یکی از سریال هایی که این روزها در شبکه نمایش خانگی پخش می شود و خوشبختانه با اقبال مخاطب همراه است بدنام به کارگردانی احسان سجادی حسینی است، مجموعه ای که از بدو شروع با حواشی زیادی همراه بود، از توقیف و سانسور بخش هایی از سریال گرفته تا داستان عاشقانه ملتهب و انتقادات حول آن تا جایی که بعضی این حواشی را نوعی تبلیغات دانستند؛ کارگردان اما معتقد است بدنام آنقدر پتانسیل اقبال مخاطب، درونش داشت که نیازی به بازی های رسانه ای برای جلب توجه نداشته باشد.

به گزارش اعتماد، سجادی حسینی همچنین می گوید: هر هفته برگه هایی با چند ده ممیزی ریز و درشت داشتیم که گاهی حتی مسیر داستانی ما را با مشکل مواجه کرد به واسطه سکانس هایی که دستور به حذف شان دادند. گفت و گوی ما را با احسان سجادی حسینی می خوانید.

از ابتدا شروع کنیم. ساخت بدنام به عنوان اولین تجربه کارگردانی آن هم بعد از دو دهه دستیاری در فیلم و سریال چطور شروع شد؟

خب من از ابتدا فقط با هدف کارگردانی وارد سینما و حرفه دستیاری شدم. حتی در دهه هشتاد که در سریال روزگار قریب افتخار دستیاری آقای کیانوش عیاری را داشتم، ایشان یکی از نقش های اصلی کار را به من پیشنهاد دادند ولی گفتم دغدغه من کارگردانی است، هرچند که بازیگر خوبی هم نبودم. اما اینکه داستان ساخت بدنام از کجا شروع شد برمی گردد به چند سالی که در تیم کارگردانی آثار حامد عنقا همکاری داشتم. طی این سال ها آقای عنقا هم تلاش های بنده را در زمینه کارگردانی دیدند و در نهایت همه شرایط دست به دست هم داد و همه دوستان کمکم کردند تا بشود به آرزوی سالیان درازم برسم.

داستان بدنام چه نکته ای داشت که فکر می کردید برای مخاطب سریال هم می تواند جذاب باشد؟

از روز اول قرار بود یک داستان عاشقانه تعریف کنیم که مخاطب امروز باورش کند اما خلاصه اش شاید این باشد که بدنام برای من داستان ابعاد مختلف انسانی با محوریت عشق است. مثلا یکی از ابعادش مساله همیشگی مواجهه ظالم و مظلوم است. مظلومی که یک جا کم می آورد و تصمیم به انتقام از ظالم می گیرد. بُعد دیگر شاید پرداختن به مساله هدف، وسیله را توجیه می کند باشد. اینکه وقتی چنین چیزی بشود قانون زندگی ات، آن وقت یک جایی که اصطلاحا تاسی که انداختی خوش ننشیند تا چه حد می تواند همه جهانت را به چالش بکشد یا حتی بعد اصالت در قضاوت های انسانی. و خب همه این ابعاد در قصه بدنام زیرمجموعه روایت عشق است.

پس ژانر بدنام یک درام عاشقانه است؟

بدنام بیشتر ملودرام است تا درام. همان طور که خودش هم می گوید یک ملودرام عاشقانه سر راست است. چیزی شبیه داستان های عاشقانه کلاسیک و هیچ ادعای بیشتری ندارد.

چقدر سعی کردید به قواعد این ژانر پایبند باشید؟

خب جهان آثار عاشقانه به مفهوم خاصش همیشه از یک مسیر مشخصی پیروی می کنند. فرم داستانی بیشتر آنها معمولا شبیه مفهوم غربی سفر قهرمان یا نسخه شرقی اش هفت شهر عشق جناب عطار است. عاشق می شوید و این عشق وقتی در بوته آزمایش جدی قرار می گیرد تازه عیارش مشخص می شود. ما هم در بدنام همه سعی مان را کردیم که عشقی را در ملتهب ترین شکل خود به نمایش بگذاریم. به همین دلیل همان مسیری را رفتیم که در بیشتر عاشقانه های مهم جهان مخاطب شاهدش است و شاید دلیل استقبالی که به لطف خدا مخاطب از بدنام کرده همین جهان شمول بودن مسیر عاشقی کردن است.

