به نقل از خبرآنلاین، الهه جعفرزاده: سال هاست که رزیدنت های پزشکی از کشیک های طولانی، فشار کاری سنگین، مشکلات معیشتی و فرسودگی جسمی و روانی گلایه دارند. این در حالی است که همزمان آمارها از کاهش استقبال پزشکان جوان از برخی رشته های تخصصی و خالی ماندن بخشی از ظرفیت های دستیاری حکایت دارد.

دکتر حسن علیمرادی، رزیدنت سال اول بیهوشی و مراقبت های ویژه، در گفت وگو با خبرآنلاین از واقعیت زندگی روزمره رزیدنت ها می گوید؛ از هفته ای 100 ساعت کار و دشواری های معیشتی گرفته تا حادثه ای که پس از یک کشیک طولانی برایش رخ داد.

علیمرادی درباره شرایط کاری رزیدنت ها می گوید: واقعیتی که وجود دارد این است که حداقل ساعت کار یک دستیار تخصصی در هفته حدود 100 ساعت است. در بعضی رشته ها مثل ارتوپدی، زنان و برخی رشته های جراحی حتی بیشتر از این هم کار می کنند. طبق آیین نامه، رزیدنت ها حداقل 12 کشیک در ماه دارند؛ یعنی به طور متوسط سه کشیک در هفته و هر کشیک نیز ممکن است بیش از 35 ساعت به طول بینجامد؛ که عملاً از صبح یک روز تا عصر روز بعد ادامه دارد.

او اضافه می کند: در این بین، اگر اوضاع خوب باشد شاید نهایتاً دو یا سه ساعت بتوانیم استراحت کنیم، اما خیلی وقت ها همین مقدار هم نصیبمان نمی شود.

این رزیدنت بیهوشی معتقد است زندگی شخصی در چنین شرایطی عملاً به حاشیه رانده می شود: بقیه روز یا صرف خواب می شود یا انجام کارهای ضروری زندگی. واقعاً زمانی برای تفریح، استراحت یا رسیدگی به خود آدم باقی نمی ماند. فقط باید خودت را برای کشیک بعدی آماده کنی.

علیمرادی مهم ترین مشکلات رزیدنت ها را در دو حوزه خلاصه می کند: فشار کاری و مسائل اقتصادی. او می گوید: از زمانی که وارد رزیدنتی می شویم عملاً اجازه فعالیت حرفه ای خارج از بیمارستان را نداریم. بنابراین تمام هزینه های زندگی باید از همین دریافتی تأمین شود. بسیاری از رزیدنت ها در سنین تشکیل خانواده وارد دوره تخصص می شوند و همین موضوع فشار اقتصادی را افزایش می دهد. هم چنین برای یک رزیدنت متأهل که از شهر دیگری آمده و باید خانه اجاره کند، شرایط واقعاً دشوار است.

بنا به گفته علیمرادی، دریافتی رزیدنت های مجرد حدود 26 تا 27 میلیون تومان و دریافتی رزیدنت های متأهل حدود 35 تا 36 میلیون تومان است.

او برای توضیح وضعیت سخت اقتصادی به شرایط یکی از همکارانش اشاره می کند: یکی از دوستانم از شهرستان آمده و نزدیک بیمارستان یک اتاق 20 متری اجاره کرده است. حدود 20 میلیون تومان از حقوقش فقط صرف اجاره همان اتاق می شود. وقتی دریافتی ات 26 میلیون تومان باشد، با بقیه پول چطور می توانی زندگی کنی؟

هم چنین علیمرادی معتقد است بخش مهمی از بار درمانی بیمارستان های آموزشی بر دوش رزیدنت ها قرار دارد: بخش زیادی از درمان در بیمارستان های آموزشی توسط رزیدنت ها انجام می شود، اما در کنار آن حجم زیادی از کارهای اداری هم بر عهده ماست. بسیاری از امور مانند تکمیل فرم ها، درخواست آزمایش ها، پیگیری پرونده ها و کارهای مشابه می تواند به صورت سیستمی یا توسط نیروهای اداری انجام شود تا رزیدنت فرصت بیشتری برای تمرکز بر درمان بیماران داشته باشد.

او تأکید می کند: رزیدنت باید ذهنش درگیر درمان بیمار باشد، نه اینکه بخش زیادی از وقتش صرف کاغذبازی و کارهای غیرضروری شود.

فشار کاری طولانی تنها به محیط بیمارستان محدود نمی شود و زندگی خانوادگی رزیدنت ها را نیز تحت تأثیر قرار می دهد. علیمرادی که خود متأهل و دارای فرزند است، می گوید: وقتی بعد از ساعت ها حضور در بیمارستان به خانه می رسیم، واقعاً توان چندانی باقی نمانده است. گاهی حتی نمی توانیم زمانی را که دوست داریم با فرزندمان بگذرانیم.

