به گزارش خبرنگار مهر، در تاریخ سینما، برخی روزها تنها در حافظه رسانه‌ها باقی نمی‌مانند، بلکه به حافظه تصویری یک ملت تبدیل می‌شوند. بسیاری از آنچه امروز از رخدادهای بزرگ قرن بیستم و بیست‌ویکم در ذهن مخاطبان جهان مانده، بیش از آنکه حاصل گزارش‌های خبری باشد، محصول فیلم‌های مستند و روایت‌های سینمایی است. به همین دلیل است که در همه جای دنیا، فیلمسازان همزمان با وقوع رخدادهای بزرگ اجتماعی، سیاسی یا فرهنگی، دوربین‌های خود را به میدان می‌آورند؛ نه فقط برای ثبت اتفاق بلکه برای روایت انسان‌هایی که در دل آن وقایع حضور دارند.

مراسم تشییع رهبر انقلاب نیز از همین جنس رویدادهاست؛ اتفاقی که صرفاً در چند ساعت یا چند روز خلاصه نمی‌شود و در سال‌های آینده، به یکی از اسناد تصویری تاریخ معاصر تبدیل خواهد شد. طبیعی است که سینما نیز همزمان با رسانه‌ها، مأموریت خود را آغاز کند.

از «حال خونین‌دلان 1» تا «حال خونین‌دلان 2»

یکی از مهم‌ترین پروژه‌های اعلام‌شده، مستند «حال خونین‌دلان 2؛ پهلوان جهان» به کارگردانی بهروز افخمی است. اهمیت این پروژه تنها به ساخت یک مستند تازه محدود نمی‌شود، بلکه به امتداد یک تجربه تاریخی بازمی‌گردد.

افخمی در سال 1369، یک سال پس از رحلت امام خمینی (ره)، مستند «حال خونین‌دلان» را ساخت؛ فیلمی که برخلاف بسیاری از آثار آرشیوی آن دوران، تلاش می‌کرد به جای ثبت صرف مراسم، حال و هوای جامعه و احساسات مردم را روایت کند.

اکنون او پس از بیش از سه دهه، دوباره به همان تجربه بازگشته است.

آن‌گونه که افخمی در گفتگو با خبرنگار مهر توضیح داده‌است، مستند تازه نیز صرفاً گزارشی از مراسم نخواهد بود. او این بار روایت خود را بر حضور مهمانان خارجی بنا کرده است؛ افرادی که از کشورهای مختلف برای حضور در مراسم به ایران آمده‌اند و تجربه شخصی آنها، ستون اصلی روایت فیلم را شکل می‌دهد.

«حال خونین‌دلان 2» به تهیه‌کنندگی میثم کریمی و با حمایت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در حال تولید است و به نظر می‌رسد یکی از نخستین آثاری باشد که با نگاهی سینمایی به این رویداد خواهد پرداخت.

حوزه هنری؛ یک عملیات گسترده مستندسازی

در کنار پروژه افخمی، یکی از مهم‌ترین برنامه‌های در حال اجرا، پروژه حوزه هنری است که با مدیریت و مشاوره رضا میرکریمی شکل گرفته است.

میرکریمی اگرچه در سال‌های اخیر بیشتر با آثار داستانی شناخته می‌شود، اما فعالیت حرفه‌ای خود را از مستندسازی آغاز کرده و تجربه مدیریت پروژه‌های گسترده فرهنگی و سینمایی را نیز در کارنامه دارد.

آنچه در حوزه هنری در حال انجام است، تنها ساخت یک مستند نیست، بلکه یک عملیات گسترده تصویربرداری محسوب می‌شود.

چندین گروه مستندسازی در نقاط مختلف مستقر شده‌اند تا از زوایای مختلف، تصاویر این روز را ثبت کنند؛ تصاویری که در ادامه می‌توانند به یک یا چند مستند مستقل تبدیل شوند.

