این مساله که چه بخوریم و چه نخوریم در پیشگیری از ابتلا به دیابت و در کاهش یا افزایش قند خون موثر است. به ویژه اینکه ما در کشوری قرار داریم که آمار ابتلا به دیابت در آن بسیار نگران کننده است. به گفته دکتر اسدالله رجب رییس انجمن دیابت حدود 20 میلیون دیابتی و پیش دیابتی در ایران زندگی می کنند، حدود نیمی از آنان از بیماری یا خطر بروز دیابت خود بی اطلاع هستند. حدود 85 درصد افرادی که از بیماری خود مطلع هستند نیز کنترل مطلوبی بر بیماری خود ندارند. بررسی ها نشان می دهد بخش مهمی از افرادی که به علت بیماری های قلبی در بیمارستان بستری می شوند به خصوص افرادی که در سنین بالای 45 سال دچار بیماری های قلبی می شوند، به دیابت هم مبتلا هستند. در نتیجه وضعیت دیابت در ایران نگران کننده است و نیاز به راهکارهای تغذیه ای برای پیشگیری از ابتلا و درمان دارد. اما آیا همه غذاها برای دیابتی ها ممنوع هستند آیا همه نوع غذای دارای کربوهیدرات را نباید خورد؟ چه معیاری برای تعیین غذاهای خطرناک و همچنین خوراکی های مناسب برای دیابتی ها وجود دارد؟

دیابت، در اصل، به نحوه مدیریت گلوکز توسط بدن شما مربوط می شود. در دیابت نوع 1، پانکراس انسولین کمی تولید می کند یا اصلا انسولین تولید نمی کند. در نوع 2، بدن نمی تواند از انسولین به طور مؤثر استفاده کند. در این مرحله است که غذا وارد عمل می شود. هر وعده غذایی که می خورید، به خصوص غذاهای سرشار از کربوهیدرات، باعث ایجاد واکنش می شود. وقتی اکثر مردم کربوهیدرات و دیابت را در یک جمله می شنوند، وحشت به سراغشان می آید. نان؟ برنج؟ پاستا؟ ناگهان همه چیز دشمن به نظر می رسد. اما نکته اینجاست: همه کربوهیدرات ها به یک شکل قند خون شما را بالا نمی برند. و اینجاست که شاخص گلیسمی یا GI وارد عمل می شود. GI اساساً یک سیستم رتبه بندی برای کربوهیدرات ها است.

این شاخص به شما می گوید که یک غذا با چه سرعتی قند خون شما را پس از خوردن افزایش می دهد. غذاهای با شاخص گلیسمی بالا، مانند نان سفید یا نوشیدنی های شیرین، گلوکز شما را به سرعت افزایش می دهند. غذاهای با GI پایین، مانند عدس، جو دوسر یا بیشتر سبزیجات، قند را به آرامی آزاد می کنند. و این آزادسازی آهسته دقیقا همان چیزی است که بدن شما برای ثابت نگه داشتن قند خون به آن نیاز دارد، به خصوص اگر دیابت داشته باشید.

دکتر آستا شارما، متخصص تغذیه ، می گوید: به جای مصرف غذاهایی که شاخص گلیسمی (GI) بالاتری نسبت به قند دارند، ترجیحا غذاهای طبیعی و کامل با شاخص گلیسمی پایین تر مصرف کنید، زیرا تجزیه آن ها در بدن ما زمان بیشتری طول می کشد که ممکن است به تثبیت سطح قند خون کمک کند..

آب میوه ها نیز فیبر کمی دارند، زیرا آن ها معمولا فقط آب میوه ای هستند که از میوه ای با فیبر کم یا بدون فیبر گرفته شده است. این متخصص تغذیه می گوید: فیبر موجود در نودل ها باعث می شود که این مواد غذایی مانند قند خالص برای سوخت و ساز بدن به نظر برسند. نودل های فوری نوع دیگری از کربوهیدرات های تصفیه شده هستند. نودل های فوری معمولا بار گلیسمی بالایی دارند.

به گفته دگتر شارما، غذاهای کم فیبر و بسیار فرآوری شده به دلیل هضم و جذب سریع گلوکز، سطح قند خون شما را به سرعت افزایش می دهند. برای کمک به کاهش سرعت افزایش ناگهانی قند خون با غذا، از گزینه های با شاخص گلیسمی (GI) پایین استفاده کنید به عنوان مثال، غلات کامل را به جای غلات تصفیه شده انتخاب کنید و میوه های کامل را به جای آب میوه مصرف کنید. ترکیب کربوهیدرات ها با پروتیین یا چربی های سالم، مانند آجیل، ماست یا تخم مرغ، راهی هوشمندانه برای کمک به تنظیم قند خون است. خوردن سبزیجات پرفیبر قبل از غذاهای غنی از کربوهیدرات نیز به کاهش سرعت افزایش سطح قند خون شما پس از خوردن آنها کمک می کند. سعی کنید از مصرف کربوهیدرات های تصفیه شده به تنهایی با معده خالی خودداری کنید و در عوض، در صورت امکان، لوبیا، عدس و سایر سبزیجات را به جای غذاهای نشاسته ای انتخاب کنید.

جدا از این موارد، عوامل شگفت انگیز دیگری نیز برای قند خون وجود دارد. طبق گفته مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری های آمریکا (CDC)، برخی از علل قند خون ممکن است شما را شگفت زده کنند. گفته می شود آفتاب سوختگی باعث استرس می شود که سطح قند خون را افزایش می دهد. گفته می شود کم آبی یا کمبود آب در بدن به معنای غلظت بیشتر قند خون است. گزارش CDC همچنین می گوید اسپری های بینی دارای مواد شیمیایی خاصی هستند که کبد شما را برای تولید قند خون بیشتر تحریک می کنند. بی خوابی حتی برای یک شب می تواند بدن شما را در استفاده خوب از انسولین ناکارآمد کند.