دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، کمتر از یک روز پس از امضای توافق همکاری هسته ای غیرنظامی میان واشنگتن و ریاض، با مطرح کردن شرط عادی سازی روابط عربستان با اسراییل، این توافق را وارد مرحله ای تازه کرد.

به نقل از سی ان ان، روز چهارشنبه مقام های آمریکایی و سعودی در ساختمان وزارت انرژی آمریکا در واشنگتن برای مراسم امضای توافق همکاری هسته ای غیرنظامی دو کشور گردهم آمدند؛ توافقی که پس از بیش از دو دهه تلاش و چند ماه تأخیر، سرانجام به امضا رسید.

عربستان بخش زیادی از خواسته های خود در این توافق را به دست آورده بود، اما تنها یک روز بعد، شرایط تغییر کرد. ترامپ صبح پنجشنبه در پیامی در شبکه اجتماعی خود اعلام کرد اجرای این توافق مشروط به پیوستن عربستان به پیمان ابراهیم و عادی سازی روابط این کشور با اسراییل خواهد بود. ترامپ همچنین ادعا کرد این توافق به عربستان اجازه غنی سازی اورانیوم نخواهد داد.

با اینحال، منابع آگاه خبر دادند که ترامپ از نحوه اعلام این توافق ناراضی بوده، زیرا کریس رایت وزیر انرژی آمریکا پیش از اعلام عمومی، او را در جریان این موضوع قرار نداده بود.

نارضایتی ترامپ پس از انتقادهای گسترده برخی کارشناسان و رسانه های محافظه کار افزایش یافت. شبکه فاکس نیوز و بخش سرمقاله روزنامه وال استریت ژورنال از جمله منتقدانی بودند که پرسیدند چرا این توافق بدون شرط عادی سازی روابط عربستان و اسراییل پیش رفته است؛ موضوعی که به گفته این رسانه ها، دولت جو بایدن نیز پیش تر آن را دنبال می کرد.

در همین راستا، دو منبع مطلع گفتند شرط پیوستن عربستان به پیمان ابراهیم برای مذاکره کنندگان هسته ای دولت آمریکا نیز غیرمنتظره بوده است.

مقام های کاخ سفید و وزارت انرژی آمریکا درباره نحوه اعلام توافق اختلاف نظر پیدا کردند. یک منبع مدعی شد کاخ سفید از وزارت انرژی خواسته بود اعلام رسمی توافق را به تعویق بیندازد، اما کریس رایت این درخواست را نادیده گرفت و در مصاحبه ای با فاکس بیزنس نیز درباره توافق صحبت کرد.

برخی دستیاران ترامپ معتقد بودند این توافق هنوز نهایی نشده بود، زیرا نامه های مورد نیاز برای اطلاع رسانی به کنگره ارسال نشده بود. این منبع گفت رییس جمهور آمریکا و شماری از مقام های ارشد کاخ سفید از اعلام این توافق خشمگین بودند.

تیلور راجرز ، سخنگوی کاخ سفید، در بیانیه ای گفت: تیم انرژی رییس جمهور ترامپ کاملاً هماهنگ است و همیشه بر این باور بوده که توافق هسته ای غیرنظامی میان آمریکا و عربستان مشروط به پیوستن عربستان به پیمان ابراهیم است.

وزارت انرژی آمریکا نیز گزارش ها درباره اختلاف با کاخ سفید را رد کرد و گفت مذاکرات و اعلام توافق با هماهنگی کامل کاخ سفید و وزارت خارجه انجام شده است.

این تغییر موضع، آخرین پیچش در یک تلاش دیپلماتیک چندساله بود. نزدیک به دو دهه پس از اعلام تمایل اولیه آمریکا و عربستان برای همکاری هسته ای، دو کشور در اکتبر سال گذشته به یک توافق اولیه دست یافته بودند.

با این حال، این توافق برای ماه ها بدون تأیید نهایی ترامپ متوقف مانده بود. منابع آگاه، نگرانی ها درباره جنگ ایران و احتمال مخالفت کنگره با این توافق را از دلایل این تأخیر عنوان کرده بودند.

مقام های وزارت انرژی آمریکا معتقد بودند اواخر هفته گذشته موافقت ترامپ را دریافت کرده اند و به همین دلیل برنامه ریزی برای اعلام رسمی توافق را آغاز کردند.

اما شرایط توافق از همان ابتدا با انتقاد کارشناسان منع اشاعه هسته ای مواجه شد. برخی متخصصان نسبت به بندی که امکان غنی سازی اورانیوم در خاک عربستان را مطرح می کرد و همچنین نبود تعهد ریاض به اجرای پروتکل الحاقی آژانس بین المللی انرژی اتمی ابراز نگرانی کردند.

در مقابل، حامیان توافق استدلال می کردند که همکاری هسته ای با عربستان می تواند نفوذ آمریکا بر برنامه هسته ای این کشور را افزایش دهد و مانع از ورود چین یا روسیه به این حوزه شود.

پس از تغییر موضع ترامپ، برخی نزدیکان دولت آمریکا احتمال دادند که بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسراییل، در این تصمیم نقش داشته باشد؛ زیرا اسراییل همواره نسبت به برنامه هسته ای عربستان ابراز نگرانی کرده است.

دو منبع اسراییلی به سی ان ان گفتند نتانیاهو تلاش کرده بود بر این توافق تأثیر بگذارد و خواهان گنجاندن عادی سازی روابط اسراییل و عربستان در متن توافق بوده است.

با این حال، کاخ سفید اعلام کرد ترامپ و نتانیاهو در این بازه زمانی درباره موضوع گفت وگویی نداشته اند و رییس جمهور آمریکا صرفاً موضع دیرینه خود درباره ضرورت عادی سازی روابط عربستان و اسراییل را تکرار کرده است.

بر اساس گزارش سی ان ان، انتقاد رسانه های محافظه کار نیز در تصمیم ترامپ برای تغییر شرایط توافق تأثیرگذار بوده است. هیئت تحریریه وال استریت ژورنال در انتقادی نوشت که ریشه این توافق به دولت بایدن بازمی گردد؛ دولتی که همکاری هسته ای را به عنوان مشوقی برای پیوستن عربستان به پیمان ابراهیم مطرح کرده بود. همچنین شبکه فاکس نیوز در برنامه صبحگاهی خود درباره کنار گذاشته شدن شرط عادی سازی روابط عربستان و اسراییل از توافق ابراز تردید کرد.

سی ان ان در پایان نوشت که مذاکرات دولت بایدن برای توافقی مشابه، پس از حملات هفتم اکتبر 2023 حماس به اسراییل متوقف شد. از آن زمان نیز محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، اعلام کرده است که بدون ایجاد مسیر مشخص برای تشکیل کشور فلسطین، امکان عادی سازی روابط با اسراییل وجود ندارد.

با این حال، ترامپ بار دیگر این شرط را در پیام خود مطرح کرد؛ پیامی که تنها چند دقیقه پس از بحث شبکه فاکس نیوز درباره همین موضوع منتشر شد.

منبع: فرارو