به نقل از ایبنا، پروژه حذف 4 صفر با تصویب پیش نویس آیین نامه اجرایی آن در هیات عالی بانک مرکزی به طور رسمی کلید خورد و وارد فاز مقدمات اجرایی شد.

در عمل، سال هاست که مبادلات عمومی بر مبنای تومان انجام می شود، در حالی که واحد رسمی پول کشور همچنان ریال است. بزرگی ارقام ریالی نه تنها در تعاملات داخلی چالش هایی ایجاد کرده، بلکه در ارتباطات اقتصادی با طرف های خارجی نیز نیازمند توضیح و تبدیل مداوم بوده است. از این رو، مجلس شورای اسلامی و بانک مرکزی با هدف تسهیل محاسبات و افزایش کارآمدی نظام پولی، برنامه حذف چهار صفر از پول ملی را در دستور کار قرار داده اند.

بر اساس قانون مصوب، از آذر 1404 فرایند آماده سازی زیرساخت های اجرایی این اصلاح پولی آغاز شده و پیش بینی شده است که طی دو سال آینده مقدمات لازم فراهم شود. همچنین یک دوره گذار سه ساله در نظر گرفته شده که در آن، اسکناس ها و واحد های پولی قدیم و جدید به صورت هم زمان در گردش خواهند بود تا اجرای طرح با حداقل ابهام و اختلال انجام شود.

این اقدام ماهیتی شکلی و محاسباتی دارد و به خودیِ خود تغییری در متغیر های کلان اقتصادی یا سطح عمومی قیمت ها ایجاد نخواهد کرد؛ بلکه هدف آن ساده سازی ارقام، تسهیل مبادلات و ارتقای شفافیت در محاسبات مالی است.

در همین زمینه فخری محدث؛ رییس گروه اقتصاد دیجیتال اداره تحقیقات و بررسی های اقتصادی بانک مرکزی با تاکید براینکه مردم باید بدانند هیچ تغییر ساختاری و قیمتی با اجرای حذف صفرها رخ نمی دهد، از جزییات اجرای این طرح و زمان اجرایی شدن آن گفت که مشروح آن را در ادامه می خوانید.

طرح حذف 4 صفر چه مراحلی دارد؛ اکنون در چه مرحله ای است و حدوداً چه زمانی اجرایی می شود؟

بنابراین در آذر 1406 انتظار می رود که اقدامات این دوره دو ساله تکمیل شده باشد و پس از آن بتوان وارد مرحله گذار شد.

دوره گذار، یک بازه سه ساله است که در قانون پیش بینی شده و طی آن، ریال قدیم و ریال جدید (هر دو واحد پول) به موازات یکدیگر معتبر هستند. پس از پایان این سه سال، ریال قدیم به طور کامل کنار گذاشته شده و ریال جدید جایگزین می شود و تمامی قراردادها، محاسبات، نرم افزارها، تراکنش های مالی و هر قراردادی که ثبت می شود، فقط با ریال جدید خواهد بود.

تبصره (5) قانون اصلاح بند (الف) ماده 58 قانون بانک مرکزی در ارتباط با آیین نامه اجرایی قانون حذف چهار صفر است. این تبصره مقرر می دارد که آیین نامه اجرایی باید ظرف مدت سه ماه از تاریخ لازم الاجرا شدن قانون (یعنی از آذر 1404) توسط بانک مرکزی تهیه و پس از تأیید هیأت عالی، به تصویب هیأت وزیران برسد. در حال حاضر، این آیین نامه اجرایی در کمیته های تخصصی بانک مرکزی بررسی و نهایی شده و در پنجاه و چهارمین نشست هیأت عالی که در اواخر بهمن 1404 برگزار شد، به تصویب رسیده و مراحل بعدی را برای تأیید هیأت وزیران طی می کند.

نکته حائز اهمیت این است که هنوز وارد مرحله اجرا و چرخش پولی واحد جدید نشده ایم و دو سال فرصت داریم تا مقدمات اجرای طرح را فراهم کنیم و پس از آن وارد دوره سه ساله گذار شویم؛ بنابراین فرایند اجرای کامل طرح، یک فرایند پنج ساله است.

پس از تصویب و تأیید نهایی آیین نامه توسط هیأت وزیران، این آیین نامه ابلاغ خواهد شد. در این آیین نامه چند بند (از جمله بندهای 4، 5 و 7) وجود دارد که برای آنها باید دستورالعمل هایی تدوین شود. در حال حاضر، با وجود آنکه هنوز آیین نامه اجرایی به تصویب هیات وزیران نرسیده است، کمیته های تخصصی بانک مرکزی مشغول تدوین دستورالعمل های مربوط به این بندها هستند تا در زمان مقرر ابلاغ شوند. این دستورالعمل ها جزییاتی مانند نحوه محاسبه کارمزد خدمات بانکی، چگونگی اعمال تغییرات روی نرم افزارها و سامانه ها توسط نهادها و بانک ها برای ایجاد هماهنگی را مشخص خواهند کرد.