او ادامه می دهد: آدم احساس عذاب وجدان می کند. بچه گناهی نکرده که پدر یا مادرش پزشک شده اند، اما بعد از این حجم از کار، دیگر انرژی ای برای بازی کردن یا وقت گذراندن با او باقی نمی ماند.

علاوه بر این، خستگی مزمن و کمبود خواب علاوه بر آسیب های جسمی، فشار روانی قابل توجهی نیز بر رزیدنت ها وارد می کند و گاهی باعث بروز تنش میان اعضای تیم درمان می شود.

روایت علیمرادی از خستگی مزمن و فرسودگی ناشی از کشیک های طولانی، پیش تر نیز از سوی برخی چهره های نظام سلامت مطرح شده بود. مصطفی معین، وزیر اسبق علوم و استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران، پیش تر در گفت وگو با خبرآنلاین کار و کشیک شبانه روزی و فرساینده جسم و روان دستیاران در بخش های بیمارستانی و اورژانس ها را یکی از مهم ترین چالش های رزیدنت ها دانسته بود. او در کنار فشار کاری، به عواملی مانند تنگناهای معیشتی، کاهش منزلت اجتماعی، ناامیدی شغلی و محدود شدن فرصت های آموزشی و پژوهشی اشاره کرده و معتقد بود مجموعه این عوامل می تواند آسیب های جدی برای پزشکان جوان به همراه داشته باشد.

تلخ ترین تجربه اخیر این رزیدنت بیهوشی به حادثه ای بازمی گردد که پس از یک کشیک طولانی رخ داد. او می گوید: بعد از حدود 33 یا 34 ساعت کار مداوم، همراه پسرم در مسیر بازگشت به خانه بودم. در اتوبان نواب برای لحظه ای چشم هایم روی هم رفت و خودرو با گاردریل برخورد کرد.

خوشبختانه طی این حادثه فرزند او آسیبی ندید، اما متأسفانه خودش دچار شکستگی زانوی راست شد و تحت عمل جراحی قرار گرفت.

او اضافه می کند: بر اثر این اتفاق، چند هفته است زندگی ام عملاً مختل شده و هنوز درگیر درمان هستم. آسیب های ناشی از ساعات کاری طولانی فقط محدود به فشار روحی و روانی نیست، همین اتفاقی که برای شخص من پیش آمد، نمونه ای از عوارض جسمی موضوع مورد گفت وگوی ماست.

به گفته این رزیدنت بیهوشی، شرایط موجود باعث شده بسیاری از پزشکان عمومی تمایلی به ورود به دوره تخصص نداشته باشند. او می گوید: در دوره پزشکی عمومی ما حدود 40 نفر بودیم، اما فقط سه نفر وارد رزیدنتی شدیم. بقیه یا به مهاجرت فکر می کردند، یا مسیرهای دیگری را برای ادامه فعالیت حرفه ای خود انتخاب کرده بودند.

به اعتقاد علیمرادی، خالی ماندن برخی ظرفیت های دستیاری در سال های اخیر نتیجه طبیعی همین وضعیت است: وقتی شرایط کار و زندگی رزیدنت ها این قدر دشوار باشد، طبیعی است که بخشی از پزشکان جوان مسیرهای دیگری را انتخاب کنند.

این رزیدنت همچنین از تجربه همسرش که رزیدنت زنان و زایمان است سخن می گوید: در ماه های اول دوره، تقریباً هفته ای نبود که همسرم از فشار کاری شاکی نباشد و به انصراف فکر نکند. البته با حمایت خانواده ادامه داد، اما این شرایط برای خیلی ها وجود دارد. بسیاری از رزیدنت ها در ماه های ابتدایی دوره بارها به انصراف فکر می کنند و فشارهای موجود گاهی ادامه مسیر را بسیار دشوار می کند.

آمارهای رسمی نیز از کاهش استقبال پزشکان عمومی از برخی رشته های تخصصی حکایت دارد. محمد رییس زاده، رییس کل سازمان نظام پزشکی، سال گذشته نیز در گفت وگو با خبرآنلاین اعلام کرد که در آزمون دستیاری، تنها 10 درصد ظرفیت رشته طب اورژانس، 22 درصد ظرفیت رشته اطفال، 32 درصد ظرفیت رشته بیهوشی و 15 درصد ظرفیت رشته بیماری های عفونی تکمیل شده است؛ رشته هایی که جزو ارکان اصلی نظام درمانی کشور به شمار می روند.

