| ناصر کمالی مشهود،دکتری استراتژیک-تاریخ، هرگز در یک مسیر مستقیم حرکت نمی کند، بلکه با تکرار پارادوکس های خود، مسیرهای جدیدی را می گشاید. در حالی که جهان امروز در تکاپوی درک معنای نشست سه جانبه شنژن میان سران چین، روسیه و آمریکاست، بازگشت ناخودآگاه به خاطره کنفرانس اورکا در تهران (1945)، تصویری متفاوت از نظم جهانی را ترسیم می کند. اگر در آن سال، جهان شاهد پیوند اتحاد هدفمند میان متفقین برای بازتعریف نظم پس از جنگ بود، امروز در شنژن، ما با تقابل منافع روبه رو هستیم؛ جایی که سه قطب اصلی جهان، نه برای ساختن یک نظم مشترک، بلکه برای مدیریت رقابت های مرگبار در عرصه های هسته ای، موضوع اوکراین و پرونده ایران، گردهم آمده اند. در این میان، پرسش بنیادین این نیست که آن ها چه گفتند، بلکه این است که در سایه این بازی بزرگ، جایگاه قدرت های منطقه ای و اراده ملی در کجای این معادله قرار دارد؟ *تکرار معکوس در تاریخ* بسیاری از تحلیل گران، نشست اخیر شنژن را با کنفرانس تهران در سال 1945 مقایسه می کنند؛ اما این مقایسه، بیش از آنکه یک شباهت تاریخی باشد، یک تضاد بنیادین را برملا می کند. در سال 1945، با اسم رمز اورکا ، استالین، روزولت و چرچیل در پایتخت ایران، بدون حتی یک خبر رسمی به دولت وقت، سرنوشت جهان را رقم زدند. آن نشست، میوه کنفرانس قاهره و سنگ بنای سازمان ملل متحد بود. دلیل بی اطلاعی ایران از آن نشست، ترکیبی از ماهیت امنیتی، اِشغال بودن کشور و ضعف حاکمیت بود؛ سناریویی که نشان می داد در آن دوران، تصمیمات بزرگ در اتاق های تاریک و دور از چشم بازیگران محلی اتخاذ می شد. اما تفاوت اصلی در ماهیت پیوندهاست: در تهران، متفقین علیه یک دشمن مشترک متحد بودند تا نظم جدیدی بسازند؛ اما در شنژن، ما با سه رقیب سرسخت روبه رو هستیم که هر کدام با نگاهی شکاکانه به دیگری، در پی حفظ یا بازتعریف منافع خود هستند. *بازی شطرنج در شنژن* نشست روز پنج شنبه 28 آبان در شهر شنژن، فراتر از یک دیدار دیپلماتیک، یک القای ژئوپلیتیک بود. حضور همزمان شی جین پینگ ، ولادیمیر پوتین و دونالد ترامپ ، میز مذاکره را به کانون بحران های هسته ای، جنگ اوکراین و امنیت انرژی تبدیل کرد. اما در این میدان بازی، اتحاد یک واژه گمشده است. روسیه و چین، با وجود نزدیکی راهبردی، هر کدام در بلوک های جداگانه ای از محاسبات خود حرکت می کنند. مسکو، در پی پایان فشارها و به دنبال امتیازاتی در اوکراین است و پکن نیز موضوع ایران را ترجیح می دهد در چارچوب بزرگ ترِ روابط اقتصادی و جنگ های تجاری با آمریکا، حل و فصل کند. در این معادله پیچیده، چین و روسیه ممکن است بر محاسبات تهران تأثیر بگذارند، اما حقیقت ژئوپلیتیک این است: تصمیم گیری نهایی درباره هسته ای، موشکی و تحریم ها، نه در شنژن و نه در مسکو، بلکه در مرکز قدرت تهران و بر اساس ارزیابی دقیق از موازنه قدرت جهانی اتخاذ خواهد شد. *هیاهوی بی اثر* با وجود نمایش صمیمیت و اظهارات امیدوارکننده، واقعیت میدانی با آنچه رسانه ها روایت می کنند، فاصله دارد. نیویورک تایمز و خبرگزاری فرانسه، هر دو بر این نکته اتفاق نظر دارند که این نشست، بیشتر یک نمایش نمادین بود تا یک معامله استراتژیک . ترامپ، در حالی که پوتین را دوست خود می نامد، از میز مذاکره بدون دستاورد ملموسی بازگشته است. این هیاهوی بی ثمر، نگرانی های عمیقی را در اروپا و آسیا برانگیخته است. ضعف موقعیت ترامپ در داخل آمریکا و شکست جمهوری خواهان در انتخابات میان دوره ای، باعث شده متحدان وی نگران شوند که آیا او در برابر مواضع پوتین و شی در مورد اوکراین و تایوان، توانایی ایستادگی و حفظ منافع متحدان را خواهد داشت یا خیر؟ *از بازیگران بزرگ تا قدرت های منطقه ای* نکته ای که در تحلیل های سطحی از قلم افتاده، این است که موازنه قدرت جهانی، دیگر در انحصار دو یا سه بازیگر نیست. جهان امروز به سوی یک نظم چندقطبی و پیچیده در حرکت است. قدرت های منطقه ای همچون ایران، هند، ترکیه، برزیل و اتحادیه اروپا، اکنون از بازیگران حاشیه ای به عوامل تعیین کننده در تغییر معادلات تبدیل شده اند. همان گونه که تحلیل های یدیعوت آحارونوت هشدار می دهند، در دنیای جدید، توافقات بزرگ میان قدرت های جهانی (مانند احتمال تفاهم میان آمریکا، چین و روسیه)، می تواند منجر به تغییر ناگهانی در امنیت منطقه ای شود. این یعنی در بازی بزرگ ژئوپلیتیک، آنچه امروز به عنوان ثبات شناخته می شود، ممکن است با یک تفاهم راهبردی میان بزرگان، به انزوای استراتژیک برای دیگران تبدیل شود. |