به نقل از دانشجو، در کشاکش رقابت های تسلیحاتی قرن بیست ویکم، پروژه جاه طلبانه و رادارگریز سوخو 75 روسیه به عنوان گزینه ای استراتژیک برای نوسازی ناوگان ایران مطرح شده که در صورت تحقق، می تواند معادلات نظامی درگیری هوایی را دستخوش تغییری بنیادین کند.

در حالی که رقابت بر سر تسلیحات نسل پنجم در جهان به اوج خود رسیده است، نام یک پرنده آهنین بیش از پیش در محافل نظامی و تحلیل های استراتژیک خاورمیانه شنیده می شود: سوخو 75. روسیه که سال هاست تلاش می کند انحصارآمریکا در بازار جنگنده های پنهان کار تک موتوره را بشکند، با پروژه چک میت قمار بزرگی کرده است. اما سوال اساسی برای ناظران نظامی در منطقه خلیج فارس این است: آیا این شوالیه جدید کرملین، گزینه نهایی برای نوسازی ناوگان نیروی هوایی ایران خواهد بود؟

سوخو 75 برای اولین بار در نمایشگاه ماکس 2021 رونمایی شد. روس ها پیام روشنی داشتند: ما جنگنده ای ساخته ایم که قابلیت های نسل پنجم را با قیمتی معادل یک سوم رقبای غربی (حدود 30 میلیون دلار) ارائه می دهد.

این جنگنده که توسط شرکت یونایتد ایرکرفت کورپوریشن توسعه یافته، به عنوان مکملی سبک تر و ارزان تر برای جنگنده سنگین و دو موتوره سوخو-57 طراحی شده است. از نظر فنی، سوخو-75 بر روی کاغذ یک شاهکار مهندسی مقرون به صرفه است:

رادارگریزی: طراحی دم وی شکل، حذف سکان افقی عقب و تعبیه محفظه های داخلی حمل سلاح، سطح مقطع راداری آن را به شدت کاهش داده است.

هوش مصنوعی: این جنگنده به یک کمک خلبان مجازی مبتنی بر هوش مصنوعی مجهز است که در نبردهای پرفشار، وظایف ناوبری و مدیریت سیستم ها را بر عهده می گیرد تا خلبان تنها بر روی شلیک تمرکز کند.

معماری باز: یکی از جذاب ترین ویژگی های این جنگنده برای مشتریانی مانند ایران، سیستم معماری باز آن است که به خریدار اجازه می دهد تجهیزات بومی و تسلیحات ساخت خود را روی جنگنده نصب کند.

با وجود تبلیغات گسترده، پروژه سوخو-75 با چالش های جدی روبرو بوده است. تحریم های فلج کننده غرب پس از جنگ اوکراین، دسترسی روسیه به نیمه هادی های پیشرفته و کامپوزیت های خاص را محدود کرد. در حالی که قرار بود اولین پرواز در سال 2023 انجام شود، اکنون در نوامبر 2025، گزارش ها حاکی از آن است که نمونه های اولیه هنوز در حال گذراندن تست های زمینی هستند و اولین پرواز رسمی به اوایل سال 2026 موکول شده است.

با این حال، روسیه عقب نشینی نکرده است. اخبار جدید نشان می دهد که مهندسان سوخو در حال کار بر روی سه نسخه متفاوت هستند: تک سرنشین، دو سرنشین (آموزشی/رزمی) و نسخه کاملاً بدون سرنشین. نسخه بدون سرنشین به طور خاص با دکترین های نوین جنگی که بر همکاری پهپاد و جنگنده تاکید دارند، همخوانی دارد.

بحث خرید احتمالی سوخو-75 توسط ایران، ریشه در نیازهای عملیاتی نیروی هوایی اایران و همچنین جایگاه جنگنده های نسل 5 در معادلات نبرد دارد. پس از ماجرای طولانی و پرفراز و نشیب خرید جنگنده های سنگین سوخو-35، کارشناسان معتقدند سوخو-75 می تواند قطعه گمشده پازل دفاعی ایران باشد.

البته لازم به ذکرهست که تا الان هیچ منبع رسمی اقدام به خرید یا حتی ابراز تمایل ایران برای خرید چک میت را تایید نکرده است.

