دیوید رایکو، دیپلمات پیشین سازمان ملل و مشاور سیاسی متخصص در حوزه منازعات مسلحانه، در یادداشتی نوشت: از سرگیری حملات آمریکا به ایران، آن هم پس از امضای تفاهمنامه، نشان می دهد که کاخ سفید یا نفهمیده بر سر چه مفادی توافق کرده، یا از ابتدا اساساً اهمیتی برای این توافق قائل نبوده است.

به نقل از فارن پالیسی، رایکو معتقد است در توافق های صلح و آتش بس، جزییات متن نقشی تعیین کننده دارند؛ زیرا در شرایطی که اعتماد میان طرفین تقریباً وجود ندارد، تنها متن امضاشده مبنای تفسیر تعهدات و جلوگیری از اختلاف های بعدی است.

او تأکید می کند: در فرایندهای صلح، توجه به جزییات و دقت در تنظیم متون توافقات یک ضرورت حیاتی است. در شرایط جنگی که اعتماد میان طرفین در پایین ترین سطح قرار دارد، متن امضاشده تنها مرجع تعیین تعهدات است و کوچک ترین ابهام می تواند به بحرانی مرگبار منجر شود.

به باور رایکو، توافق ایران و آمریکا از این منظر با کاستی های جدی روبه روست. او یادداشت تفاهم تهران-واشنگتن را سندی عمیقا معیوب توصیف می کند و می گوید متن رسمی انگلیسی آن که تنها اندکی بیش از دو صفحه است، در سراسر مفاد خود مبهم، دوپهلو و گنگ است. به اعتقاد او، این سند برخلاف عنوانش، در عمل یک توافق الزام آور است و از نظر حقوقی یادداشت تفاهم به معنای متعارف آن محسوب نمی شود.

رایکو همچنین هشدار می دهد که حتی در اسنادی که تنها به یک زبان تنظیم می شوند، تفاوت های کوچک در واژگان، ساختار جمله یا ترتیب عبارات می تواند پیامدهایی بالقوه مرگبار داشته باشد. به گفته او، هرگونه ابهام راه را برای اختلاف بر سر تفسیر باز می کند و به همین دلیل، غیرمعمول نیست که تیم هایی از مذاکره کنندگان باتجربه، متخصصان و کارشناسان موضوعی ماه ها وقت صرف بحث بر سر هر ویرگول و نقطه ویرگول در یک متن طولانی صلح یا آتش بس کنند.

این تحلیلگر فارن پالیسی در ادامه می نویسد: در حالی که درس های تلخ جنگ ها معمولاً باعث می شوند متون توافقات پایان جنگ با سطح بالایی از دقت و توجه تنظیم شوند، در مذاکرات منتهی به توافق آمریکا و ایران چنین درس هایی نادیده گرفته شد و با هر معیاری که بسنجیم، این فرایند متنی عمیقاً معیوب تولید کرد. این متن بسیار کوتاه است ـ نسخه رسمی و امضاشده انگلیسی آن فقط کمی بیش از دو صفحه است ـ و مبهم، دوپهلو و اغلب نامفهوم است.

رایکو درباره اشکالات ساختاری تفاهمنامه ایران و ایالات متحده می گوید: ابهامات و زبانی تقریباً رمزگشایی نشدنی در مهم ترین بخش های توافق به چشم می خورد. عناصری که معمولاً برای این نوع توافق ها حیاتی شمرده می شوند، مانند سازوکارهای نظارت و حل وفصل اختلافات، یا کلاً غایب اند یا چنان مختصر به آن ها پرداخته شده که تقریباً غایب محسوب می شوند.

به گفته او، محور اصلی اختلاف ها بند پنجم توافق است که تصریح می کند: جمهوری اسلامی ایران ترتیباتی را با استفاده از تمامی تلاش خود برای عبور امن کشتی های تجاری، بدون دریافت هزینه و صرفاً برای مدت 60 روز، اتخاذ خواهد کرد.

رایکو معتقد است این بند به ایران اجازه اعمال کنترل مدیریتی بر تنگه را می دهد و تهران نیز دقیقاً بر همین اساس عمل کرده است.

او استدلال می کند که الزام کشتی های عبوری به دریافت مجوز از نهاد مدیریت آبراهه خلیج فارس و تعیین کریدورهای تردد امن از مسیر آب های سرزمینی ایران، در چارچوب متن توافق قرار دارد. به گفته وی، در این تفاهمنامه هیچ بندی که صراحتاً ایران را از توسل به زور علیه کشتی های تجاری متخلف منع کند، وجود ندارد و ممنوعیت استفاده از زور که در بند نخست آمده، صرفاً میان دو طرف امضاکننده، یعنی ایران و آمریکا، برقرار است و اشخاص ثالث را در بر نمی گیرد.

در مقابل، رایکو اقدامات آمریکا از جمله حفظ تحریم های دفتر کنترل دارایی های خارجی وزارت خزانه داری (OFAC) علیه نهاد مدیریت آبراهه و توصیه مرکز مشترک اطلاعات دریایی به کشتی ها برای استفاده از مسیرهای غیرایرانی را تلاشی برای سلب کنترل مدیریتی ایران بر تنگه، برخلاف متن تفاهمنامه، ارزیابی می کند.

او در نهایت نتیجه می گیرد که ایران حقیقتاً به سهم خود از توافق پایبند بوده است و ایالات متحده با نادیده گرفتن عناصر مهم توافق، از جمله نقض آشکار ممنوعیت تهدید به زور توسط رییس جمهور آمریکا بلافاصله پس از امضای توافق، این تفاهمنامه را تضعیف کرده است.