کاهش 6 میلیارد دلاری صادرات غیرنفتی در سال 1404، بازتاب هزینه هایی است که نااطمینانی، جنگ و اختلال در مسیرهای تجاری به اقتصاد ایران تحمیل کرده است.

به گزارش دنیای اقتصاد، تجارت خارجی ایران در کمتر از یک سال، پنج مقطع متفاوت را تجربه کرده است؛ از فعالیت در سایه تحریم ها تا جنگ، اختلال در مسیرهای دریایی، بازگشایی کریدورهای تجاری و آغاز دوره پس از تفاهم نامه ایران و آمریکا. بررسی این دوره ها نشان می دهد تجارت کشور نه تنها از تنش های سیاسی و نظامی اخیر آسیب دیده، بلکه هنوز نتوانسته به سطح فعالیت پیش از تشدید بحران ها بازگردد.

اقتصاد ایران در دهه های اخیر به طور مستمر با تحریم های تجاری، محدودیت های بانکی و موانع دسترسی به بازارهای جهانی روبه رو بوده است. با وجود این محدودیت ها، فعالان اقتصادی طی سال های گذشته توانسته اند تا حدی خود را با شرایط تحریمی تطبیق دهند و بخشی از موانع تجارت را مدیریت کنند؛ هرچند عملکرد تجارت خارجی همچنان با ظرفیت های اقتصاد ایران و نیازهای بازار داخلی فاصله قابل توجهی دارد.

در دهه سوم خرداد 1404، حمله نظامی به خاک ایران، هرچند تنها 12 روز ادامه داشت، اما سطح نااطمینانی و ریسک های سیاسی و تجاری را در منطقه به میزان قابل توجهی افزایش داد. در ادامه نیز قطعی های گسترده اینترنت، همزمان با ناآرامی های داخلی، بر دشواری های فعالیت تجاری و ارتباطات بین المللی افزود.

در نهم اسفند 1404، حمله نظامی دیگری به خاک ایران، همزمان با روزهای پایانی سال، روند تجارت خارجی را با اختلال جدی مواجه کرد. در ادامه نیز محدودیت های اعمال شده بر مسیرهای دریایی و بنادر جنوبی، عملا بخش مهمی از جریان تجارت کشور را متوقف ساخت.

بررسی داده های گمرکی نشان می دهد بخش قابل توجهی از تجارت خارجی ایران، چه از نظر ارزش و چه از نظر وزن، به گمرکات جنوبی، مسیرهای دریایی خلیج فارس، تنگه هرمز و نقش واسطه ای امارات وابسته است. از همین رو، هرگونه اختلال در این مسیرها، هزینه های سنگینی را به تجارت خارجی و اقتصاد کشور تحمیل می کند.

پس از امضای تفاهم نامه میان ایران و آمریکا، محدودیت های دریایی تا حدی کاهش یافت و فعالیت بنادر جنوبی به تدریج از سر گرفته شد. با این حال، روند تجارت هنوز به شرایط پیش از بحران بازنگشته و شواهد موجود از تداوم افت حجم مبادلات و کندی جابه جایی کالاها نسبت به دوره پیش از نهم اسفند 1404 حکایت دارد.

علاوه بر این، تداوم برخی تنش های امنیتی، با وجود تفاهم سیاسی اخیر، نشان می دهد فضای تجارت خارجی همچنان با نااطمینانی قابل توجهی روبه رو است. تجربه یک سال گذشته بار دیگر نشان داده است که تجارت خارجی بیش از هر متغیر دیگری به ثبات سیاسی، امنیت مسیرهای حمل ونقل و پیش بینی پذیری محیط کسب وکار وابسته است.

محمد لاهوتی، رییس کمیسیون توسعه صادرات اتاق بازرگانی ایران، گفت: اعمال محاصره دریایی ایران از طریق بنادر جنوبی مسیر تجارت ما را از این منطقه عملا متوقف کرد. حتی پس از پایان جنگ و با تداوم محاصره دریایی در بنادر جنوبی کشور، مسیر تجارت ما از خلیج فارس، عملا مسدود بود.

علی امامی، مدیرکل دفتر خدمات آماد سازمان توسعه تجارت نیز گفت: در سال 1403 میزان صادرات غیرنفتی کشور به رقم 58 میلیارد دلار رسید. در سال گذشته میزان صادرات به حدود 52 میلیارد دلار کاهش یافته است. وی این افت را نتیجه تنش های سیاسی، اقتصادی، جنگ، محدودیت های تجاری و اختلال در مسیرهای حمل ونقل دانست.