تورم نقطه به نقطه خردادماه به 88.6 درصد رسیده است. تخمین ها نشان می دهد هزینه تامین حداقل سبد غذایی برای یک خانوار سه نفره، از مرز 22 میلیون تومان در ماه عبور کرده است. این آمار بدان معناست که بخش عمده درآمد خانوارهای حداقل بگیر، تنها صرف تامین غذای روزمره می شود.

به گزارش فرارو، تبعات تورم دیگر تنها در آمار و قیمت ها خلاصه نمی شود؛ بلکه عادت های مصرفی شهروندان را نیز دستخوش تغییر کرده و الگوی جدیدی از خرید را شکل داده است.

بررسی پاسخ مخاطبان فرارو به پرسشنامه ای درباره تغییر رفتار خرید گویای واقعیت های تلخی است. بیش از 4 نفر از هر 5 نفر، حجم خرید خود را کاهش داده اند. حدود سه چهارم شرکت کنندگان، خریدهایشان را صرفاً به اقلام ضروری محدود کرده اند و نزدیک به 7 نفر از هر 10 نفر، پیش از خرید کالاهای روزمره نیز بارها حساب وکتاب می کنند.

روایتی از یکی از پاسخ دهندگان، عمق این تغییر را نشان می دهد: انگار روحم پیر شده است. پیش از هر خریدی از خودم می پرسم اگر این کالا را نخرم چه می شود؟ شهروند دیگری می گوید: دیگر خریدی در کار نیست؛ فقط برای بقا خرج می کنم. مخاطب دیگری نیز وضعیت این روزهایش را چنین توصیف می کند: پیش تر، قبل از رفتن به کافه حساب وکتاب می کردم، اما حالا قبل از رفتن به سوپرمارکت.

فشار تورم روی شانه های همه اقشار یکسان احساس نمی شود. آمارهای رسمی نشان می دهد نرخ تورم برای دهک اول درآمدی از مرز 100 درصد عبور کرده، در حالی که این رقم برای دهک دهم حدود 86 درصد است. همین اختلاف معنادار میان دو دهک کف و سقف درآمدی، به خوبی توضیح می دهد که چرا بسیاری از مردم، اقلام بدیهی و روزمره را از سبد خرید خود حذف کرده اند.

بررسی دقیق تر پاسخ ها نشان می دهد که نخستین واکنش خانوارها به تورم 88 درصدی، نه حذف کامل خریدها، بلکه کوچک تر شدن سبد خرید است. بسیاری تاکید کرده اند که ابتدا حجم خرید را کاهش داده و در مرحله بعد به حذف کالاها تن داده اند.

یکی از مخاطبان در این باره نوشته است: قبلاً مایع لباسشویی دو لیتری می خریدم، اما الان یک لیتری می خرم. دیگری می گوید: میوه می خرم، ولی تنها دو سه عدد؛ سعی می کنم مصرف آن را به یک روز در میان کاهش دهم. برای عده ای نیز کار به اولویت بندی های سخت گیرانه تری رسیده و خریدهایشان تنها به اقلام ضروری برای بقا محدود شده است.

در میان پاسخ های ثبت شده، یک پرسش بیش از بقیه تکرار می شود؛ اینکه افراد قبل از هر خرید از خود می پرسند: اگر نخرم چه می شود؟ و تلخ تر آنکه اغلب، پاسخ این سوال هیچی است.

حدود 68 درصد از مخاطبان فرارو اذعان کرده اند که پیش از خرید کالاهای روزمره نیز حساب وکتاب می کنند؛ حتی برای کالاهایی که تا چند سال پیش بدون پرسیدن قیمت وارد سبد خرید می شدند. این تغییر رفتار، ارتباط مستقیمی با رشد سرسام آور قیمت خوراکی ها دارد.

طبق گزارش های رسمی، تورم گروه خوراکی ها و آشامیدنی ها به حدود 134 درصد رسیده است. در این میان، قیمت روغن بیش از 278 درصد، گوشت حدود 172 درصد، لبنیات بیش از 151 درصد و نان و غلات نزدیک به 139 درصد افزایش یافته است.

یکی از مخاطبان نوشته: قبل خرید هر چیزی، حتی نان هم فکر می کنم. دیگری می گوید: شاید باور نکنید اما برای خرید ماست و روغن هم باید موجودی حسابم را چک کنم یا قیمت چند برند را با یکدیگر مقایسه کنم.

این حساسیت قیمتی به تمام خریدهای سوپرمارکتی تعمیم یافته است. هم زمان، تورم در بخش های غیرخوراکی نیز بی سابقه بوده است. در یک سال گذشته، تورم دخانیات به 173.8 درصد، هتل و رستوران به 97.4 درصد و تفریح و فرهنگ به 90.4 درصد رسیده است. روندی که مستقیماً به حذف یا کاهش شدید این هزینه ها در سبد خانوار منجر شده است.

