دولت در آستانه اجرای یکی از بزرگ‌ترین اصلاحات نظام حمایتی کشور قرار گرفته است. طبق مدل جدید پرداخت یارانه نقدی، دیگر ملاک اصلی دریافت یارانه، دهک‌بندی سنتی نخواهد بود بلکه «سطح درآمد واقعی خانوار» و هزینه‌های اساسی زندگی از جمله مسکن، خوراک و حمل‌ونقل مبنای محاسبه یارانه قرار می‌گیرد. این تغییر، نقطه عطفی در سیاست‌های حمایتی کشور محسوب می‌شود.گزارش اختصاصی فردانیوز را بخوانید

در مدل جدید یارانه نقدی، نظام دهک‌بندی سنتی که سال‌ها مبنای تخصیص یارانه بود، عملاً کنار گذاشته می‌شود. دولت به این نتیجه رسیده است که تقسیم‌بندی صرفاً بر اساس درآمد اسمی، تصویر دقیقی از وضعیت معیشت خانوارها ارائه نمی‌دهد.

کارشناسان اقتصادی تأکید دارند که بسیاری از خانوارها با وجود درآمد ظاهراً بالا، به دلیل هزینه‌های سنگین زندگی، در تنگنای معیشتی قرار دارند و حذف آنها از چرخه یارانه نقدی، عدالت اجتماعی را زیر سؤال می‌برد.

در این مدل جدید، «درآمد واقعی» جایگزین «درآمد اسمی» می‌شود. این بدان معناست که دولت مجموع درآمدها را در کنار مجموع هزینه‌های اساسی زندگی بررسی می‌کند. مهم‌ترین شاخص‌های این سنجش عبارتند از:

هزینه مسکن و اجاره‌بها
هزینه خوراک و سبد معیشت
هزینه حمل‌ونقل و انرژی
تعداد اعضای خانوار
تعهدات مالی و بدهی‌ها

بر این اساس ممکن است خانواده‌ای با درآمد 40 میلیون تومان اما مستأجر و دارای هزینه‌های بالا، همچنان مشمول دریافت یارانه نقدی باشد.

اصلاح نظام یارانه نقدی به معنای تغییر بنیادین در نگاه دولت به مفهوم عدالت اجتماعی است. سیاست‌گذاران به این جمع‌بندی رسیده‌اند که «توان واقعی پرداخت هزینه زندگی» مهم‌تر از «عدد درآمد روی فیش حقوقی» است.

این تغییر نگاه، پاسخ به انتقاداتی است که طی سال‌های اخیر نسبت به ناکارآمدی دهک‌بندی سنتی مطرح می‌شد.

اجرای مدل جدید یارانه نقدی آثار گسترده‌ای بر اقتصاد کشور خواهد داشت:

افزایش هدفمندی یارانه‌ها
کاهش حذف اشتباه خانوارهای نیازمند
کاهش فشار معیشتی طبقه متوسط
افزایش رضایت عمومی
کنترل بهتر منابع مالی دولت

یارانه نقدی و طبقه متوسط؛ بازگشت امید

بیشترین بهره‌مندان این تغییر، طبقه متوسط شهری خواهند بود؛ گروهی که در سال‌های اخیر به دلیل افزایش شدید هزینه‌های زندگی عملاً از بسیاری حمایت‌ها محروم شده بودند.

اکنون با مدل جدید یارانه نقدی، این خانوارها بار دیگر وارد چرخه حمایت‌های دولتی می‌شوند.

یارانه نقدی و شناسایی دقیق مشمولان

دولت برای اجرای دقیق این طرح، پایگاه‌های اطلاعاتی مختلف را تجمیع کرده است:

سامانه مالیاتی
اطلاعات بانکی
سوابق بیمه‌ای
اطلاعات ملکی و خودرویی
الگوی مصرف انرژی

با تحلیل هم‌زمان این داده‌ها، تصویر جامع‌تری از وضعیت معیشت هر خانوار به دست می‌آید.

یارانه نقدی و چالش‌های اجرای طرح

اجرای این طرح بزرگ بدون چالش نخواهد بود. مهم‌ترین چالش‌ها عبارتند از:

خطای اطلاعاتی برخی خانوارها
اعتراض به نتایج ارزیابی‌ها
نیاز به به‌روزرسانی مداوم داده‌ها
بار مالی سنگین برای دولت

با این حال دولت اعلام کرده است زیرساخت‌های لازم برای اجرای دقیق این مدل فراهم شده است.

یارانه نقدی و آینده نظام حمایتی کشور

تحلیلگران معتقدند اجرای موفق این طرح می‌تواند نقطه آغاز تحول گسترده در کل نظام رفاهی کشور باشد و زمینه را برای اصلاح سایر یارانه‌های پنهان و آشکار فراهم کند.

پرسش‌های متداول درباره یارانه نقدی

آیا دهک‌بندی کاملاً حذف می‌شود؟

بله، در مدل جدید، دهک‌بندی سنتی جای خود را به ارزیابی درآمد واقعی خانوار می‌دهد.

آیا خانواده‌های با درآمد بالا هم یارانه می‌گیرند؟

اگر هزینه‌های زندگی آنها بالا باشد و توان واقعی معیشت پایین‌تر از سطح تعیین‌شده قرار گیرد، بله.

چه زمانی این مدل اجرایی می‌شود؟

طبق اعلام مسئولان، اجرای تدریجی آن از سال جاری آغاز خواهد شد.

آیا امکان اعتراض وجود دارد؟

بله، سازوکار اعتراض و بازبینی اطلاعات در سامانه‌های حمایتی پیش‌بینی شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار مربوط به یارانه نقدی، حمایت‌های معیشتی و تصمیمات اقتصادی دولت، فردانیوز را دنبال کنید و از تازه‌ترین تحولات اقتصادی کشور آگاه شوید.

منابع

کانال شبکه خبری بازنشستگان
گزارش‌های رسمی دولت
تحلیل‌های کارشناسان اقتصادی
گزارش اختصاصی فردانیوز