توده خشکی زودگذر، اواخر ژانویه 2023 بر فراز آتشفشان زیرآبی کومانی بانک واقع در 24 کیلومتری سواحل شرقی آذربایجان، ظاهر شد. براساس گزارش رصدخانه زمین ناسا، این جزیره تا 4 فوریه کامل شد و قطر آن به حدود 400 متر رسید. گرچه، ساختار جزیره ناپایدار بود. آخرین تصاویر ماهواره ای که دسامبر 2024 ثبت شدند، نشان می دهند که جزیره تقریباً به طور کامل از سطح آب ناپدید شده است.

به گزارش لایوساینس، کومانی بانک از زمان کشف در سال 1861 تاکنون هشت بار فوران کرده و هر فوران چند روز بیشتر دوام نداشته است؛ اما تقریباً در تمامی آن ها توده هایی موقتی از خشکی بر سطح دریا شکل گرفته اند. بزرگ ترین فوران ثبت شده در سال 1950 به پیدایش جزیره ای به قطر 700 متر و ارتفاع 6 متر از سطح دریا منجر شد.

گل فشان ها برخلاف آتشفشان های کلاسیک، گدازه و خاکستر پرتاب نمی کنند، بلکه ترکیبی داغ از گل، آب و گازهای طبیعی را به سطح زمین می فرستند. این پدیده ها معمولاً شدت و قدرت تخریبی پایین تری دارند؛ اما می توانند حامل مقادیر بالایی از گاز طبیعی تحت فشار باشند. جرقه ناشی از برخورد ذرات سنگ یا گازهای داغ می تواند به انفجارهای آتشین منجر شود.

در سال 2021، فوران در یکی از گل فشان های نزدیک به کومانی بانک به شکل گیری ستونی عظیم از شعله های آتش برفراز سطح آب دریای خزر منجر شد و این رویداد در تصاویر ماهواره ای نیز به وضوح قابل مشاهده بود.

جمهوری آذربایجان میزبان بیش از 300 گل فشان در خشکی و بستر دریا است که یکی از بالاترین تراکم ها در جهان به شمار می رود. موقعیت زمین ساختی این کشور در محل برخورد صفحات تکتونیکی اوراسیا و عربستان، دلیل اصلی فعالیت بالای زمین گرمایی در این منطقه است.

پیدایش جزایر موقتی ناشی از فوران های آتشفشانی، منحصر به دریای خزر نیست. در سال 2015، جزیره ای به مساحت 1٫9 کیلومتر مربع در اقیانوس آرام جنوبی، در اثر فوران آتشفشان زیرآبی هونگا تونگا-هونگا هائاپایی در تونگا شکل گرفت. این جزیره تا سال 2022 باقی ماند و سپس در پی یکی از شدیدترین فوران های ثبت شده، به طور کامل نابود شد. بررسی های بعدی نشان داد که این انفجار احتمالا گونه هایی از میکروب ها را که به صورت انحصاری در آن زیستگاه تکامل یافته بودند، از بین برد.

در اکتبر 2023، فوران شدیدی در نزدیکی سواحل جزیره ایوو جیما ژاپن به شکل گیری توده خشکی موقتی منجر شد که نی یی جیما یا جزیره جدید نام گرفت. این جزیره به عرض حدود 100 متر و ارتفاع 20 متر رسید و به وضوح از فضا قابل مشاهده بود. اما در مارس 2024، تصاویر پهپادی نشان داد که با وجود تداوم نشانه های فعالیت آتشفشانی، جزیره به سرعت در حال فرو رفتن در دریا است.

منبع: عصر ایران