به نقل از تسنیم، پرداخت سود سهام عدالت که هرساله با وعده های زمانی مشخص اعلام می شود، امسال نیز با تأخیر مواجه شد.

سهام عدالت از زمان شکل گیری خود به عنوان یکی از بزرگ ترین طرح های اقتصادی ـ اجتماعی کشور، با هدف گسترش مالکیت عمومی، توزیع عادلانه ثروت و توانمندسازی اقشار مختلف جامعه مطرح شد. قرار بود میلیون ها نفر از مردم، به ویژه دهک های متوسط و کم درآمد، با سهام دار شدن در شرکت های بزرگ و سودده کشور، از منافع فعالیت های اقتصادی بهره مند شوند و سهمی واقعی از اقتصاد ملی داشته باشند. این طرح در نگاه کلان، گامی به سوی مردمی سازی اقتصاد و کاهش فاصله طبقاتی تلقی می شد و در سال های ابتدایی نیز امیدهای فراوانی میان خانوارها ایجاد کرد،

اما با گذشت زمان، یکی از مهم ترین مطالبات سهامداران عدالت، یعنی پرداخت منظم و شفاف سود سالانه، به چالشی جدی تبدیل شده است. هر بار که زمان بندی پرداخت سود اعلام می شود، میلیون ها نفر در سراسر کشور چشم انتظار واریز مبالغی هستند که شاید در نگاه کلان عدد بزرگی نباشد، اما برای بسیاری از خانواده ها در شرایط اقتصادی فعلی، می تواند بخشی از هزینه های ضروری زندگی، اقساط، درمان یا خریدهای شب عید را پوشش دهد، به همین دلیل، تأخیر در پرداخت سود سهام عدالت صرفاً یک مسئله اداری یا حسابداری نیست، بلکه مستقیماً با معیشت و اعتماد عمومی گره خورده است.

در سال جاری نیز با وجود اعلام رسمی مبنی بر پرداخت سود در دو مرحله مشخص، عملی نشدن وعده ها در موعد مقرر، موجی از گلایه و ابهام را میان سهامداران ایجاد کرد. این پرسش برای افکار عمومی مطرح شد؛ چرا با وجود مصوبه شورای عالی بورس و اطلاع رسانی قبلی، پرداخت ها به تعویق افتاد؟ آیا مشکل در شرکت های سرمایه پذیر است که سود خود را به موقع واریز نکرده اند، یا ساختار مدیریتی و نحوه نظارت بر این شرکت ها دچار اشکال است؟ نقش دولت در مدیریت شرکت های واگذارشده چیست و آیا اصل مردمی سازی مدیریت سهام عدالت به درستی اجرا شده است؟

از سوی دیگر، موضوع استقلال مدیریت شرکت های واگذارشده و میزان دخالت دولت در تعیین اعضای هیئت مدیره این شرکت ها، بار دیگر به یکی از محورهای بحث تبدیل شده است. برخی کارشناسان معتقدند تا زمانی که ساختار مدیریت شرکت های سرمایه پذیر به طور کامل از تصدی گری دولتی فاصله نگیرد و منافع سهامداران در اولویت قرار نگیرد، مشکل تأخیر در پرداخت سود و ضعف پاسخ گویی تداوم خواهد داشت، در این میان، مجلس شورای اسلامی و نهادهای نظارتی نیز اعلام کرده اند که پیگیر موضوع هستند، اما افکار عمومی بیش از هر چیز به دنبال نتیجه عملی و زمان مشخص پرداخت است.

با توجه به نزدیک شدن به روزهای پایانی سال و افزایش انتظارات برای دریافت سود تا پیش از شب عید، اهمیت این مسئله دوچندان شده است. سهام عدالت برای بسیاری از خانوارها دیگر یک دارایی بلندمدت نیست، بلکه بخشی از برنامه ریزی مالی سالانه آنان محسوب می شود، ازهمین رو، بررسی علل تأخیر، نقش بازیگران مختلف و راهکارهای پیشنهادی برای جلوگیری از تکرار این وضعیت، ضرورتی انکارناپذیر به نظر می رسد.

در همین چارچوب، گفت وگویی تفصیلی با توکلی رییس اتحادیه تعاونی سهام عدالت کشور انجام داده ایم تا از جزییات ماجرا، دلایل عملی نشدن وعده پرداخت سود در موعد مقرر، میزان دخالت دولت در مدیریت شرکت ها، اقدامات نظارتی مجلس و همچنین چشم انداز پرداخت سود تا پایان سال آگاه شویم.

آقای توکلی، چرا وعده پرداخت سود سهام عدالت در موعد مقرر عملی نشد و مردم بار دیگر با تأخیر مواجه شدند؟

توکلی: واقعیت این است که از ابتدا اعلام کرده بودیم پرداخت سود سهام عدالت مشروط به واریز سود از سوی شرکت های سرمایه پذیر به حساب شرکت سپرده گذاری است. سازوکار به این شکل است که شرکت ها باید سود مصوب مجامع خود را به حساب مشخص واریز کنند تا پس از تجمیع، فرآیند پرداخت به سهامداران آغاز شود.

بر اساس مصوبه شورای عالی بورس، قرار بود سود در دو مرحله پرداخت شود؛ مرحله اول در پایان آذرماه و مرحله دوم در اسفندماه، اما در عمل، برخی شرکت ها به تعهدات خود به طور کامل عمل نکردند، تعدادی از شرکت ها حدود 20 درصد از سود را واریز کردند، اما برخی دیگر هنوز اقدام مؤثری انجام نداده اند، همین موضوع موجب شد پرداخت مرحله اول با اختلال مواجه شود و مردم در شب یلدا چشم انتظار واریز سود بمانند.