مرکز گسترش؛ روایت یک مراسم در چند جغرافیا

همزمان با حوزه هنری، مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی نیز پروژه مستقلی را آغاز کرده است. حامد شکیبانیا و مهدی شامحمدی هدایت و مشاوره این پروژه را برعهده دارند و گروه‌های تصویربرداری آنها در تهران، قم و مشهد مستقر شده‌اند. همین گستره جغرافیایی، تفاوت مهم این پروژه با بسیاری از آثار مشابه است.

اگر بسیاری از مستندهای تاریخی صرفاً محل اصلی برگزاری مراسم را ثبت می‌کنند، این پروژه تلاش دارد بازتاب اجتماعی این رویداد را در شهرهای مختلف نیز به تصویر بکشد؛ اینکه یک اتفاق ملی چگونه در نقاط مختلف کشور تجربه و بازنمایی می‌شود.

در چنین رویکردی، تنها یک مراسم ثبت نمی‌شود، بلکه فضای عمومی جامعه، واکنش مردم، حال و هوای شهرها و تجربه جمعی یک روز تاریخی نیز به بخشی از روایت تبدیل خواهد شد.

مستندسازی انجمن سینمای جوانان ایران از آیین بدرقه پیکر رهبر شهید

انجمن سینمای جوانان ایران نیز با اعزام بیش از 50 گروه فیلمبرداری و عکاسی به محل تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب و برگزاری پویش‌های مختلف در ثبت این رویداد بزرگ تاریخی شرکت داشته‌است.

سازماندهی بیش از 50 تیم تخصصی فیلمبرداری و عکاسی برای پوشش مراسم در شهرهای تهران، قم، مشهد، نجف و کربلا از مهم‌ترین اقدامات انجمن سینمای جوانان ایران در ارتباط با مراسم وداع با پیکر رهبر شهید است.

همچنین همزمان با این اقدام، 57 دفتر انجمن سینمای جوانان ایران در سراسر کشور نیز با پوشش تصویری مراسم‌ها، اجتماعات و حرکت‌های مردمی در بیش از 150 شهر و روستا، به ثبت ابعاد مختلف این رخداد ملی می‌پردازند.

راه‌اندازی پویش عکس و فیلم موبایلی «طلوع ماه» نیز همزمان با ایام بدرقه، به همت انجمن سینمای جوانان ایران و با همکاری سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، به گسترده‌تر کردن حوزه تاثیر سینما در ثبت این رویداد تاریخی نگاه ویژه دارد.

درواقع این نخستین بار نیست که سینمای ایران برای ثبت یک رخداد تاریخی به میدان می‌آید. پس از رحلت امام خمینی (ره)، مجموعه‌ای از مستندها و آثار آرشیوی تولید شد که امروز به مهم‌ترین منابع تصویری آن مقطع تبدیل شده‌اند. در سال‌های بعد نیز درباره رخدادهای مهم ملی و مراسم‌های گسترده، مستندسازان تلاش کردند روایت‌هایی فراتر از گزارش‌های خبری خلق کنند.

تجربه نشان داده است که ارزش واقعی این آثار، سال‌ها بعد آشکار می‌شود؛ زمانی که پژوهشگران، مستندسازان و نسل‌های بعدی برای شناخت فضای اجتماعی یک مقطع تاریخی، به همین تصاویر و روایت‌ها رجوع می‌کنند. به همین دلیل، اهمیت پروژه‌های امروز را نباید صرفاً در زمان حال جستجو کرد.

اکنون مراسم باشکوه تشییع رهبر انقلاب در تهران به پایان رسیده و دوربین‌ها آرام‌آرام از خیابان‌ها جمع می‌شوند؛ اما کار اصلی فیلمسازان تازه آغاز شده است. صدها ساعت تصویر باید مرور شود، روایت‌ها باید شکل بگیرند، شخصیت‌ها انتخاب شوند و از دل انبوه تصاویر، فیلم‌هایی ساخته شوند که شاید سال‌ها بعد، یکی از مهم‌ترین اسناد تصویری این روز تاریخی به شمار آیند.