به نقل از همشهری آنلاین: یکی مانند محمدپارسا، دانش اموز کلاس سوم که شکستگی استخوان پای راستش تازگی رو به بهبود رفته، یا زهرا کریمان کلاس 3/4 که لِه شدگی عضله بازوی چپش با پروتز ترمیم شده و یا محمد شرفی دانش آموز کلاس دوم که درمان سوختگی پوست صورتش به جراحی های بیشتر نیاز دارد. به جز این زخم و جراحت های جسمی، روح و روان آنها نیز آسیب دیده است؛ ترس و استرس های شدید، اضطراب های کشنده پس از حادثه، اختلالات عصبی و رفتاری، پرخاشگری، شب اداری و حتی در مواردی خودزنی. علاوه بر بازماندگان حمله موشکی به مدرسه شجره طیبه، خانواده های دانش آموزان و معلمان شهید نیز از جراحت های روحی و روانی رنج می برند. هر چند روانشناسان داوطلب و گروه های خدمات مشاوره ای جهادی، میدان میناب را از همان روزهای نخست خالی نگذاشته اند اما به دلیل نبود ارائه خدمات هدفمند و مستمر، هنوز دردهای بسیاری در روح و روان میناب و آن 292 بازمانده، تیر می کشد.

زخم جنگ بر روان میناب

دقایقی بعد از حمله موشکی؛ دود غلیظ انفجار 2 موشک هنوز در هوا پراکنده و گرد و غبار آوار مدرسه هم هنوز به زمین ننشسته بود که اهالی میناب از هر طرف خود را رساندند به بلوار رسالت، سر خیابان نهم. جایی که کمی پیشتر ساختمان شجره طیبه میانش قرار داشت و آن لحظه اما فقط تلی از سیمان و پشته ای از تکه های بتونی به چشم می آمد. نگاه خیس مقداد رحمتی، پدر یکی از دانش آموزان در آن وانفسا افتاد به لنگه مچاله شده در آهنی مدرسه. یادش آمد، دو، سه ساعت پیش، کنار همان در و شاید همان لنگه بود که از سلنا خداحافظی کرد: دست کشیدم روی سرش و گفتم ظهر خودم میام دنبالت...لعنت به اون ظهر که هیچ وقت نیومد... . مقداد، از فردای 9 اسفند که نیم تنه تک فرزندش را لای کاور سیاه در سردخانه تیاب شناسایی کرد، دیگر مقداد سابق نبود تا به امروز که گاهی به اصرار راضیه، همسرش پای صحبت های مشاور مرکز جامع مشاوره بنیاد کرامت رضوی- یکی از 4 مرکز ارائه دهنده خدمات روان درمانی و مستقر در میناب از پس از جنگ- می نشیند آن هم با همان نگاه خیس. اینها را راضیه با بغض در گفتگو با همشهری می گوید: داغمون خیلی سنگینه. هر گوشه شو یکی از آشنا و غریبه گرفته اما بازم سنگینه. راضیه خود نیز درگیر اضطراب های عصبی شده است. هر روز حدود ساعت 11 هم زمان با شنیدن خبر حمله موشکی به مدرسه، طوری مضطرب می شود و در دلش رخت می شویند که کارش به بیمارستان می کشد.

