جوان آنلاین: مذاکرات ایران و میانجی‌های قطری در دوحه برای سومین روز ادامه دارد و تهران هم می‌گوید که نامه جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهور امریکا، را «با دقت» بررسی می‌کند؛ عبارتی که ایرانی‌ها می‌خواهند با آن جدی بودن دیپلماسی را در میانه تهدید‌ها نشان دهند. همزمان، اما دونالد ترامپ تهدید‌ها را تشدید کرده، اسراییلی‌ها رزمایش سراسری وضعیت‌های اضطراری برگزار کرده‌اند و ترامپ با نتانیاهو تلفنی رایزنی می‌کند، روندی که فضای مذاکره را زیر فشار سنگین احتمال جنگ قرار داده است. 

رویترز روز یک‌شنبه گزارش کرد که گفت‌و‌گو‌های هیئت ایرانی با میانجی‌های قطری در دوحه ادامه دارد. این مذاکرات با بیش از 12 ساعت رایزنی نمایندگان ایران و قطر در تهران در روز جمعه آغاز شد، به‌رغم عدم مذاکره مستقیم، پیام و پاسخ‌ها از طریق میانجی‌ها در جریان است. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران گفته است تهران نامه ونس را با دقت بررسی می‌کند و تلاش امریکا برای گشودن مسیر گفت‌و‌گو را اقدامی مثبت می‌داند. عراقچی همچنین به الجزیره گفته که تهران و میانجی‌های قطری درباره طرحی به توافق رسیده‌اند که در صورت اجرای شروط ایران، تنگه هرمز در یک روز بازگشایی می‌شود. روز اول اجرای تعهدات امریکا و روز دوم بازگشت کشتی‌رانی به وضعیت پیشین. 

محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران هم شنبه‌شب تأیید کرد که نامه ونس را خوانده و هرچند به آن پاسخ نداده، ولی «لحن آنها کاملاً تغییر کرده که علامت خوبی است». با این حال، اختلاف بر سر چارچوب توافق همچنان پابرجاست. قطر پیشنهاد یک برنامه پنج روزه را مطرح کرده که بر اساس آن دو طرف با اقدام‌های روزانه اعتمادساز، زمینه مذاکرات گسترده‌تر را فراهم کنند، اما یک مقام ایرانی به رویترز گفته است تهران این پیشنهاد را رضایت‌بخش نمی‌داند. 

با این همه، نشانه‌های آمادگی نظامی، هم‌زمان با این تحرکات دیپلماتیک، تصویری متفاوت از مسیر پیش‌رو می‌گذارد، تصویری که می‌توان آن را نوعی بمباران روانی برای اثرگذاری بر محاسبات تهران و افزایش فشار بر میز مذاکره دانست. ترامپ در اظهاراتی دوپهلو از پیشرفت گفت‌و‌گو‌ها سخن گفته، اما همزمان تأکید کرده مذاکرات «چندان قابل اتکا» نیست و امریکا هنوز باید یک یا دو سایت در ایران، از جمله کوه کلنگ را هدف قرار دهد. او ادعا کرد که واشینگتن می‌تواند این کار را در حدود 10 دقیقه انجام دهد و برای آن برنامه دارد. همزمان، گزارش وال‌استریت ژورنال درباره تماس تلفنی ترامپ و بنیامین نتانیاهو و رایزنی‌های نظامی امریکا، معنای تهدیدآمیزتری دارد. براساس همین گزارش، ترامپ پیش‌تر با فرمانده سنتکام و مقام‌های ارشد نظامی درباره گزینه‌های عملیاتی گفت‌و‌گو کرده است. در سرزمین‌های اشغالی، اسراییلی‌ها، از برگزاری رزمایش سراسری برای آمادگی در برابر وضعیت اضطراری همزمان در چند جبهه صحبت می‌کنند. ادعای یک مقام سابق موساد درباره بررسی احتمال تکرار عملیاتی شبیه انفجار پیجر‌ها علیه فرماندهان ایرانی نیز به این فضای تهدیدآمیز افزوده است. 

تهران آماده پاسخ‌های فراتر

در تهران، به رغم تداوم مسیر دیپلماسی، پیام‌های بازدارنده شدت گرفته است. پیام رهبری انقلاب که بر آمادگی رزمی و «پاسخ فوری و بدون محدودیت جغرافیایی» به هر سطح از تهدید تأکید کرده، بازتاب گسترده‌ای داشته است. آسوشیتدپرس و شبکه الجزیره، تأکید بر «پاسخ فوری و بدون محدودیت جغرافیایی» را نشانه‌ای از آمادگی تهران برای گسترش دامنه پاسخ در صورت حمله دوباره امریکا یا اسراییل دانسته‌اند. تایمز اسراییل به بخش دیگری از پیام توجه کرده که در آن، دستور به به‌روزرسانی فهرست اهداف و گنجاندن دارایی‌های «ملموس و غیرملموس» امریکا و اسراییل را می‌دهد؛ تعبیری که از نگاه تحلیلگران می‌تواند دامنه اهداف احتمالی را فراتر از پایگاه‌ها و تأسیسات نظامی ببرد. مقام‌های ایرانی هشدار داده‌اند که در صورت حمله دوباره، پاسخ تهران می‌تواند اهداف امریکایی و اسراییلی در منطقه را در برگیرد. یک مقام امنیتی ایرانی روز یک‌شنبه به سی‌ان‌ان گفت که دامنه پاسخ احتمالی ممکن است به زیرساخت‌های هوش مصنوعی در منطقه گسترش یابد و به حوزه انرژی و تنگه هرمز محدود نماند. 

مسکو: اروپا درس گرفته؟

نگرانی از گسترش بحران به مواضع روسیه و دیگر بازیگران بین‌المللی نیز راه یافته است. میخاییل اولیانوف، نماینده روسیه در سازمان‌های بین‌المللی در وین، در واکنش به درخواست فردریش مرتس، صدراعظم آلمان برای پایان سریع جنگ، اروپا را به نقش‌آفرینی در فراهم‌کردن زمینه حمله امریکا متهم کرده و در ایکس نوشته است: «اروپایی‌ها نقش بسیار مهمی در فراهم کردن زمینه برای تجاوز امریکا علیه ایران ایفا کردند. آیا آنها شروع به درس گرفتن از اشتباهات قبلی خود کرده‌اند؟»

مرتس گفته افزایش قیمت انرژی در هشت ماه گذشته بیش از 100 میلیارد یورو هزینه اضافی به شرکت‌ها و مصرف‌کنندگان اروپایی تحمیل کرده و این بحران راه‌حل نظامی ندارد. در منطقه نیز انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رییس امارات، گفته ابوظبی خواهان دور تازه‌ای از درگیری نیست و خواستار بازگشت تردد دریایی در تنگه هرمز به وضعیت پیش از 28 فوریه شده است. هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه نیز درباره تشدید فشار بر اقتصاد جهانی و اختلال در عرضه انرژی و تجارت هشدار داده است. احمد ابوالغیط، دبیرکل پیشین اتحادیه عرب، احتمال تبدیل جنگ به رویارویی گسترده منطقه‌ای را مطرح کرده است.

منبع: روزنامه جوان