دکتر مریم بهشتیان_ رییس اداره سرطان وزارت بهداشت در گفت وگو با ایسنا، با بیان اینکه با افزایش تعداد موارد جدید سرطان مانند بسیاری از کشورها روبرو هستیم، اظهار کرد: بخشی از این افزایش می تواند با مولفه های افزایش امید به زندگی ، سالمندشدن جمعیت و بهبود نظام ثبت سرطان و تشخیص زودهنگام تر مرتبط باشد. همچنین بخشی دیگر به تغییرات سبک زندگی، تغییراتی مانند کم تحرکی، چاقی، تغذیه ناسالم، مصرف فست فودها و نوشیدنی های قندی، استرس مزمن و آلودگی هوا مرتبط می شود.

روند بروز سرطان در ایران

او درباره شایع ترین سرطان ها در میان ایرانیان توضیح داد: روند پنج تا شش ساله آمارهای ثبتی سرطان در کشور، افزایش بروز برخی سرطان ها را نشان می دهد. سرطان های پستان ، پروستات، روده بزرگ و مقعد ، پوست (انواع غیرملانومایی) و معده شایع ترین سرطان ها طی این سال ها در کشور بوده اند.

شایع ترین سرطان ها در ایران

روند افزایشی سرطان روده بزرگ و مقعد

رییس اداره سرطان وزارت بهداشت درباره علل بروز شایع ترین سرطان ها در میان ایرانیان اظهار کرد: به طور مثال، سرطان روده بزرگ و مقعد که در هر دو جنس روند افزایشی داشته، می تواند با تغییر سبک زندگی، کم تحرکی و الگوی تغذیه مرتبط باشد. الگوی سرطان ها با مدرن شدن سبک زندگی می تواند به سمت افزایش سرطان هایی که ارتباط بیشتری با چاقی، مصرف دخانیات، کم تحرکی و تغذیه ناسالم دارند، تغییر کند.

علت تفاوت آمار بروز سرطان در استان ها

این پزشک درباره وضعیت بروز سرطان در استان های مختلف تصریح کرد: تفاوت بروز سرطان بین استان ها می تواند ترکیبی از سن، جمعیت، عوامل محیطی، سبک زندگی، دسترسی به خدمات و کیفیت ثبت داده ها باشد. به طور طبیعی، استان هایی که جمعیت سالمند و دسترسی تشخیصی بهتری دارند، بروز بالای سرطان را گزارش می کنند که لزوما به معنای خطر بیشتر نیست، بلکه می تواند نشانه تشخیص بهتر باشد.

بهشتیان ادامه داد: در نظام ثبت سرطان کشور، بروز جغرافیایی سرطان ها به تفکیک استان ها محاسبه و در اختیار سیاست گذاران و برنامه ریزان استانی قرار می گیرد تا تصمیم گیری مبتنی بر شواهد برای پیشگیری و کنترل سرطان انجام دهند.

ضرورت توجه به عوامل خطر سرطان

او با بیان اینکه ریسک فاکتورها می بایست در کانون توجه قرار گیرند، اظهار کرد: اگرچه آمار و ارقام سرطان ها بسیار مهم و راهنمای اصلی سیاست گذاران و برنامه ریزان به ویژه در نظام سرطان است، اما آنچه برای عموم مردم اهمیت حیاتی دارد و باید از آن مطلع باشند، توجه به ریسک فاکتورها و پرهیز از عوامل خطر است. شناخت علائم هشداردهنده سرطان مانند توده های غیرطبیعی، خونریزی های غیرعادی، کاهش وزن بی دلیل، تغییر پایدار در اجابت مزاج، زخم های بهبود نیافته و سرفه یا گرفتگی صدای طولانی مدت می بایست در کانون توجه قرار گیرند.

تاثیر عوامل محیطی بر سرطان ها

رییس اداره سرطان وزارت بهداشت درباره تاثیر شرایط آب وهوا بر بروز سرطان ها توضیح داد: نتایج مطالعات نشان می دهند آلودگی هوا، کیفیت منابع آب و برخی از مواجه های شغلی می توانند در بروز برخی سرطان ها نقش داشته باشند، اما می بایست به این موضوع توجه کرد که سرطان یک بیماری چند عاملی است و نمی توان این بیماری را به یک عامل محیطی واحد نسبت داد. بنابراین، سیاست گذاری و برنامه ریزی ها می بایست به کاهش عوامل خطر مرتبط با سرطان و کاهش مواجهه با این عوامل تمرکز کنند.

تا 10 درصد از سرطان ها منشاء ارثی دارند

بهشتیان درباره تاثیر عوامل ژنتیکی و وراثت بر بروز سرطان ها گفت: براساس شواهد علمی، فقط حدود پنج تا 10 درصد از سرطان ها منشاء ارثی دارند؛ اما تقریبا همه سرطان ها به دلیل تغییرات ژنتیکی رخ می دهند. در واقع، سرطان ها تعامل بین عوامل ژنتیکی، محیطی و رفتاری هستند. مصرف دخانیات، تغذیه ناسالم، مصرف کم میوه و سبزیجات، مصرف فست فودها، چاقی، کم تحرکی، مصرف الکل، آلودگی هوا، تماس با برخی مواد شیمیایی و برخی عفونت ها از عوامل محیطی و رفتاری هستند.

