون تمام تلاش خود را کرده تا ایالات متحده را به جنگ با ایران بکشاند و وقتی موفق شد، نتیجه یک فاجعه بود. آنها شکست خوردند. اگر دوباره تجربه شکست خورده ای را امتحان کنند، نتیجه تفاوتی نخواهد داشت.

از سوی دیگر، نباید نقش فشار لابی های حامی اسراییل در آمریکا را نادیده گرفت؛ فشارهایی که معمول در آستانه دیدارهای مهم دوجانبه افزایش پیدا می کند و می تواند بر تنظیم ادبیات و دامنه مطالبات کاخ سفید اثر بگذارد. در این چارچوب، تغییر لحن ترامپ را می توان نه صرفا یک چرخش راهبردی، بلکه واکنشی به ملاحظه های سیاسی داخلی و موازنه سازی در برابر مطالبات تل آویو ارزیابی کرد.

ترامپ در بزنگاه تصمیم گیری؛ اول آمریکا یا ورود به جنگی دیگر برای اسراییل؟

تجربه یک مسیر پرهزینه؛ از سردرگمی دیپلماتیک تا جنگ 12 روزه

تحولات اخیر را نمی توان جدا از تجربه شکست خورده مذاکرات پیشین دانست؛ مسیری که به گفته بسیاری از ناظران، با نوسان و سردرگمی در سیاست واشنگتن نسبت به تهران همراه بود. تغییر مکرر پیام ها، از تاکید بر تضمین ایران برای عدم دستیابی به سلاح هسته ای تا طرح مطالبات حداکثری، روند گفت وگوها را طولانی و فرسایشی و در نهایت بر فضای بی اعتمادی افزود .

در چنین فضایی، فشار لابی های صهیونیستی در آمریکا برای تغییر زمین بازی افزایش یافت؛ فشاری که به اخذ چراغ سبز ایالات متحده برای اقدام نظامی اسراییل علیه ایران منتهی شد. جنگی که تنها 12 روز به طول انجامید، اما معادلات سیاسی و امنیتی منطقه را به شدت تحت تاثیر قرار داد و نشان داد گزینه نظامی نه تنها جایگزین دیپلماسی نمی شود، بلکه هزینه های تازه ای بر همه طرف ها تحمیل کرد.

نتیجه این روند نیز قابل تامل بود؛ موضع ایالات متحده از شعار مذاکره بدون قید و شرط به مطالبه آتش بس بدون قید و شرط تغییر یافت، در حالی که اسراییل نیز نتوانست هیچ یک از اهداف اعلامی خود را در این بازه کوتاه محقق کند. این تجربه، بار دیگر پرسش درباره انسجام و ثبات راهبردی واشنگتن در قبال تهران را به سوالی پررنگ تبدیل کرده است.

دوراهی تصمیم؛ میان رضایت تل آویو و پرهیز از جنگی دیگر

با درنظرداشت تحولات اخیر، به نظر می رسد دونالد ترامپ در برابر یک انتخاب راهبردی قرار گرفته است؛ یا در مسیر تطمیع بنیامین نتانیاهو و همسویی کامل با مطالبات تل آویو حرکت کند، یا به شعار اول آمریکا پایبند بماند و از کشاندن ایالات متحده به جنگی دیگر در خاورمیانه پرهیز کند. جمع میان این دو رویکرد، به ویژه در فضای پرتنش فعلی، بیش از پیش دشوار به نظر می رسد.

تجربه جنگ 12 روزه نیز نشان داد ورود به فاز نظامی نه تنها اهداف اعلامی را تضمین نمی کند، بلکه می تواند آمریکا را ناخواسته درگیر چرخه ای از تنش های فزاینده کند؛ وضعیتی که با اولویت های داخلی و انتخاباتی ترامپ نیز در تعارض و تقابل کامل است. بنابراین هرگونه تصمیم شتاب زده برای همسویی کامل با رویکرد تهاجمی اسراییل، هزینه های راهبردی قابل توجهی برای واشنگتن خواهد داشت.

