فرارو وضعیت آتش بس شکننده ایران و آمریکا در یک هفته گذشته وارد شرایطی بحرانی شده است. پایان اجرای تفاهم نامه اسلام آباد که 28 خرداد میان مسعود پزشکیان و دونالد ترامپ امضا شد، هرچند به طور رسمی اعلام نشده، اما بندهای مختلف آن عملاً نقض شده است. تا لحظه تنظیم این گزارش، آخرین خبر این بود که دونالد ترامپ از برقراری دوباره محاصره دریایی ایران خبر داد.

به گزارش فرارو، مرحله سوم درگیری های ایران و آمریکا تا اینجای کار، الگویی نسبتاً متفاوت با دو مرحله پیشین جنگ دارد. هرچند تحولات با سرعت در حال وقوع است، اما تا لحظه تنظیم این گزارش، رویدادها همچنان در چارچوب این الگو قرار می گیرند. هفت نکته درباره این الگو می تواند مورد توجه قرار گیرد.

شدت دور جدید حملات آمریکا علیه ایران به صورت پلکانی افزایش یافته و گستره جغرافیایی، نوع و تعداد اهداف نیز در ادامه عملیات بیشتر شده است. این حملات ابتدا به نوار جنوبی کشور محدود بود، اما محدوده جغرافیایی آن به تدریج در حال گسترش است. آخرین اخبار نشان می دهد حملات ایالات متحده تا زمان تنظیم این گزارش به استان های کهگیلویه و بویراحمد، گلستان و کرمان نیز رسیده است. در این مرحله، تاکنون حمله ای به تهران انجام نشده است. در واقع، این الگو نشان می دهد آمریکا فعلاً دامنه عملیات را به صورت تدریجی گسترش می کند و از ورود ناگهانی به یک رویارویی تمام عیار پرهیز می کند.

اهدافی که مورد حمله قرار گرفته اند، نشان می دهد آمریکا مجموعه ای از زیرساخت های نظامی و غیرنظامی را هدف قرار می دهد. از سایت های راداری و پایگاه های نظامی گرفته تا فرودگاه غیرنظامی، اسکله های صیادی، خطوط آهن، دکل های مخابراتی، شبکه برق و ایستگاه های پمپاژ آب، همگی در فهرست اهداف قرار دارند. چنین ترکیبی می تواند بیانگر تلاش برای افزایش همزمان فشار نظامی، هزینه های اقتصادی و خدماتی و ایجاد نارضایتی داخلی باشد.

هرچند بخش عمده ترورهای این دو جنگ توسط اسراییل انجام شد، اما آمریکایی ها نیز در مواردی اقدام به ترور برخی مقامات کشورمان کردند. با این حال، تاکنون اقدامات ایالات متحده وارد مرحله ترور مقامات رسمی کشور نشده و به حملات نظامی محدود مانده است. ادامه این روند نشان می دهد واشنگتن، دست کم تا این مرحله، همچنان دست به عصا پیش می رود هرچند دامنه عملیات نظامی را گسترش می دهد.

فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) ساعتی پیش با انتشار ویدیویی نشان داد که در یکی از حملات به زیرساخت های نظامی ایران در جنوب کشور، از شناور هدایت پذیر از دور (شِهپاد) انتحاری استفاده کرده است. اخبار حاکی از آن است که این جنگ افزار برای نخستین بار در این جنگ به کار گرفته شده است. آمریکا پیش از این نیز برخی تسلیحات جدید خود را در جریان حملات به ایران، از جمله در حمله موشکی به لامرد در استان فارس، به کار گرفته بود. به کارگیری تدریجی تجهیزات جدید، این جنگ را به میدانی برای تست قابلیت های عملیاتی و تاکتیک های تازه نیز تبدیل کرده است.

دور جدید حملات آمریکا علیه ایران تا این بازه زمانی بدون ورود اسراییل انجام شده است. ایران نیز در این مدت از حمله به اسراییل خودداری کرده و صرفاً پایگاه های آمریکا در منطقه را هدف قرار داده است. با این حال، تحلیل ها حاکی از آن است که احتمال افزایش سطح تنش و ورود اسراییل به درگیری ها همچنان وجود دارد و هر دو طرف در آمادگی کامل برای جنگ قرار دارند. اما در حال حاضر، این درگیری بیشتر صحنه رویارویی ایران و آمریکا باقی مانده است.

در جریان جنگ 40 روزه، گزارش های تأییدشده ای وجود داشت که بخشی از حملات به ایران از سوی کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس انجام شده است؛ حملاتی که در میان عملیات آمریکا و اسراییل کمتر به چشم می آمد. اما این بار گفته می شود کشورهای همسایه به طور مستقل برخی مواضع جنوبی کشور را هدف قرار داده اند. این موضوع زمانی مطرح شد که گزارش هایی از حمله به جنوب کشور منتشر شد و همزمان آمریکایی ها اعلام کردند در آن مقطع مشغول انجام عملیاتی علیه ایران نیستند. مفهوم جنگ منطقه ای در این شرایط بیشتر خود را نشان می دهد چرا که زنجیره کنش و واکنش ها ادامه دارد.

ایران همچنان از همان الگوی پیشین استفاده کرده و در پاسخ به حملات آمریکا، پایگاه های این کشور در منطقه را هدف قرار می دهد. در جدیدترین تحول، تاکنون دو حمله به عمان انجام شده است؛ یکی تأسیسات لجستیکی آمریکا در بندر دقم را هدف قرار داده و دیگری نقاطی در استان مسندم عمان در جنوب تنگه هرمز را. ایران مسئولیت حمله به دقم را رسماً بر عهده گرفته و آن را اعلام کرده است. عمان در مراحل قبلی جنگ، در میان کشورهای عربی حاشیه جنوبی خلیج فارس، کمترین آسیب را دیده بود. ایران و عمان به عنوان دو کشور ساحلی تنگه هرمز، اکنون بر سر موضوع تردد کشتی ها از این آبراه نیز درگیر هستند. ورود عمان به این معادله، در صورت تداوم، می تواند بر امنیت تنگه هرمز و مسیرهای کشتیرانی منطقه نیز تأثیر بگذارد.

در نهایت، آنچه تاکنون از مرحله سوم جنگ دیده می شود، تفاوت هایی مهم با دو مرحله پیشین دارد. حملات به صورت تدریجی گسترش یافته، دامنه اهداف تغییر کرده، اسراییل فعلاً در حاشیه قرار گرفته و در مقابل، نقش کشورهای منطقه پررنگ تر شده است. اگر این الگو در روزهای آینده نیز ادامه پیدا کند، می توان گفت جنگ وارد مرحله ای شده که بیش از گذشته بر مدیریت تدریجی تنش و افزایش مرحله به مرحله فشار استوار است. الگویی که البته همچنان می تواند با یک تصمیم سیاسی یا نظامی، به سرعت دستخوش تغییر شود.