در یک سال گذشته، تورم دخانیات به 173.8 درصد، هتل و رستوران به 97.4 درصد و تفریح و فرهنگ به 90.4 درصد رسیده است. این روند در پاسخ مخاطبان فرارو نیز با حذف یا کاهش این دسته از هزینه ها بازتاب پیدا کرده است.

در شرایطی که خریدهای ضروری با وسواس فراوان انجام می شود، اقلام غیرضروری تقریباً از لیست خرید بسیاری از پاسخ دهندگان حذف شده است. مخاطبان به کرات از کنار گذاشتن خرید لباس، کتاب، تنقلات، غذای رستوران، رفتن به کافه، لوازم آرایشی و کالاهای دیجیتال صحبت کرده اند.

برای برخی، قربانیان تورم کالاهای فرهنگی و تفریحی بوده اند؛ مانند کاربری که در پاسخ به حذف شده های سبد خریدش تنها نوشته است: کتاب یا فردی که با حسرت به حذف پیتزا و کافه رفتن اشاره کرده است.

تلخ ترین روایت ها اما به حذف خوراکی های مغذی برمی گردد؛ یکی از مخاطبان نوشته است: به عنوان یک جنوبی، یک سال و نیم است که ماهی نخورده ام. حتی کالاهایی با چسبندگی مصرف بالا نیز در امان نمانده اند و کاربری از ترک اجباری سیگار به دلیل افزایش سه برابری قیمت آن در یک سال گذشته خبر داده است.

کاهش مصرف، تنها راهکار سازگاری با تورم نبوده و افت کیفیت سبد خرید، پیامد دیگر این شرایط است. کاربری نوشته است: مدت زیادی است لباس جدیدی نخریده ام و فقط لباس های قبلی را تعمیر می کنم. هنرمندی نیز اشاره کرده که به دلیل گرانی ابزار کار، مجبور شده از مواد اولیه درجه یک به سمت متریال درجه دو کوچ کند.

عده ای دیگر از افت کیفیت مواد غذایی مصرفی شان به دلیل انتخاب برندهای ارزان تر خبر داده اند. در این میان، گروهی نیز توان خرید نقدی را از دست داده اند: خریدهایم کمتر شده و همان ها را هم قسطی می خرم؛ اقساطی که تا چند ماه بعد درگیر پرداختشان هستم.

نرخ تورم نقطه به نقطه 88.6 درصدی خردادماه 1405، اقتصاد ایران را به سطحی از افزایش قیمت ها رسانده که برای یافتن نمونه ای مشابه باید به سال های 1321 و 1322 و دوران جنگ جهانی دوم بازگشت. همان سالیانی که تورم سالانه به ترتیب 96 و 110.5 درصد ثبت شده بود.

در کنار این موارد، کاهش قدرت خرید نیز پررنگ است. سربازی در این باره نوشته است: کاهش درآمد برای من مهم ترین عامل است و باید با همان حقوق سربازی روزگار بگذرانم.

گروهی نیز به تغییر اولویت ها و کاهش احساس نیاز به مصرف گرایی اشاره کرده اند. با این حال، تحلیل مجموع نظرات نشان می دهد آنچه امروز به عنوان تغییر سبک زندگی مشاهده می شود، غالباً یک انتخاب آگاهانه نیست؛ بلکه سازگاری اجباری با تورم، کاهش قدرت خرید و نااطمینانی نسبت به آینده است.

وقتی حداقل هزینه تامین سبد غذایی یک خانوار سه نفره به بیش از 22 میلیون تومان می رسد و بخش عمده ای از درآمد خانوارهای حداقل بگیر را می بلعد، دور از ذهن نیست که مخاطبان از حذف کتاب، لباس، تفریحات و حتی کاهش مصرف گوشت و میوه سخن بگویند.

در میان پاسخ ها، عده ای هم گفته اند که در نتیجه همین شرایط اقتصادی، اولویت های خریدشان تغییر کرده و احساس نیازشان به بسیاری از کالاها کمتر شده است. یکی از آنها نوشته: مصرف گرایی ام کمتر شده و دیگر مثل قبل احساس نیاز به خرید ندارم ؛ بنابراین با رجوع به پاسخ ها می توان به این نتیجه رسید آنچه به عنوان تغییر سبک زندگی دیده می شود، غالبا انتخابی آگاهانه نیست، بلکه ناشی از سازگاری اجباری با تورم، کاهش قدرت خرید و نااطمینانی نسبت به آینده است.

پس اگر حداقل هزینه تامین سبد غذایی خانوار سه نفره به بیش از 22 میلیون تومان رسیده و بخش عمده درآمد یک خانوار حداقل بگیر را شامل می شود، طبیعی است که بسیاری از مخاطبان فرارو از حذف کتاب، لباس، کافه، تنقلات و حتی کاهش مصرف میوه و گوشت حرف بزنند.

منبع: فرارو