تا حالا شده بی دلیل گردن درد بگیرید یا دل پیچه امانتان را ببرد؟ شاید مقصر اصلی، دعوای دیشب یا ترافیک صبح باشد، نه لزوماً غذایی که خورده اید. در دنیای شلوغ امروز، استرس به یکی از همراهان همیشگی ما تبدیل شده است. بدن ما برای مقابله با فشارهای کوچک و کوتاه مدت مثل یک قهرمان عمل می کند، اما وقتی این فشارها کِش پیدا می کنند و مزمن می شوند، ورق برمی گردد و سلامت ما جدی به خطر می افتد.

استرس روی تمام اعضای بدن اثر می گذارد، اما هر کسی یک نقطه ضعف دارد. این مطلب را بخوانید تا مچ استرس را بگیرید و ببینید بیشتر به کدام بخش از بدن شما حمله می کند.

عضلات و استخوان ها: چرا شانه هایتان سنگین می شود؟

وقتی استرس دارید، عضلات بدن مثل یک گارد دفاعی به طور غریزی منقبض می شوند تا از شما محافظت کنند. در استرس های ناگهانی، این سفت شدن ماهیچه ها زودگذر است و بعد از آرامش، عضلات هم نفس راحتی می کشند و شل می شوند. اما در استرس های طولانی، عضلات در همان وضعیت دفاعی و سفت باقی می مانند. همین موضوع باعث می شود دچار سردردهای تنشی، میگرن و دردهای مزمن در ناحیه گردن و شانه ها شوید.

همچنین دردهای کمر و دست در افرادی که استرس شغلی دارند بسیار رایج است. جالب است بدانید خیلی وقت ها درد از یک آسیب قدیمی شروع می شود، اما این نوع واکنش شماست که تعیین می کند درد خوب شود یا ماندگار و مزمن. نکته مهم اینجاست که بسیاری از افراد به دلیل ترس از تشدید درد، از هرگونه فعالیت بدنی خودداری می کنند و صرفاً به درمان های فیزیکی (مثل دارو یا ماساژ) متکی می شوند؛ در حالی که این بی تحرکیِ ناشی از ترس ، روند بهبود را کندتر می کند. برخلاف تصور، تحرکِ حساب شده و ورزش های ملایم، با خارج کردن بدن از وضعیت انقباضی، قفل عضلات را باز کرده و سریع تر از داروهای مسکن به کاهش دردهای مزمن کمک می کند.

سیستم تنفسی: وقتی نفس تان بند می آید

استرس و احساسات شدید باعث می شود نفس تان بند بیاید یا تندتند نفس بکشید، چون راه های هوایی تنگ می شوند. برای یک فرد سالم، این موضوع شاید فقط یک حس ناخوشایند باشد، اما برای کسانی که آسم یا بیماری های ریوی مثل COPD دارند، استرس می تواند اوضاع را خطرناک کند و باعث حملات تنفسی شود.

همچنین، تندتند نفس کشیدن (هیپرونتیلاسیون) ناشی از استرس، می تواند در افراد مستعد باعث حملات پانیک شود. یاد گرفتن تکنیک های آرام سازی و تنفس کنترل شده با کمک یک روان شناس، راه نجات خوبی در این لحظات است.

قلب و رگ ها: فشار روی پمپ بدن

قلب و رگ ها وظیفه دارند اکسیژن و غذا را به همه جای بدن برسانند. در استرس های لحظه ای، هورمون هایی مثل آدرنالین و کورتیزول وارد خون می شوند، ضربان قلب را بالا می برند و رگ ها را گشاد می کنند تا خون بیشتری به عضلات برسد.

اما اگر این وضعیت همیشگی شود، قلب خسته می شود. استرس مزمن ریسک فشار خون بالا، حمله قلبی و سکته مغزی را بالا می برد و باعث التهاب در رگ های اصلی قلب می شود. همچنین جالب است بدانید که استروژن در زنان مثل یک سپر محافظ در برابر استرس های قلبی عمل می کند، اما بعد از یائسگی که سطح این هورمون افت می کند، این سپر بیولوژیک از بین می رود و خطر برای زنان بیشتر می شود.

هورمون ها و غدد: آژیر خطر بدن

بدن شما یک مرکز فرماندهی به نام محور هیپوتالاموس هیپوفیز آدرنال (HPA) دارد که پاسخ به استرس را مدیریت می کند. وقتی با چالشی روبرو می شوید، مغز به غدد فوق کلیوی دستور می دهد تا کورتیزول ترشح کنند. کورتیزول مثل آژیر خطر، قند خون را بالا می برد تا سوخت کافی برای فرار یا مقابله داشته باشید. در حالت عادی این هورمون برای تنظیم ایمنی و کاهش التهاب عالی است، اما استرسِ مدام، این سیستم را از تنظیم خارج می کند. نتیجه اش می شود مشکلاتی مثل خستگی همیشگی، دیابت، چاقی، افسردگی و ضعیف شدن سیستم ایمنی بدن.