تفاوت ریال قدیم و جدید چیست؟

بر اساس قانون، واحد پول ملی همچنان ریال باقی می ماند و با حذف چهار صفر، هر یک ریال جدید معادل 10,000 ریال قدیم خواهد بود. هیچ تغییری در ارزش های واقعی اقتصاد رخ نمی دهد و صرفاً یک تغییر مقیاس اسمی اتفاق می افتد. برای واحد پول خرد نیز قران تعریف شده است به نحوی که هر یک ریال معادل 100 قران است. نرخ تبدیل نیز یک به ده هزار است؛ به این معنا که با حذف چهار صفر، ریال قدیم با ریالی که در دوره گذار خواهیم داشت معادل سازی می شود.

هدف از اجرای این طرح چیست و چه کمکی به اقتصاد می کند؟

یکی از اهداف ارتقای وجهه پول ملی در سطح بین الملل است. برابری ریال با ارزهای جهانروا با حذف صفرها، وجهه بهتری پیدا می کند؛ اما هدف اصلی، تسهیل محاسبات و مبادلات است. با افزایش تورم و رشد قیمت ها، تعداد صفرها در اعداد زیاد شده و کار محاسباتی را دشوار کرده است.

حذف صفرها مزایای متعددی دارد؛ یعنی کار حسابداری آسان تر و مبادلات ساده تر انجام می شود، خطای محاسباتی کاهش می یابد و همچنین با اجرای این طرح تعداد مورد نیاز سرانه اسکناس کاهش می یابد که این امر هزینه حمل و نقل اسکناس و مسکوک و هزینه چاپ و امحاء پول را کاهش می دهد.

تکلیف مردم در دوره گذار چیست و چه اقداماتی باید انجام دهند؟

در حال حاضر در آستانه عملیاتی سازی و فراهم کردن مقدمات طرح هستیم و این مرحله دو سال طول می کشد. در این مدت، سامانه ها به روزرسانی شده و تغییرات نرم افزاری و سخت افزاری در سیستم های بانکی و مالیاتی و کلیه سامانه هایی که به صورت مستقیم یا غیر مستقیم به نظام پرداخت مرتبط می شوند، اعمال می شود. در این دو سال، با اطلاع رسانی گسترده، مردم با این موضوع آشنا می شوند که هیچ تغییر ساختاری رخ نمی دهد و صرفاً چهار صفر به صورت اسمی حذف می شود.

برای آشنایی مردم با واحد جدید، پیش از ورود به دوره گذار، برچسب گذاری دوگانه قیمت ها اجرا می شود. به این ترتیب، مردم به عینه با قیمت کالاها و خدمات هم به ریال قدیم و هم به ریال جدید مواجه می شوند و به تدریج این تغییر مقیاس را ذهنی و درونی می کنند. برای مثال، کالایی که 20 هزار ریال (معادل 2000 تومان) قیمت داشته، در دوره گذار با قیمت 2 ریال جدید نیز درج می شود. مردم در این دوره می توانند هم با پول قدیم و هم با پول جدید پرداخت کنند. اطلاعات حساب ها در موبایل بانک ها، قبض ها، نرم افزارهای موبایلی کسب و کارها و فاکتورها نیز در همین دوره دو ساله به روزرسانی می شود. نظارت مستمر بر اجرای طرح وجود خواهد داشت تا از هرگونه اجحاف قیمتی جلوگیری و مردم با آگاهی کامل پرداخت های خود را انجام دهند.

اسکناس های قدیمی چه سرنوشتی پیدا می کنند؟ آیا طرح حذف صفرها بر پایه پولی، نقدینگی و تورم تأثیری دارد؟

اصلاً قرار نیست با اجرای این طرح، خلق پول جدیدی اتفاق بیفتد یا نقدینگی تغییر کند. برنامه ریزی برای چاپ اسکناس نیز به همان روال قبل انجام می شود. فقط از الان برنامه ریزی می شود که در دو سال آینده، چه میزان از اسکناس هایی که سالانه طبق روال باید چاپ می شدند، با واحد جدید (بدون چهار صفر) چاپ شوند. به همین دلیل است که در قانون دو سال زمان برای آماده سازی پیش بینی شده است. در نتیجه این طرح هیچ اثری بر متغیرهای کلان اقتصادی مانند تورم، پایه پولی و نقدینگی ندارد و صرفاً یک تغییر مقیاس است.

به طور خلاصه، دو سال مرحله آماده سازی برای تغییر زیرساخت ها و سامانه هاست و پس از تکمیل آن، وارد دوره سه ساله گذار می شویم که در آن پول جدید معرفی شده و سیستم ها آماده است، اما پول قدیم نیز در کنار پول جدید اعتبار دارد. هدف از این دوره سه ساله، آشنایی مردم و فرصت برای تطبیق کامل است. پس از پایان این سه سال، رسماً اعلام می شود که تنها ریال جدید (با چهار صفر حذف شده) معتبر است و پول های قدیم بر اساس دستورالعمل بانک مرکزی جمع آوری می شوند.