رییس سازمان نظام پزشکی همچنین از فعالیت حدود 30 هزار پزشک در مشاغل غیرپزشکی خبر داده و گفته است بخشی از پزشکان عمومی به دلیل شرایط اقتصادی، دشواری های حرفه ای و نبود چشم انداز مناسب، مسیرهای شغلی دیگری را انتخاب می کنند؛ روندی که می تواند در سال های آینده کمبود متخصص در برخی رشته های حیاتی را تشدید کند.

این نگرانی ها پیش تر از سوی علی جعفریان، رییس اسبق دانشگاه علوم پزشکی تهران، نیز مطرح شده بود. او در گفت وگو با خبرآنلاین با اشاره به کاهش استقبال از برخی رشته های تخصصی گفته بود که آزمون دستیاری که زمانی یکی از رقابتی ترین آزمون های کشور به شمار می رفت، اکنون با صدها صندلی خالی مواجه است. به گفته او، رشته هایی مانند طب اورژانس، داخلی، جراحی، کودکان و بیهوشی بیشترین آسیب را از این وضعیت دیده اند.

جعفریان همچنین هشدار داده بود که در برخی رشته ها، از جمله بیهوشی، حتی بخشی از پذیرفته شدگان نیز پس از قبولی انصراف می دهند. او معتقد است ادامه این روند می تواند در سال های آینده به کمبود جدی متخصص در برخی نقاط کشور منجر شود؛ مسئله ای که به گفته او زنگ خطر آن از هم اکنون به صدا درآمده است.

انتقاد دیگر علیمرادی به ساختار آموزشی دوره دستیاری مربوط می شود. او می گوید: یکی از مشکلات اصلی این است که بخش زیادی از آموزش عملی توسط رزیدنت های سال بالاتر انجام می شود، نه اساتید.

به گفته او، مشغله زیاد اعضای هیئت علمی و حجم بالای بیماران باعث شده آموزش مستقیم استاد به رزیدنت کمتر از حد مطلوب باشد. علیمرادی معتقد است همین مسئله زمینه ساز پدیده ای شده که میان رزیدنت ها با عنوان لولینگ شناخته می شود؛ یعنی انتقال فشار از سال های بالاتر به رزیدنت های تازه وارد؛ در قالب نگاه های از بالا به پایین یا تحقیرهای کلامی و ... .

او توضیح می دهد: وقتی آموزش در عمل از طریق سال بالایی ها انجام می شود، رزیدنت سال یک هم برای یادگیری و هم برای ادامه کار ناچار است بسیاری از فشارها و رفتارهای نادرست را تحمل کند. هرچند وضعیت رشته بیهوشی از این نظر نسبتاً مناسب است، اما در برخی رشته ها این مسئله همچنان به عنوان یک چالش جدی مطرح می شود.

علیمرادی معتقد است بخش مهمی از مشکلات موجود با نظارت دقیق تر و اصلاح برخی فرآیندها قابل حل است: باید نظارت جدی تری روی تعداد کشیک ها، ساعات حضور رزیدنت ها و اجرای آیین نامه ها وجود داشته باشد. بسیاری از قوانین روی کاغذ وجود دارند، اما در عمل به طور کامل اجرا نمی شوند.

او همچنین بر کاهش کارهای اداری، افزایش نقش آموزش مستقیم اساتید و بازنگری در نظام پرداخت رزیدنت ها تأکید می کند.

صاحب نظران این حوزه هم معتقدند مشکلات رزیدنت ها صرفاً به میزان حقوق یا تعداد کشیک ها محدود نمی شود. همانطور که مصطفی معین قبل تر در گفت وگو با خبرآنلاین، از وجود نوعی احساس تبعیض در ساختار آموزش و درمان سخن گفته و هشدار داده بود که بی توجهی به شرایط دستیاران تخصصی می تواند تبعات سنگینی برای نظام سلامت کشور داشته باشد. به باور او، پزشکان جوان باید فرصت کافی برای آموزش، پژوهش و کسب مهارت داشته باشند، نه اینکه بخش عمده انرژی آنها صرف عبور از فشارهای فرساینده روزمره شود.

به گفته این رزیدنت جوان، تجربه برخی کشورها نیز نشان داده که محدود کردن ساعات کار مداوم پزشکان می تواند هم به حفظ سلامت کادر درمان کمک کند و هم ایمنی بیماران را افزایش دهد.

علیمرادی در پایان می گوید: بچه ها واقعاً دارند از جانشان مایه می گذارند. هدف ما صرفاً کم کردن کار نیست؛ فقط می خواهیم شرایطی ایجاد شود که هم آموزش بهتر باشد، هم سلامت رزیدنت ها حفظ شود و هم بیماران خدمات باکیفیت تری دریافت کنند.