1. استراتژی ترکیب بالا و پایین

بسیاری از نیروهای هوایی مدرن جهان از ترکیب دو نوع جنگنده استفاده می کنند: تعدادی اندک از جنگنده های سنگین و گران قیمت برای برتری هوایی (مثل F-15 یا Su-35) و تعداد زیادی جنگنده سبک تر و ارزان تر برای انجام ماموریت های متعدد تاکتیکی (مثل F-16 یا F-35).ایران با داشتن سوخو-35 (در صورت تکمیل تحویل) به برتری هوایی دست می یابد، اما برای جایگزینی صدها فروند اف-5، اف-4 فانتوم و میگ-29 قدیمی، به گزینه ای مقرون به صرفه و پرتیراژ نیاز دارد. سوخو-75 دقیقاً برای همین نقش طراحی شده است.

2. همخوانی با دکترین پهپادی ایران

ایران یکی از قدرت های پهپادی جهان است. نسخه بدون سرنشین سوخو-75 یا قابلیت این جنگنده برای کنترل دسته ای از پهپادها (Loyal Wingman)، می تواند با شبکه پهپادی قدرتمند ایران یکپارچه شود. تصور کنید یک خلبان سوخو-75 ایرانی بتواند در آسمان خلیج فارس، چندین پهپاد تهاجمی کرار یا شاهد را همزمان هدایت کند؛ این یک کابوس برای سیستم های پدافندی دشمن خواهد بود.

3. مسئله انتقال تکنولوژی

برخلاف سوخو-35 که یک پلتفرم بسته و کامل است، روسیه برای کاهش هزینه های توسعه سوخو-75 به شدت به شرکای خارجی نیاز دارد. این فرصتی طلایی برای ایران است تا نه فقط یک خریدار، بلکه یک شریک توسعه باشد. ایران همواره به دنبال بومی سازی تسلیحات است و معماری باز سوخو-75 می تواند به مهندسان ایرانی اجازه دهد وارد عرصه عملیاتی طراحی و تولید جنگنده نسل 5 شوند.

موانع و چالش ها

با وجود تمام مزایا، خرید سوخو-75 توسط ایران با موانع بزرگی روبروست:

ریسک کاغذی بودن: تا زمانی که این جنگنده پرواز نکند و در میدان عمل (احتمالاً در اوکراین) آزمایش نشود، خرید آن یک ریسک بزرگ است.

زمان تحویل: این جنگنده هنوز کامل نیست و راه طولانی تا عملیاتی شدن دارد.

فشارهای ژئوپلیتیک: هرگونه قرارداد نظامی بزرگ بین تهران و مسکو، واکنش شدید آمریکا و کشورهای اروپایی را در پی خواهد داشت.

دیدگاه تحلیلگران

روسیه می داند که بدون سفارش خارجی، خط تولید سوخو-75 اقتصادی نخواهد بود. ایران، در کنار هند و ویتنام، جدی ترین گزینه برای نجات این پروژه است. اگر تهران تضمین مالی دهد، مسکو حاضر است امتیازات فنی بی سابقه ای بدهد.

از سوی دیگر، تحلیلگران غربی بر این باورند که علاقه ایران به سوخو-75 ممکن است اهرمی برای فشار به روسیه جهت تسریع در تحویل سوخو-35 ها باشد.

سوخو-75 برای ایران، مانند تیغی دو لبه است. از یک سو، این جنگنده می تواند ارزان ترین بلیت ورود ایران به باشگاه دارندگان جنگنده های رادارگریز نسل پنجم باشد و توازن قوا را در خاورمیانه به نفع تهران تغییر دهد. از سوی دیگر، تاخیرهای مکرر روسیه و مشکلات فنی احتمالی، آن را به یک قمار بزرگ تبدیل کرده است.

در حالی که ارتش ایران به دقت آسمان را رصد می کند، باید دید آیا چک میت روسی می تواند در صفحه شطرنج خاورمیانه، مهره های بازی را به نفع ایران تغییر دهد یا خیر. پاسخ این سوال احتمالاً در اولین پرواز آزمایشی این جنگنده در سال 2026 مشخص خواهد شد.