یعنی کنسرت رفتن و قهوه خانه رفتن و پارک رفتن و کلیپ های متوالی و قهر و آشتی و اینها بخشی از عشق است؟

این ها اسباب عشق است. عشق نتیجه مسیری است که تو به انواع مختلف با آن کسی که به هر دلیلی بهش جذب شده ای طی می کنی. در داستان ما هم، اینها که در سوال تان اشاره کردید و بیشترش حتی، بخشی از یک عشق تازه متولد شده که بر پایه اتفاقات و کمبودها و اشتراکات شکل گرفته. مثل هر عشق دیگر. و در جهان مردم عادی کوچه و خیابان هم این چیزها جزیی از عشق هست. دو عاشق به هر شکلی دوست دارند با هم باشند و هر بهانه ای را برای با هم بودن پیدا کنند. کنسرت بروند، ساز بزنند، دایره اجتماعی رفقا داشته باشند، رستوران بروند، با هم دعوا کنند، از هم جدا شوند به هم برگردند، آبمیوه فروشی و خرید و به قول امروزی ها دور دور بروند، لحظات حسی عمیق داشته باشند و ده ها چیز مشابه دیگر که بین یلدا و اسماعیل هم هست. اما عشق های زیادی در دنیا نیستند که ابتدا با هدف انتقام از پدر معشوق شروع شود و در ادامه به آن عشق غافلگیر کننده برسد. درام بدنام این جنس از عشق است.

این یعنی انتقاداتی که در فضای نقد به سریال در مورد زیاد بودن سکانس های عاشقانه و آرام بودن روایت داستان است را نمی پذیرید؟

بحث پذیرفتن یا نپذیرفتن من نیست. اولا به نظرم مخاطب گسترده بدیهی است که با خودش تضارب آرا بیاورد. پس در بحث سلیقه حتما هر چیزی ممکن است اما عشق و احساسات را در ملودرام نمی شود با ریتم و تمپوی بالا هیجانی تعریف کرد. هیجان در ذات لحظه هاست. لازمه اول چنین آثاری این است که احساس عشق باید بین دو کاراکتر اصلی منعقد شود و مهم تر در پس ناخودآگاه مخاطب، تا بعد بتوان آن را به درستی به چالش کشید. واقعیت این است که تا رسیدن به لحظه وصال برای عاشق و معشوق زمان به کندی می گذرد. پس از وصال است که تازه گرفتاری ها و چالش های اصلی آغاز می شود. درست همانطور که از قسمت 12 به بعد سریال مخاطب ما هم مشاهده کرده که داستان کم کم دارد تغییر فضا می دهد.

یکی دیگر از ایراداتی که منتقدان به سریال می گیرند و اتفاقا سوژه بسیاری از رسانه ها هم به سریال بوده استفاده زیاد از مسائل اروتیک و کلیشه های فراوان در روایت داستان بدنام است. چقدر این نقد را می پذیرید؟

