به نقل از مهر، نان، ستون فقرات سفره ایرانی است که فراتر از یک ماده غذایی ساده، به شاخصی از عدالت اقتصادی، سلامت عمومی و حتی اعتماد اجتماعی بدل شده است. در کشوری که نان، قوت غالب بخش بزرگی از جامعه را تشکیل می دهد، هرگونه دستکاری در قیمت، وزن یا شیوه فروش آن، مستقیماً معیشت مردم را هدف می گیرد.

ایران در زمره هفت کشور نخست جهان از نظر مصرف این محصول قرار دارد. این وابستگی بالا، نان را از یک کالا به یک مسئله عمومی تبدیل کرده است؛ مسئله ای که کوچک ترین انحراف در آن، اثر دومینویی بر اقتصاد خانوارها دارد.

در شرایطی که فشارهای اقتصادی، توان خرید اقشار مختلف را کاهش داده، گزارش های متعددی از تخلفات برخی نانوایی ها به گوش می رسد که نه در قالب افزایش رسمی قیمت، بلکه به صورت خزنده و پنهان انجام می شود. فروش یک قرص نان به چند برابر قیمت مصوب، آن هم نه با تابلو و اعلام علنی، بلکه از مسیر دستگاه های کارت خوان، شیوه ای است که شناسایی آن برای شهروند عادی دشوار است.

برای مقابله با همین نوع تخلفات، دستگاه های پوز سفید ویژه نانوایان طراحی و توزیع شد که تعداد نان، نوع آن و مبلغ دقیق خرید را ثبت می کند و امکان رصد هوشمند را برای نهادهای نظارتی فراهم می سازد؛ اما آنچه در میدان عمل رخ می دهد، فاصله معناداری با فلسفه این ابزار نظارتی دارد.

پس از وصول گزارشات مردمی از گران فروشی پنهان نانوایی ها، خبرنگار مهر به صورت میدانی و در پوشش خریدار، به چند نانوایی در محله های مختلف شهر تهران مراجعه کرد. نتیجه این بررسی ها، نگران کننده است. در 5 تا 6 نانوایی که به صورت تصادفی مورد بازدید قرار گرفتند، الگوی مشابهی از تخلف مشاهده شد که نشان می دهد با مواردی اتفاقی یا فردی مواجه نیستیم، بلکه نوعی رویه غلط جاافتاده در بخشی از شبکه توزیع نان شکل گرفته است.

در برخی نانوایی ها، دستگاه پوز سفید اصلاً مورد استفاده قرار نمی گرفت. متصدیان، در پاسخ به درخواست مشتری برای پرداخت از طریق دستگاه رسمی، مدعی خرابی دستگاه می شدند؛ این در حالی بود که همان دستگاه، روشن و در مقابل چشم مشتری قرار داشت و پرداخت تنها از طریق کارت خوان های شخصی یا غیررسمی انجام می شد که به صراحت، تخلف محسوب می شود.

در نانوایی هایی که از پوز سفید استفاده می شد نیز، تخلف به شکل دیگری خودنمایی می کرد. به جای ثبت یک نان ساده یا کنجدی، دو یا حتی سه قرص نان در دستگاه ثبت می شد و یا هنگام دریافت هزینه نایلون، تعداد انتخاب شده در دستگاه بیش از میزان واقعی بود. مجموع این ریزتخلفات ، در نهایت به برداشت مبلغی بیشتر از حساب مشتری منجر می شد؛ بدون آنکه او متوجه شود دقیقاً بابت چه چیزی پرداخت کرده است!

وجه مشترک تمامی نانوایی های مورد بررسی، یک رفتار تأمل برانگیز بود، هیچ یک اجازه نمی دادند مشتری شخصاً کارت بانکی خود را بکشد. کارت باید تحویل متصدی می شد و عملیات پرداخت پشت پیشخوان انجام می گرفت؛ جایی که نه مبلغ قابل رؤیت بود و نه تعداد نان ثبت شده. این رویه، عملاً حق نظارت لحظه ای مشتری را سلب می کند و بستر تخلف را فراهم می سازد.