در مقابل، نشانه هایی از آمادگی برای مدیریت دیپلماتیک بحران نیز دیده می شود. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در گفت وگو با شبکه PBS آمریکا تاکید کرده که تهران آماده گفت وگو درباره سطح غنی سازی و میزان ذخایر هسته ای در چارچوب مذاکرات است؛ موضعی که می تواند روزنه ای برای تمرکز بر یک توافق هسته ای محدود اما قابل حصول ایجاد کند.

سخنگوی دستگاه دیپلماسی به این شبکه آمریکایی گفت: آنچه ما مطالبه می کنیم مبتنی بر اصول تثبیت شده حقوق بین الملل است. ما عضو پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای (NPT) هستیم و باید یادآوری کنم که ایران یکی از نخستین کشورهایی بود که در سال 1970 به این معاهده پیوست. ایران همچنین نخستین کشور در منطقه بود که ابتکار خاورمیانه عاری از سلاح هسته ای را در سال 1974 مطرح کرد و همچنان از آن حمایت می کند. بنابراین، ما مدافع استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای هستیم. بارها تأکید کرده ایم که در دکترین دفاعی جمهوری اسلامی، سلاح هسته ای هیچ جایگاهی ندارد و این موضوع را در عمل نیز نشان داده ایم. اگر حتی یک گزارش از آژانس بین المللی انرژی اتمی وجود دارد که نشان دهد ایران از برنامه صلح آمیز خود منحرف شده، ارائه دهید؛ چنین گزارشی وجود ندارد. فضاسازی درباره نزدیک بودن ایران به سلاح هسته ای، طی چهار دهه گذشته عمدتاً از سوی اسراییل مطرح شده و یک ادعای بی اساس است. در حوزه هسته ای، از جمله موضوع غنی سازی، ما نشان داده ایم که آماده انعطاف و گفت وگو هستیم و اعلام کرده ایم که می توان درباره سطح غنی سازی گفت وگو کرد.

دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا نیز روز چهارشنبه 22 بهمن پس از دیدار با نخست وزیر رژیم اسراییل که به گفته رسانه ها حدود سه ساعت به طول انجامید، گفت: به تازگی دیدارم با بنیامین نتانیاهو نخست وزیر (رژیم) اسراییل و شماری از نمایندگان او به پایان رسید. نشست بسیار خوبی بود و روابط مستحکم میان دو کشور ما همچنان ادامه دارد.نتیجه قطعی مشخصی حاصل نشد، جز اینکه تاکید کردم مذاکرات با ایران باید ادامه یابد تا مشخص شود آیا امکان دستیابی به توافق وجود دارد یا نه. اگر چنین توافقی حاصل شود، به نخست وزیر گفتم که این گزینه ترجیح ماست. اگر هم نشود، باید دید پیامدها چه خواهد بود.

ترامپ بار دیگر با اشاره به حمله ماه ژوئن 2025 به تاسیسات هسته ای ایران، مدعی شد: دفعه قبل، ایران تصمیم گرفت توافق نکند و با عملیات چکش نیمه شب هدف قرار گرفت و این برای آنها نتیجه خوبی نداشت. امیدوارم این بار معقول تر و مسئولانه تر رفتار کنند.

بر این اساس، آینده مسیر پیش رو بیش از هر چیز به انتخاب کاخ سفید میان حرکت در مسیر افزایش مطالبه ها و تشدید فشارها با خطر لغزش به سوی تقابل یا بهره برداری از فرصت های موجود برای دستیابی به تفاهمی مدیریت شده در پرونده هسته ای بستگی دارد. تصمیم ترامپ در این مقطع زمانی، نه تنها بر روابط واشنگتن و تهران، بلکه بر ثبات منطقه ای نیز اثرگذار خواهد بود.