این تأخیر، علاوه بر ایجاد نارضایتی عمومی، به اعتماد مردم نیز لطمه می زند، وقتی زمان مشخصی اعلام می شود، مردم برنامه ریزی می کنند؛ برخی خانواده ها این مبالغ را برای هزینه های ضروری کنار می گذارند، بنابراین هرگونه تأخیر، تبعات اجتماعی و روانی هم دارد.

برخی معتقدند نقش دولت در این تأخیرها پررنگ است، نظر شما چیست؟

توکلی: در بند هشتم ابلاغ سیاست های کلی سهام عدالت از سوی مقام معظم رهبری تصریح شده است که دولت نباید در مدیریت شرکت های واگذارشده تصدی گری کند، هدف این بود که مدیریت به مردم و تشکل های سهامداری سپرده شود و ساختارها مردمی شوند،

اما در عمل، همچنان شاهد دخالت های مدیریتی دولت هستیم. 49 شرکت بزرگ به سهام عدالت واگذار شده اند، اما مدیریت آن ها باید در اختیار اتحادیه ها و کانون های سهام عدالت باشد. وقتی دولت نمایندگان خود را در هیئت مدیره این شرکت ها منصوب می کند، طبیعی است که مدیران بیشتر به سیاست های دولت توجه داشته باشند تا منافع مستقیم سهامداران عدالت،

این تعارض منافع، یکی از گره های اصلی ماجراست. اگر مدیریت واقعاً مردمی شود، شفافیت افزایش پیدا می کند و اولویت اصلی، پرداخت به موقع سود سهامداران خواهد بود، نه ملاحظات دیگر.

آیا مجلس و نهادهای نظارتی در این زمینه ورود کرده اند؟

توکلی: بله، مجلس به صورت جدی وارد موضوع شده است. در جلسات متعددی با دولت، وزارت اقتصاد و سازمان بورس، این مسئله مطرح شده است و حتی ریاست مجلس سه بار در صحن علنی نسبت به تأخیر در پرداخت سود سهام عدالت تذکر داده اند.

پنج کمیسیون مهم مجلس شامل کمیسیون اصل نود، قضایی، اجتماعی، اقتصادی و کمیسیون اصلی مرتبط، این موضوع را در دستور کار دارند، همچنین گزارش هایی از سوی نهادهای نظارتی تهیه شده است، اما باید بپذیریم که صرف تذکر و برگزاری جلسه کافی نیست؛ آنچه مردم انتظار دارند، نتیجه عملی است.

ما معتقدیم اگر ابزارهای نظارتی با قاطعیت بیشتری به کار گرفته شود و در صورت تخلف، مدیران شرکت های متخلف به کمیته های تخلفات معرفی شوند، روند کار تسریع خواهد شد.

از نظر شما راهکار عملی برای جلوگیری از تکرار این وضعیت چیست؟

توکلی: چند اقدام اساسی باید انجام شود؛ نخست اینکه مدیریت شرکت های سرمایه پذیر باید به طورکامل و واقعی به اتحادیه ها و کانون های سهام عدالت واگذار شود تا اصل مردمی سازی تحقق یابد.

دوم، کمیته های نظارتی سازمان بورس باید فعال تر شوند و سازوکارهای تنبیهی برای شرکت هایی که سود را به موقع واریز نمی کنند، جدی تر اجرا شود، تأخیر در واریز سود نباید بدون پیامد باشد.

پیشنهاد دیگر ما، توزیع استانی سود سهام عدالت است، به عنوان مثال، استان مازندران بیش از دو میلیون سهامدار عدالت دارد، اگر سهم این استان به صورت مستقیم در بانک های همان استان واریز شود، هم شفافیت افزایش می یابد و هم امکان هدایت منابع به سمت سرمایه گذاری های محلی فراهم می شود، این کار می تواند به رونق اقتصادی استان ها نیز کمک کند.

با توجه به شرایط فعلی، آیا می توان امیدوار بود سود سهام عدالت تا شب عید پرداخت شود؟

توکلی: از نظر قانونی، پرداخت سود تکلیف مشخص دارد و باید انجام شود، ما نیز به عنوان نمایندگان مردم وظیفه داریم تا آخرین مرحله پیگیری کنیم، اما تحقق این وعده مشروط به آن است که شرکت های سرمایه پذیر سودهای مصوب را به موقع واریز کنند و دستگاه های مسئول با جدیت بیشتری ورود کنند.

امیدواریم با تشکیل کمیته های نظارتی فعال تر و فشار قانونی بر شرکت های متخلف، این موضوع تا پیش از پایان سال به سرانجام برسد، مردم حق دارند از منافع سهام خود بهره مند شوند و ما وظیفه داریم پیگیری کنیم تا در برابر سهامداران شرمنده نشویم.

در نهایت باید تأکید کنم که مسئله سهام عدالت فقط یک پرداخت مقطعی نیست؛ موضوع اعتماد عمومی و اعتبار سیاست های اقتصادی کشور در میان است، اگر بتوانیم این اعتماد را تقویت کنیم، سرمایه اجتماعی ارزشمندی برای اقتصاد کشور ایجاد خواهد شد.