نکته قابل تأمل آنکه در میان تمامی واحدهای صنفی مورد بازدید، حتی یک نانوایی نیز مشاهده نشد که فرآیند فروش نان را به طور کامل، شفاف و مطابق ضوابط انجام دهد. یا دستگاه غیررسمی در کار بود، یا ثبت غیرواقعی تعداد نان، یا جلوگیری از کشیدن کارت توسط مشتری.

واکنش برخی متصدیان نانوایی به اعتراض مشتری، خود فصل دیگری از این گزارش میدانی است. پاسخ هایی نظیر همه همین طورند ، نمی خواهی نخر یا برخوردهای تند و پرخاشگرانه، نشان می دهد تخلف در برخی موارد چنان عادی سازی شده که مطالبه حق، به عنوان مزاحمت تلقی می شود.

این در حالی است که طی هفته های اخیر، گزارش های متعددی از سوی شهروندان درباره برداشت غیرمعمول از حساب های بانکی هنگام خرید نان منتشر شده و برخی اعلام کرده اند هزینه یک نان ساده، به صورت چند نان از حساب آن ها کسر شده است.

یاسر رایگانی، سخنگوی سازمان تعزیرات حکومتی در گفت وگو با خبرنگار مهر با تأیید وقوع برخی تخلفات نانوایان گفت: برخی نانوایان کارت بانکی مشتریان را از چند دستگاه مختلف می کشند یا تعداد نان و قیمت آن را خارج از عرف ثبت می کنند؛ به عنوان مثال، یک نان ساده به صورت سه یا چهار نان برای مشتری محاسبه می شود یا هزینه کنجد به طور غیرمتعارف افزایش می یابد.

سخنگوی سازمان تعزیرات حکومتی افزود: در هیچ شرایطی اجازه داده نمی شود کارت بانکی مشتری از دستگاه های غیررسمی کشیده شود و الزام قانونی این است که مبلغ خرید فقط از همان دستگاه اصلی ثبت شده در سامانه نانوایی دریافت شود.

وی تصریح کرد: این اقدامات مصداق گران فروشی است و سازمان تعزیرات حکومتی با این تخلفات برخورد قانونی خواهد کرد. هموطنان می توانند هرگونه تخلف را از طریق سامانه های نظارتی گزارش دهند تا در کوتاه ترین زمان رسیدگی شود.

سخنگوی سازمان تعزیرات حکومتی در پایان گفت: معمولاً قیمت نان در دستگاه های پوز مخصوص نانوایان به روز است و هرگونه تخلف در ثبت تعداد نان یا دریافت مبلغ اضافه، پیگیری می شود.

حجت الاسلام والمسلمین محسنی اژه ای، هشتم دی ماه سال جاری در نشست شورای عالی قوه قضاییه تأکید کرد: کسانی که در راستای هدف دشمن، فشار مضاعف بر مردم و معیشت مردم وارد می آورند، کسانی که حتی ممکن است قصدشان با قصد دشمن، یکسان نباشد، اما عملاً با کاری که می کنند همان خواسته دشمن را تأمین می کنند؛ باید به این افراد، هشدار و انذار دهیم و چنانچه توجه نکردند، ضروری است توسط دستگاه های ذی صلاح، با جدیت تعقیب و مجازات شوند؛ مجازاتی که متناسب با عمل آنها در شرایط امروزی است.

هرچند ممکن است انگیزه نانوایی های متخلف صرفاً سودجویی فردی باشد و نه همراهی آگاهانه با دشمن، اما نتیجه عملی رفتار آنان در شرایط فعلی چیزی جز تحمیل فشار مضاعف بر معیشت مردم نیست؛ چرا که وقتی قوت غالب سفره خانوار، از مسیر گران فروشی پنهان، کم فروشی یا ثبت غیرواقعی قیمت، دستکاری می شود، این اقدام در عمل همان اثر مخربی را دارد که رییس قوه قضاییه نسبت به آن هشدار داده است؛ لذا از این منظر، تخلف برخی نانوایی ها را نمی توان صرفاً یک تخلف صنفی یا اقتصادی خرد تلقی کرد؛ بلکه می تواند مصداقی روشنی از رفتاری باشد که ناخواسته در امتداد همان فشاری قرار می گیرد که دشمنان کشور به دنبال تحمیل آن بر زندگی روزمره مردم هستند.