غربالگری 3 سرطان شایع در ایران

او با بیان اینکه برنامه غربالگری 3 سرطان در ایران اجرا می شود، توضیح داد: در حال حاضر، دانشگاه های علوم پزشکی برنامه پیشگیری، غربالگری و تشخیص زودهنگام 3 سرطان پستان ، دهانه رحم و روده بزرگ را اجرا می کنند. مشارکت مردم در این برنامه ها حیاتی است؛ چرا که تشخیص سرطان در مراحل اولیه می تواند شانس درمان را حتی به بالای 90 درصد برساند.

گروه های هدف غربالگری 3 سرطان

رییس اداره سرطان وزارت بهداشت درباره گروه های هدف غربالگری سرطان گفت: زنان (30 تا 69 سال) و (30 تا 59 سال) به ترتیب جزو گروه هدف غربالگری سرطان های پستان و دهانه رحم محسوب می شوند. همچنین زنان و مردان 50 تا 69 ساله نیز گروه هدف غربالگری سرطان روده بزرگ هستند. اگرچه گروه های هدف را برای غربالگری 3 سرطان پستان، دهانه رحم و روده بزرگ در نظر گرفته ایم اما تمام افراد دارای سابقه خانوادگی و کسانی که علائم هشداردهنده دارند باید غربالگری و تشخیص زودهنگام را جدی بگیرند.

موفقیت برنامه های غربالگری، مستلزم مشارکت مردم

او در زمینه ضرورت تغییر باورهای نادرست درباره سرطان گفت: موفقیت برنامه غربالگری سرطان، نیازمند آگاهی و مشارکت بیشتر مردم در این برنامه ها و اصلاح باورهای نادرست در خصوص این بیماری است. بسیاری از سرطان ها با جراحی و درمان های ساده تر و کم هزینه تر قابل کنترل هستند، اگر در مراحل اولیه تشخیص داده شوند. بار بالای هزینه درمانی، بیش از هر چیز نشأت گرفته از تاخیر در تشخیص است. براساس تجربه جهانی، سرمایه گذاری در پیشگیری ، اصلاح سبک زندگی و غربالگری منظم نه تنها جان انسان ها را نجات می دهد، بلکه منجر به جلوگیری از هزینه های سنگین و گاه غیرضروری درمان های پیشرفته می شود.

توجه به بیماری سرطان در نظام ارجاع

رییس اداره سرطان وزارت بهداشت گفت: سیاست معاونت بهداشت وزارت بهداشت، حرکت به سمت افزایش آگاهی عمومی درباره عوامل خطر سرطان و نشانه های زودهنگام بیماری، توانمند کردن افراد برای مراقبت از خود در برابر سرطان، افزایش غربالگری و تشخیص زودهنگام و کنترل سرطان از طریق یکپارچه کردن خدمات و مراقبت های سرطان از مسیر پزشک خانواده و نظام ارجاع به منظور کاهش سردرگمی بیماران و خانواده های آنها و کاهش هزینه های غیرضروری است.

چالش غربالگری سرطان ها در ایران

بهشتیان درباره چالش های دسترسی به خدمات غربالگری و تشخیص زودرس سرطان در شهرها و روستاها گفت: خدمات پیشگیری و غربالگری سرطان های دهانه رحم، پستان و روده بزرگ در قالب خدمات رایگان به همراه آموزش های خودمراقبتی در مراکز خدمات جامعه سلامت، پایگاه های سلامت و خانه های بهداشت روستاها و شهرهای کشور ارائه می شود. مراکز خدمات جامعه سلامت، پایگاه های سلامت و خانه های بهداشت به محل زندگی افراد نزدیک هستند، تلاش کرده ایم که با ارائه خدمات در این مراکز، دسترسی عادلانه را فراهم کنیم. در حال حاضر، تمرکز بر بهبود فرآیندها، ارتقاء کیفیت خدمات، پیگیری افراد مشکوک و غربال مثبت برای دریافت خدمات مورد نیاز، افزایش آگاهی مردم و مشارکت آنها در برنامه های غربالگری و تشخیص زودهنگام است.

او درباره استفاده از ظرفیت هوش مصنوعی برای تشخیص سرطان نیز به ایسنا توضیح داد: هوش مصنوعی، قابلیت بهره گیری در حوزه های مختلف مانند ارزیابی خطر، تشخیص زودهنگام سرطان ها، تفسیر تصویربرداری ها، تحلیل داده های ثبت سرطان و موارد دیگر را دارد. در حال حاضر، هوش مصنوعی را یک ابزار کمکی می دانیم که می تواند دقت و سرعت تصمیم گیری را افزایش دهد اما نمی تواند جایگزین نیروی انسانی شود.

