به نقل از زومیت، کودکان در بازی های خود به خوبی نقش های مختلف را ایفا می کنند یا برای عروسک هایشان مهمانی چای ترتیب می دهند. تا به امروز تصور می شد قدرت تخیل و درک پدیده های غیرواقعی تنها در انحصار انسان است؛ اما اکنون پژوهشگران می گویند بونوبوها نیز از این توانایی ذهنی بهره مند هستند.

یافته های مطالعه ای تازه نشان می دهد که بونوبوها، خویشاوندان نزدیک و هوشمند انسان، همانند کودکان توانایی غوطه ورشدن در دنیای بازی های خیالی و تظاهر را دارند. پژوهش با تمرکز بر رفتار یک بونوبوی استثنایی به نام کانزی که در مارس 2025 در 44 سالگی درگذشت، ثابت می کند این پستانداران می توانند موقعیت اشیاء نامریی را در سناریوهای ساختگی به دقت ردیابی کنند

گزارش های غیررسمی در گذشته نیز از رفتارهای عجیب میمون های بی دم روایت داشت؛ برای نمونه، مشاهده شده بود که شامپانزه ای جوان در جنگل های گینه با قراردادن یک بالش برگی دست ساز روی سر خود بازی می کند یا بونوبویی در اسارت تلاش می کند از روی عکس بلوبری، میوه های خیالی را بچیند و بخورد.

حیوانات واقعاً مفهوم تظاهر را درک می کنند

با این حال، دانشمندان همیشه با تردید به رفتارهای یادشده می نگریستند و احتمال می دادند که این اعمال صرفاً تکرار آموخته های قبلی برای دریافت پاداش باشد، نه فرآیند ذهنی مبتنی بر تخیل. دکتر آمالیا باستوس، پژوهشگر در دانشگاه سنت اندروز و نویسنده ی اصلی مطالعه، می گوید: پژوهش تازه برای اولین بار در محیطی آزمایشگاهی نشان داد که حیوانات واقعاً مفهوم تظاهر را درک می کنند.

پژوهشگران در جریان مطالعه، ابتدا به کانزی که توانایی درک زبان انگلیسی را داشت، آموختند تا به ظرف های حاوی آب میوه ی واقعی اشاره کند. در مرحله ی اصلی آزمایش، دو لیوان شفاف و کاملاً خالی در مقابل او قرار گرفت و پژوهشگری با یک پارچ خالی، تظاهر به پرکردن آن ها کرد؛ سپس در حرکتی نمایشی، محتوای خیالی یکی از لیوان ها را به پارچ برگرداند.

کانزی در مارس 2025، در 44 سالگی درگذشت.

تمایز میان واقعیت و خیال، چالش بعدی پژوهش بود تا مشخص شود آیا بونوبو واقعاً تظاهر می کند یا دچار توهم شده است. دانشمندان یک لیوان آب میوه ی واقعی و یک لیوان خالی را کنار هم قرار دادند و در حالی که تظاهر به پرکردن لیوان خالی می کردند، پارچ را بدون هیچ حرکتی بالای لیوان واقعی نگه داشتند. کانزی با هوشمندی تمام در حدود 78 درصد موارد، لیوان واقعی را انتخاب کرد که نشان می داد به خوبی تفاوت میان شیء ملموس و بازنمایی ذهنی را درک می کند.

برای رفع هرگونه تردید، سناریو با یک انگور خیالی تکرار شد. تکرار آزمایش نیز نتایج مشابهی به همراه داشت و دقت بالای کانزی در ردیابی میوه ی نامریی، جای شک و تردیدی برای تیم پژوهش باقی نگذاشت.

ریشه های توانایی ذهنی بونوبوها احتمالاً به دوران پیش از جدایی انسان و بونوبو از جد مشترکشان، یعنی حدود 6 تا 9 میلیون سال پیش بازمی گردد. دکتر کریستوفر کروپنیه از دانشگاه جانز هاپکینز و یکی از نویسندگان پژوهش، اظهار داشت که ظرفیت بازنمایی اشیاء خیالی، میراثی تکاملی است که ما با نزدیک ترین خویشاوندانمان شریک هستیم.

اگرچه آزمایش کانزی ثابت نکرد که بونوبوها می توانند به تنهایی سناریوهای خیالی بسازند، توانایی آن ها در همراهی با بازی تظاهر انسان، دریچه ای رو به پیچیدگی های ناشناخته ی ذهن حیوانات می گشاید. پروفسور زانا کلی از دانشگاه دورهام نیز خاطرنشان می کند: با توجه به محیط های اجتماعی دشواری که میمون های بی دم در آن زندگی می کنند، وجود چنین توانایی های شناختی پیشرفته ای نباید مایه شگفتی باشد، بلکه یافتن گونه ای بدون این ظرفیت در میان خویشاوندان نزدیک انسان، تعجب آورتر است.

مطالعه در مجله علمی ساینس منتشر شده است.