گرفتاران انکار در مرحله نخست سوگ

یک هفته بعد از حمله موشکی؛ میان جمعیت جهادگرانی که به میناب می آمدند، روانشناسان و مشاوران داوطلب نیز پرشمار بودند. منیره احمدوند، روانشناس بالینی، ساکن بندرعباس یکی از مشاوران جهادگری ست که از روزهای نخست در میناب حضور داشته و همچنان نیز هر پنجشنبه زانو به زانوی خانواده و بازماندگان شجره طیبه در گلزار شهدا می نشیند. او از کم و کیف حمایت های روانی انجام شده در بیش از 8 ماه گذشته، به همشهری می گوید: روزای اول، همه مون صبح تا شب پشت نوار زردی که دور آوار مدرسه کشیده بودن وایمیستادیم...به خاطر خونواده های داغ دیده که از اونجا جنب نمی خورن تا بلکه یه تیکه از بدن بچه شون پیدا شه. کم کم تعداد روانشناسای داوطلب بیشتر شد ولی خب فایده زیادی نداشت. چون خیلیاشون برای یکی دو روز حضور داشتن. احمدوند به زمان بر بودن روان درمانی اشاره می کند و ادامه می دهد: 2 دسته از آسیب های روانی، در زمان طولانی خوب می شن؛ یکی آسیب هایی که کهنه و مزمن شدن و یکی دیگه هم آسیب هایی که ضربه ای و ناگهانی به وجود اومدن. آسیب روانی واردشده به بازمانده های مدرسه میناب که پدر و مادرای شهدا هم جزوشون هستن، از دسته دومه. فکر کنید تفحص شهدای مدرسه شجره طیبه تقریبا 30 روز طول کشید و توی اون 30 روز، پدر و مادرای شهدا هنوز تو مرحله اول سوگ یعنی شوک و انکار بودن. بعد، تو اون شرایط، روانشناس جهادگر میومد 2 یا 3 روز می موند. به گفته او و تعدادی دیگر از روانشناسان حاضر در میناب، بیش از 60 درصد بازماندگان حمله موشکی شجره طیبه همچنان در مرحله نخست سوگ یعنی شوک و انکار دست وپا می زنند.

جانبازان

یک ماه بعد از حمله موشکی؛ صدها روانشناس داوطلب و ده ها گروه خدمات مشاوره ای جهادی به میناب آمدند و رفتند. از میان آنها فقط تعداد انگشت شماری، ماندند و همچنان نیز هستند. گروه روانشناسان جهادی شبکه ملی تام با بیش از 130 روانشناس یکی از همان گروه هاست که حامد بخشی مدرس دانشگاه علوم پزشکی مسئولیت آن را برعهده دارد. بخشی ابتدا از تجربه های حضور خود و گروهش در میناب به همشهری می گوید: اهالی اینجا به ما که بومی شهرشون نیستیم، سرحدی می گن. مینابی ها بیشتر تمایل دارن خدمات مشاوره ای و روان درمانی رو از متخصصا و روانشناسای سرحدی بگیرن. سختشونه در مورد مسایل خانوادگی، تروماهای شخصی و سوگ عزیزاشون با روانشناسای محلی حرف بزنن. بخشی، این را علت مراجعه زیاد بازماندگان حمله موشکی شجره طیبه به گروه خود در مقایسه با دیگر افراد و یا گروه های جهادی روانشناسی می داند: ماهای اول، روزانه حدود 40 ویزیت انجام می دادیم که به نسبت بقیه گروه ها که روانشناساشون از افراد بومی میناب و یا شهرای مجاور بودن، بیشتر بود.

زخم شان از همدردی ها باز است

مسئول گروه روانشناسان شبکه ملی تام از ناامیدی، غم و افسردگی جاری در فضای میناب و همچنین کاری بودن جراحت های روحی بازماندگان جنگ زده آن، می گوید: خیلی از مادرای شهدای دانش آموز هنوز نمی تونن از خونه و یا حتی اتاقاشون بیرون بیان. یک مادر چند ماه از اتاق بیرون نیومد و حتی سرویس بهداشتی هم به سختی استفاده می کرد. در مواردی، ماجرا تا حدی بحرانی شد که به خاطر فشار به کلیه و ایجاد عفونت کارش به دیالیز کشید. بخشی می افزاید: و ماجرا تا حدی بحرانی شد که به خاطر فشار به کلیه اش و عفونتی که ایجاد شد، کارش به دیالیز کشید. پدرا هم اوضاع روحی خوبی ندارن؛ همشون افسرده و ناامیدن و حتی پدری هست که دیگه نمی تونه سرکار بره. اختلال خواب، خوراک، اعصاب و رفتار از جمله ناراحتی های روحی مشترک بین همه این پدر و مادراست. این دسته از اختلالات اگه مداوا نشن ممکنه به خودزنی و یا خودکشی منجر شن. و اما دانش آموزان و معلمان بازمانده که بخشی درباره آنها نیز می گوید: دانش آموزی بوده که چندین ساعت زیر آوار مونده و از یک طرف، به خاطر ترس شدید از تاریکی و دیدن تکه های خونین چند پیکر که کنارش بوده و از طرف دیگه به خاطر، کمبود اکسیژن بیهوش شده و یا اون دانش آموز که هر شب کابوس اون لحظه رو می بینه؛ لحظه ای که دست به دست دوست صمیمیش تو نمازخونه پناه گرفته بود و بعد انفجار که از زیر آوار می کشنش بیرون، هنوز دست دوستش رو محکم گرفته بود اما از دوستش فقط همون یه دست مونده بود... .

