به نقل از فرادید به گفته کارشناسان، این تاریخ نامه که حدود سال های 712 713 میلادی نوشته شده، از قدیمی ترین روایت های مسیحی باقی مانده درباره گسترش اسلام به شمار می رود.

این اثر رویدادهای مهم قرن هفتم، از جمله ظهور اسلام و جنگ های مسلمانان با بیزانس را ثبت کرده و دیدگاه های نادری از یک دوره سرنوشت ساز در تاریخ خاورمیانه ارائه می دهد.

آدریان پیرتیا از مؤسسه پژوهش های قرون وسطی، ساختار این متن را هنگام بررسی نسخه های دیجیتالی مجموعه سینا در صومعه سنت کاترین شناسایی کرد. یافته های اولیه او به تازگی در مجله Medieval Worlds منتشر شده است.

این اثر تنها در قالب یک نسخه ناقص مربوط به قرن سیزدهم باقی مانده که برخی صفحات آن به هم چسبیده اند. دیجیتالی سازی با کیفیت بالا توسط کتابخانه الکترونیکی نسخه های کهن و دسترسی آزاد از طریق کتابخانه دیجیتال نسخه های سینا برای نخستین بار امکان مطالعه دقیق آن را فراهم کرده است.

پیرتیا می گوید: از زمان شناسایی و تحلیل اولیه این متن، هرچه بیشتر روشن شده که با یک تاریخ نامه جهانی مسیحی ناشناخته روبه رو هستیم .

این اثر که اکنون تاریخ نامه مارونی سال 713 نام گرفته، توسط نویسنده ای ناشناس نوشته شده و تاریخ بشر را از حضرت آدم تا مباحث الهیاتی و سیاسی زمان خود روایت می کند.

صفحات این تاریخ نامه توسط جامعه ای مسیحی و سریانی زبان نوشته شده که زمانی خود را وابسته به قسطنطنیه می دانستند، اما به تدریج بر سر مسائل عقیدتی از آن فاصله گرفتند. با این حال، این متن نگاهی کم نظیر به دگرگونی های شرق در دوره اسلامی ارائه می دهد.

ارزشمندترین بخش های آن مربوط به قرن هفتم است و رویدادهایی مانند جنگ بیزانس ساسانی (602 628)، ظهور اسلام، فتوحات اولیه مسلمانان و درگیری های بعدی مسلمانان و بیزانسی ها را پوشش می دهد.

این روایت در سال های 692 693 پایان می یابد و نشان می دهد که نویسنده از رویدادهای نه تنها سوریه و خاور نزدیک، بلکه بالکان، سیسیل و روم نیز آگاه بوده است.

اهمیت علمی این کشف
پیرتیا معتقد است این تاریخ نامه احتمالاً با یک منبع سریانیِ قرن هشتم که اکنون از بین رفته و بعدها مورخان از آن استفاده کرده اند، ارتباط نزدیکی دارد و می تواند حلقه ای مهم برای بازسازی تاریخ نگاری سریانیِ اوایل قرون وسطی باشد.

این کشف، دیدگاهی مسیحی را که مدت ها در مورد خاور نزدیکِ سده نخست اسلامی مفقود بود، دوباره زنده می کند. پیرتیا اکنون در حال آماده سازی نسخه انتقادی و ترجمه کامل این اثر است تا آن را در دسترس پژوهشگران سراسر جهان قرار دهد.