سیستم گوارشی: رابطه مغز و شکم

استرس و احساسات شدید باعث می شود نفس تان بند بیاید یا تندتند نفس بکشید، چون راه های هوایی تنگ می شوند. برای یک فرد سالم، این موضوع شاید فقط یک حس ناخوشایند باشد، اما برای کسانی که آسم یا بیماری های ریوی مثل COPD دارند، استرس می تواند اوضاع را خطرناک کندروده ما با شبکه ای از اعصاب مستقیماً به مغز وصل است. استرس این ارتباط را خراب می کند و حتی باکتری های مفید روده را تغییر می دهد که روی اخلاق و روحیه مان هم اثر می گذارد.

مری: وقتی استرس دارید، یا اشتهای تان کور می شود یا برعکس، شروع به پرخوری عصبی می کنید. این موضوع باعث سوزش سر دل یا برگشت اسید معده می شود. گاهی استرس شدید باعث گرفتگی های دردناک در مری می شود که آدم خیال می کند سکته قلبی کرده است!

معده: استرس باعث تهوع، نفخ و دردهای معده می شود. یادتان باشد استرس خودش باعث زخم معده نمی شود (زخم معده کار باکتری هاست)، اما می تواند درد زخم را صدبرابر آزاردهنده تر کند.

روده ها: استرس سرعت حرکت غذا را به هم می زند؛ یعنی یا دچار اسهال می شوید یا یبوست. همچنین می تواند باعث تشنج های عضلانی در روده شود که هضم غذا را سخت می کند. در کسانی که سندرم روده تحریک پذیر دارند، این علائم خیلی شدیدتر است.

سیستم عصبی: پدال گاز و ترمز بدن

وقتی می ترسید یا استرس دارید، سیستم عصبی شما مثل پدال گاز و ترمز عمل می کند. بخش سمپاتیک مثل پدال گاز است؛ بدن را برای جنگ یا گریز آماده می کند، ضربان قلب را بالا می برد و قند خون را زیاد می کند. بعد از اینکه خطر گذشت، بخش پاراسمپاتیک مثل ترمز عمل می کند و بدن را آرام می کند.

اگر استرس شما دائمی باشد، انگار پای تان را روی گاز تخته کرده اید! این کار باعث فرسودگی سیستم عصبی و کل بدن می شود. جالب است بدانید که فعالیت بیش از حد بخش ترمز (پاراسمپاتیک) هم می تواند گاهی باعث تنگی نفس یا مشکلات گردش خون شود.

سلامت جنسی مردان: چرا توان فرد تحلیل می رود؟

عملکرد جنسی و تولیدمثل در مردان مستقیماً تحت کنترل سیستم عصبی است. استرس طولانی مدت با ترشح زیاد کورتیزول، تولید تستوسترون را مختل می کند. نتیجه اش می شود کاهش میل جنسی و حتی ناتوانی جنسی.

همنین استرس روی کیفیت و حرکت اسپرم ها اثر منفی می گذارد. تحقیقات نشان داده مردانی که در سال گذشته فشارهای عصبی زیادی داشتند، اسپرم های ضعیف تری نسبت به بقیه داشتند.

علاوه بر این، با ضعیف شدن ایمنی بدن، احتمال عفونت در پروستات و بیضه ها هم بیشتر می شود.

باروری زنان: وقتی تعادل هورمونی به هم می خورد

قاعدگی: استرس می تواند چرخه ماهانه را به هم بریزد، باعث عقب افتادن عادت ماهانه شود یا دردهای قاعدگی را خیلی شدیدتر کند.

میل جنسی: وقتی یک زن باید همزمان حواسش به خانه، بچه ها، کار و مسائل مالی باشد، استرس و خستگی اشتهای جنسی را کاملاً کور می کند.

بارداری: استرس هم باردار شدن را سخت می کند و هم روی سلامت جنین اثر می گذارد. همچنین خطر افسردگی و اضطراب بعد از زایمان را بالا می برد.

سندرم پیش از قاعدگی (PMS) و یائسگی: استرس علائم قبل از پریود مثل نفخ و بدخلقی را بدتر می کند. در دوران یائسگی هم، زنانی که استرس بیشتری دارند، گرگرفتگی های شدیدتر و طولانی تری را تحمل می کنند.

در نهایت، استرسِ بالا می تواند بیماری هایی مثل تخمدان پلی کیستیک را تشدید کند و حتی روند درمان بیماری های جدی تر مثل سرطان را دشوارتر سازد.

کنترل استرس، کلید بازگشت به تعادل

اگرچه استرس می تواند به تمام گوشه های بدن سرک بکشد، اما به یاد داشته باشید که بدن ما قدرت ترمیم فوق العاده ای دارد. با شناخت نقاط ضعف بدن خود در برابر فشارها و به کارگیری روش های ساده ای مثل ورزش منظم، خواب کافی و تکنیک های تنفسی، می توانید افسار استرس را در دست بگیرید. مراقبت از روان، اولین و مهم ترین گام برای داشتن جسمی سالم و سرشار از انرژی است.