اولا کلیشه همیشه وجود داشته و همیشه هم مورد استفاده بوده و خواهد بود و این الزاما بد نیست. کلیشه ها در تاریخ به واسطه تمایلات و ناخودآگاه جمعی ما شکل گرفته. هزاران بار بوده و هزاران بار دیگر هم خواهد بود. و یادتان باشد حتما اولین وظیفه بدنام سرگرم کردن طیف گسترده ای از مخاطب است. خوشبختانه منتقدان سریال هم، با همه نکاتی که ممکن است بحق هم باشد، اما اذعان دارند که سریال خوشرنگ و سرگرم کننده ای ساخته ایم و این به نظرم در سریال، برای ما اصل بوده. پس حتی در استفاده از کلیشه ها سعی کرده ایم حواس مان به چشم و سلیقه مخاطب باشد. اما منظور از اروتیک بودن داستان را اصلا متوجه نمی شوم. اگه تمنای وصال بین عاشق و معشوق اروتیک است که پس همه روابط سالم و عاشقانه جهان هماره اروتیک است. بعد هم کدام سکانس یا پلان ما خارج از قواعد و قوانین و عرف جامعه امروز ایران بوده؟ اما اگر به این فکر کنیم که عشق در ابعاد انسانی اش امری اخلاقی است و خود یک هنجار است شاید دیگر کمتر این خط قرمزهای فرضی وجود داشت. پمپاژ نهان روشی در بستر جامعه شاید به ایجاد فاصله بین رسانه و جامعه دامن زده است. عشق در ذات خود عفیف است چه امروز و چه در عشقنامه های کهن. اگر این طور باشد لابد داستان خسرو و شیرین یا رستم و تهمینه را هم باید اروتیک خواند.

خبرها درباره توقیف و سانسور سریال می گوید حتما خارج از قواعد بوده که در ساترا مقابلش ایستاده اند. البته برخی نیز این خبرهای سانسور و توقیف را بازارگرمی سازندگان اثر می دانند... شما چه نظری دارید؟

نه واقعا. بدنام از همان اول ساخت به نظر همه ما آنقدر پتانسیل اقبال مخاطب درونش داشت که نیازی به بازی های رسانه ای برای جلب توجه نداشته باشد. از طرفی توقیف بدنام یک اتفاق واقعی و تلخ برای ما بود که دقیقا در روزهای اوج جنگ رمضان اتفاق افتاد. طبیعتا در آن زمان اصلا اینترنتی به آن معنا وجود نداشت که بخواهیم با استفاده از آن بازارگرمی رسانه ای کنیم. حتی پلتفرم پخش کننده سریال هم به دلیل شرایط هیچ تبلیغی برای ما نکرد یعنی حتی خود من هم بعد از انتشار متوجه شدم و این اتفاق در قسمت دوم و بعد از مرتفع شدن ماجراها هم بود. نه یک بیلبورد از ما دیده اید نه یک تیزر تبلیغاتی و نه حتی یک اطلاع رسانی ساده برای انتشار قسمت اول. حالا این وسط ما به دلیل سوءتفاهم های عجیبی که هنوز هم برای مان جای سوال است 5 هفته توقیف بودیم. آن هم به دلیل حرف ها و نگرانی ها و گزارش هایی که به مرجع قضایی رفت و بعدا با تلاش تهیه کننده و پلتفرم رفع سوءتفاهم شد. من به عنوان یک کار اولی که پر از ذوق برای دیده شدن تلاش یک ساله خودم و تیم زحمتکشم داشتم سختی آن 5 هفته توقیف را با گوشت و استخوان لمس کردم و ایمان دارم که اتفاقا اگر این سریال در روزهای جنگ پخش می شد می توانست کمی از بار اضطراب جامعه کم کند. همان کاری که عاشقانه ها در تاریخ سینما و تلویزیون در دوران های بحرانی فراوانی انجام داده اند. اما خب تشخیص دوستان چیز دیگری بود و امروز هم دیدیم که سریال پخش شد و آب از آب تکان نخورد.

سانسور و ممیزی چطور؟ واقعا حجم ممیزی ها برای سریال بدنام چقدر است؟

راستش بعد یک دوره توقیف یک ماهه و کلی مطالب و تهمت های عجیب و غریب برخی رسانه ها درباره موضوع سریال و حاشیه هایی هم که بعدش ایجاد شد که معلوم شد بسیاری اش سفارشی بود متاسفانه که بماند، و بعد ممیزهایی که بر کار ما اعمال شد حسابی جان و انرژی ما را گرفت. دوستان از ابتدا با سوءتفاهم سریال بدنام را دیدند و نتیجه اش هر هفته برگه هایی با چند ده ممیزی ریز و درشت شد که گاهی حتی مسیر داستانی ما را هم با مشکل مواجه کرد به واسطه سکانس هایی که دستور به حذفشان داده اند.