همدری مردمی که به میناب می آیند و یا اصحاب رسانه که مدام پی بازتاب ابعاد گوناگون حمله موشکی شجره طیبه اند، گاهی زخم بازماندگان را باز و تازه می کند: رسانه تا جایی که بتونه توی بازتاب ملاحظات انسان اخبار و روایت رو رعایت می کنه اما بلاگرایی داریم که مدعی کار فرهنگی و رسانه هستن. میان اینجا و مدام از بازمانده ها می خوان ماجرای صبح 9 اسفند پارسال رو مو به مو تعریف کنن. غافل از اینکه این یادآوری ها برای بازمانده هایی که روحشون مجروحه، اصلا خوب نیست.

جراحت های روحی جنگ تا کارت جانبازی

به اعتقاد حامد بخشی، جراحت های روحی بازماندگان حمله موشکی میناب، کم از جراحت های جسمی آنها نیست و همان اندازه که ارگان های متولی مانند بنیاد شهید و امور ایثارگران به ارائه خدمات پوشش بیمه ای مجرومان جسمی جنگ با توجه به درجه مجروحیت، رسیدگی می کند نیاز است به شرایط درمانی مجروحان اعصاب و روان جنگ را نیز بپردازد: درمانشون به تداوم نیاز داره. ما ویزیت در منزل و بازی درمانی های زیادی رو تا حد توانمون انجام دادیم ولی واقعا کمه. مثل اقداماتی که آموزش و پرورش و بهزیستی و وزارت بهداشت انجام دادن و اونا هم کافی نبودن. به غیر از تداوم، مسئله مهم دیگه، هم سو و یکی شدن گروه های جهادی خصوصی و دولتی است.

قرار گرفتن این افراد در دسته جانبازان اعصاب و روان موضوعی است که چندی پیش جلال کریمی مدیرکل کمیسیون پزشکی بنیاد شهید به آن اشاره کرد و گفت که به دلیل تبعات اجتماعی شناسایی دانش آموزان در این دسته از جانبازی و همچنین احتمال بهبودی در بازه زمانی 2 ساله؛ ترجیح داده می شود تا فعلا فردی با این عنوان جانبازی شناسایی نشود. کریمی این را هم گفت که تعدادی از بچه ها هستند که دیگر چاره ای نداریم برای اینکه جانباز اعصاب روان شناخته شوند، چون وضعیت روحی شان واقعا مناسب نیست.

در همین ارتباط، با عطا ناوکی، مدیرکل بنیاد شهید و امور ایثارگران استان هرمزگان به گفتگو پرداختیم. ناوکی با اشاره به 117 پرونده مجروحان حمله موشکی شجره طیبه که در حال بررسی ست، می گوید: از هفته گذشته فعالیت ارزیابی پرونده های مجروحان میناب شروع شده و متخصصان کمیسیون پزشکی بنیاد به صورت جداگانه همه آنها را ارزیابی می کنند. تاکنون 19 پرونده با موضوع جراحت های جسمی (سوختگی و بروز ناتوانی حرکتی) به تایید رسیده اند. ناوکی تأیید کرد که در حال حاضر: تعدادی از پرونده ها مرتبط با جراحت های روحی و روانی بازماندگان است که آنها هم در حال بررسی ست. هر چند که رویکرد ما، درمان و بهبودی این گروه از مجروحان است. چرا که اغلب این جراحت ها قابل درمانند و چون ماندگار نیستند معمولا نیازی به صدور کارت جانبازی ندارند. ناوکی در پایان به این نکته اشاره می کند که برای اثبات جراحت های روحی ناشی از جنگ در افراد باید مدارک بالینی ارائه شود