او درباره بزرگ ترین چالش های کنترل سرطان در ایران هم توضیح داد: از مهم ترین چالش ها در حوزه پیشگیری سرطان ها، این واقعیت است که بخش قابل توجهی از عوامل خطر سرطان ها، خارج از حوزه سلامت شکل می گیرد. کنترل مصرف دخانیات، بهبود تغذیه، افزایش تحرک بدنی، کاهش آلودگی هوا و بسیاری مواد دیگر بدون همکاری موثر و پایدار بین بخشی امکانپذیر نیست. پیشگیری از سرطان، یک مسئولیت صرفا بهداشتی نیست، بلکه نیازمند هم افزایی تمام بخش ها در سطح ملی و استانی است.

30 تا 50 درصد از سرطان ها قابل پیشگیری هستند

او ادامه داد: چالش دیگر، سطح سواد سلامت جامعه درباره سرطان ها است. همچنان، سرطان در بخش هایی از جامعه به عنوان بیماری غیرقابل پیشگیری، هم معنا با درمان های سخت و دیرهنگام و غیرقابل علاج شناخته می شود. این در حالی است که امروزه 30 تا 50 درصد از سرطان ها قابل پیشگیری یا در صورت تشخیص زودرس، قابل کنترل هستند. ارتقاء آگاهی مردم باید فراتر از اطلاع رسانی ساده باشد و به توانمندسازی آنها برای انتخاب سبک زندگی و رفتارهای سالم منجر شود. مشارکت پایین مردم در برنامه های غربالگری سرطان ها از دیگر از چالش ها است.

از باورهای نادرست فاصله بگیریم

رییس اداره سرطان وزارت بهداشت با بیان اینکه خدمات غربالگری به صورت رایگان و گسترده در سراسر کشور ارائه می شود، افزود: بهره گیری موثر از این ظرفیت، نیازمند اصلاح باورهای نادرست و استفاده از روش های خلاقانه و متناسب با نیاز جامعه برای ترغیب مردم به مشارکت فعال است. بدون حضور آگاهانه مردم، هیچ برنامه غربالگری به موفقیت کامل نمی رسد. در مجموع، موفقیت کنترل سرطان، مستلزم حرکت همزمان سیاست گذاران و برنامه ریزان نظام سلامت و مردم در مسیر پیشگیری است؛ مسیری که با اقدامات نوآورانه، افزایش مشارکت اجتماعی و همکاری بین بخشی به نتیجه می رسد.

وی گفت: آموزش های خود مراقبتی، بسیج های اطلاع رسانی به ویژه مناسبت هایی مانند هفته ملی مبارزه با سرطان، استفاده از ظرفیت شبکه های بهداشتی در سراسر کشور از جمله مراکز خدمات جامع سلامت، پایگاه های سلامت و خانه های بهداشت، رسانه ها و مشارکت جامعه به ویژه از طریق سفیران سلامت و تقویت همکاری بین بخشی از محورهای اصلی اقدامات وزارت بهداشت برای آگاهی رسانی عمومی برای سرطان است.

سرطان ها را در مراحل اولیه شناسایی کنیم

بهشتیان با بیان اینکه حدود نیمی از سرطان ها قابل پیشگیری هستند، گفت: بسیاری از سرطان ها را می توان در مراحل اولیه شناسایی کرد و با چند اقدام ساده مانند مراجعه به موقع و استفاده از خدمات غربالگری می توانیم از خود و خانواده مان در برابر سرطان محافظت کنیم. پیشگیری از سرطان با انتخاب های ساده روزمره ما شروع می شود.

پَس گام هایی برای پیشگیری از سرطان

رییس اداره سرطان وزارت بهداشت با بیان اینکه برخی پسگام ها را برای پیشگیری از سرطان مدنظر قرار دهیم، اظهار کرد: سیگار و قلیان را کنار بگذاریم، چرا که دخانیات یکی از عوامل قابل پیشگیری سرطان ها است. تحرک بدنی منظم داشته باشیم، حداقل 30 دقیقه فعالیت بدنی در روز خطر برخی از سرطان ها را کاهش می دهد. تغذیه سالم را انتخاب کنیم؛ میوه و سبزی بیشتری مصرف کنیم و مصرف نمک و غذاهای فرآوری شده را کاهش دهیم. وزن متعادل را حفظ کنیم، اضافه وزن خطر ابتلا به سرطان را افزایش می دهند.

بهشتیان توضیح داد: مصرف الکل حتی مقدار کم آن هم خطر سرطان را بالا می برد. از پوست خود در برابر آفتاب محافظت کنیم؛ قرارگرفتن طولانی مدت زیر نور خورشید می تواند بیماری سرطان پوست را افزایش دهد.

او با بیان اینکه به علائم بدنی خود توجه کنیم، افزود: در برنامه های غربالگری شرکت کنیم و از خود در برابر عفونت ها محافظت کنیم.

رییس اداره سرطان وزارت بهداشت درباره ضرورت توجه به افزایش سواد سلامت و بهبود سبک زندگی توضیح داد: دانش خود درباره این بیماری را افزایش دهیم و آگاهانه زندگی کنیم؛ سبک زندگی سالم، موثرترین راه پیشگیری از سرطان است.