کمی مصداقی تر می توانید بگویید؟

ببینید کلا موضوع ممیزی ها یک بخش کلی دارد که امروز راحت می توانم بگویم حاصل کج فهمی بود، مثل این جمله که مکرر گفته شده بود که بدنام عین بنزین روی آتش است و همین نگاه کلی و از پیش تصمیم گرفته شده خودش را در جزییات و مصادیقی نشان داد که گاهی اوقات از فرط پیش پا افتادگی اسباب خنده تلخ ما بود و حتما با گفتنش برای شما هم باورپذیر نیست ولی بدنام الان چند ماه است که پخش می شود و دیدیم بنزینی هم روی آتش نبود.

و مصداق ها ؟

خب مثلا شخصیت حاج ابراهیم در کار ما یک شخصیت ریاکار است که گمان می کند منافعش امروز در این شیوه رفتاری است. مفهوم ریاکاری هم که مشخص است. یعنی فرق است بین یک آدم معتقد با یک آدم ریاکار. اما دوستان در ساترا هیچ فرقی بین آدم ریاکار و آدم معتقد قائل نمی شوند و بنای ذهنی شان را بر این می گذارند، همین نگاه باعث می شود دستور دهند همه حاج گفتن ها در سریال حذف شود و بشود ابراهیم خالی! یا هر گونه حرف یا نشانه ای که حاج ابراهیم از آن برای پیشبرد و منفعت خودش استفاده می کند حذف شود و متاسفانه این سانسورهای اصراری ساترا باعث گنگ شدن مسائل در برخی موارد شد و به برخی حواشی هم دامن زد و شاید اگر آن صحنه ها درست منتشر می شد و اصراری بر حذف یک سری دیالوگ ها نبود احتمالا سوءتفاهمی که باعث یادداشت جنجالی یک روزنامه صبح شد پیش نمی آمد. اما این نگاه کلی وقتی در جزییات می آید گاهی به ضد خودش تبدیل می شود.

این ممیزی ها بیشتر حول شخصیت حاج ابراهیم بود؟

خیر، این فقط یک نمونه بود. به سریال ما در خود ساترا انگ ترویج فساد سیستماتیک زدند که مطلقا در سریال چنین چیزی نداریم و اصلا اصل تجارت ابراهیم و عماد واقع نمی شود که فسادی شکل بگیرد چه رسد به اینکه سیستماتیک باشد. یا مثلا یکی دیگر از موارد در رابطه با دوستی اسماعیل با بیتا است. خب شاید در کلیت موضوع بتوانم بفهمم این حساسیت نهاد نظارتی را ولی اینکه خواسته شود در کار به شکلی اصلاح شود که بیتا شخصیت عاقلی به نظر نرسد دیگر تعجب آور است. چرا؟ چون این نسل جدید که اتفاقا عاقل تر و اخلاقی تر از نسل قبلی دارد نشان داده می شود ممکن است برای عده ای قابل پذیرش نباشد. یا حتی چیزهایی را ممیزی می کنند که خودمان سر میز تدوین واقعا انگشت به دهان می مانیم. مثلا همچنان نمی فهمم اینکه یلدا روی عکس اسماعیل دست می کشد کجایش بار خلافی دارد یا حذف دیالوگ همسر قشنگ من بعد از عقد یلدا و اسماعیل. حتی دوستان از آهنگ روزگار غریب علیرضا قربانی هم نکته ممیزی درآوردند در حالی که این یک اثر رسمی است که 10 سال پیش منتشر شده است. انقدر این جزییات غیر قابل فهم زیاد است که اصلا گفتن اش هم سطح حرف را چیپ می کند و ای کاش کلمه محرمانه بر بالای برگه های ممیزی نبود و آنها را منتشر می کردیم.

به نظرتان چه در ذهن مدیران ساترا می گذرد که اینگونه ممیزی می کنند؟

باور کنید من در ذهن دوستان ساترا نیستم که بفهمم چرا ولی این را هم درک نمی کنم که از کی تا حالا دست روی قاب عکس کشیدن مشکل عرفی و شرعی و اخلاقی پیدا کرده است. بعد اگر هم بر فرض محال این مساله مشکل بزرگی است چرا در سریالی دیگر نمایش این موضوع آزاد است اما در بدنام ممنوع؟ و این فقط یک نمونه است. ما خودی نیستیم برای دوستان ساترا؟ البته حرفم اشتباه برداشت نشود. من اگر هر همکاری که فیلم یا سریال می سازد اثرش بتواند از زیر این ممیزی های سلیقه ای جان سالم به در ببرد خیلی هم خوشحال می شوم و هیچ بخشی از حرف و نقد من خطاب به همکارانم نیست، سوالم از نهادی به نام ساتراست که چرا مسائلی که در برگه های ممیزی ما تاکید بر حذف شان می شود در سریال های دیگر به راحتی قابل پخش است و کسی هم علیه شان مطالب سفارش شده منتشر نمی کند و تهمت و بهتان اخلاقی به اثرشان نمی زند. این تبعیض ها چرا وجود دارد؟ اینها واقعا آزاردهنده است.

وقتی سریال را می ساختید، فکر می کردید انقدر دچار حواشی بشوید؟

در این حد را نه واقعا. البته خب کارهای آقای عنقا اکثرا با حاشیه های مختلفی همراه بوده. بخش مهمی از آن هم به دلیل انتخاب قصه و جسارت در نوع روایت داستان است که باعث می شود مخاطب همراه و درگیر قصه شود. در مورد بدنام هم همین اتفاق افتاده تا حدودی. خب طبیعتا کاری که نگاه های زیادی با سلایق مختلف دنبالش می کند، طبیعی است که حاشیه بیشتری هم داشته باشد ولی حاشیه های بیرون از سریال مثل همین سوءتفاهمات و ممیزی هایی که گفتم واقعا غیر قابل درک است.

کار کردن با بازیگران با تجربه ای مثل حسن پورشیرازی، لعیا زنگنه، امیر آقایی و جوان ترهایی مثل ستایش رجایی نیا و سینا مهراد چه تفاوتی برای یک کارگردان اولی داشت؟

در بسیاری موارد از تجربه دو دهه دستیاری برای ایجاد تعادل در مواجه شدن با این دو جنس بازیگر در کارم استفاده و به دردم خورد. هر کدام محاسن و چالش های مخصوص خودشان را دارند. بازیگران باتجربه ای مثل آقای پورشیرازی یا امیر آقایی و خانم زنگنه، بر حسب تجربه ای که دارند به طبع صاحب نگاه و ایده هستند و سعی در بهتر به نمایش گذاشته شدن شخصیت و حتی تعریف بهتر قصه دارند که این می تواند برای هر کارگردانی با هر سطح تجربه ای بسیار کمک کننده باشد. از آن طرف هر کارگردانی هم به طبع تلاش می کند با کمک ابزاری که در اختیار دارد وجه متفاوتی از بازی بازیگرش را به نمایش بگذارد، خصوصا در مورد بازیگرهای جوان تر مثل سینا مهراد و سولماز غنی. اما در مورد خانم رجایی نیا همه چیز کمی متفاوت تر بود، هم به دلیل حساسیت و حجم نقش یلدا، هم اینکه اولین نقش اصلی او بود و باید فشار بسیاری را متحمل می شد. اینجا با چالش های متفاوت تری مواجه بودیم و نوع دیگری از برخورد با بازیگر را می طلبید ولی در نهایت تلاشم این بود که بازی ها یکدست و باورپذیر باشند.

انتخاب چهره کمتر شناخته ای مثل ستایش رجایی نیا برای نقش اصلی این سریال ریسک بالایی نبود؟

خب این ریسکی است که تهیه کننده های جسور با نگاه به قصه متقبل می شوند. اینگونه ریسک ها اکثرا به نفع سینما تمام شده و فرصتی بوده برای کسانی که سال ها تلاش کرده اند و اصطلاحا خاک صحنه خورده اند یا استعدادهایی که کشف می شوند. اینجا هم در مورد خانم رجایی نیا آقای عنقا به عنوان تهیه کننده ریسک بالایی کرد. خصوصا که کارگردان و بازیگر اصلی هر دو اولین تجربه جدی شان بود. خودم را نمی دانم ولی برای دیده شدن و پذیرفته شدن بازیگرم از سوی مخاطبان بسیار خوشحالم.

از میزان مخاطب سریال خبری دارید؟ به شکل رسمی یک بار اعلام شد قسمت اول سریال رکوردشکنی داشته اما این روزها خبرهای غیررسمی زیادی در مورد تعداد مخاطبان سریال وجود دارد.

خب ما دو دسته مخاطب داریم. مخاطبی که از طریق پلتفرم و به شکل رسمی کار را می بیند و مخاطبانی که از مجراهای دیگر مخاطب سریالند و تعدادشان قابل محاسبه نیست . ما فقط در مورد آمار رسمی روی پلتفرم می توانیم حرف بزنیم که تا همین جا که به نیمه سریال رسیده ایم به گواهی اعداد و ارقام پربیننده ترین سریال تاریخ پلتفرم فیلیمو هستیم. هر چند که البته باید تفاوت زمان و رشد میزان کاربران فیلمیو در این سال ها را هم در نظر گرفت.

تا امروز که با شما صحبت می کنم بیش از نیمی از قسمت های سریال حدود 2 میلیون و 700 تا 2 میلیون شده است و WDR قسمت اول سریال تا امروز به عددی نزدیک به 3 میلیون مخاطب منحصر به فرد رسیده است و این عدد همچنان در حال رشد است.

در خبرها آمده که بدنام حدود 30 قسمت است و این یعنی الان تقریبا داستان به نیمه رسیده است. نیمه دوم غافلگیری اش برای مخاطب چیست؟ این حس و حال عاشقانه در نیمه دوم سریال ادامه پیدا خواهد کرد؟ یا مسیر به کل عوض خواهد شد؟

دوست ندارم چیزی از نیمه دوم سریال لو بدهم اما همین را بگویم که بعد از قسمت 13 و 14، سریال وارد فضای تازه ای خواهد شد. چه از لحاظ قصه و چه از نظر ریتم و تمپوی روایت قصه. به همین دلیل حتی شعار سریال را از یک عاشقانه ناآرام به یک عاشقانه نافرجام تغییر داده ایم. البته بعید است مخاطب بتواند به راحتی حدس بزند پایان کار چه خواهد شد اما چرخش های دراماتیکی در طول قسمت های آینده خواهیم داشت که حسابی مخاطبان را غافلگیر خواهد کرد، در نیمه دوم عشق را از منظر دیگری خواهیم دید. جایی که هر کس با انتخاب هایی که کرده تمام و کمال مواجه می شود. دیگر رازی در میان نیست و هر چه هست واکنش شخصیت هاست به اتفاقاتی که در نیمه اول قصه مخاطب دیده بود. این واکنش ها نتایج و پوست اندازی هایی به همراه خواهد داشت که سرنوشت شخصیت های قصه با آن تعریف می شود. و آخر و عاقبت ابراهیم و یلدا و عماد و اسماعیل قصه بدنام در نهایت خیلی ها را به فکر خواهد برد. یا حداقل خودمان این گونه فکر می کنیم.