به نقل از اطلاعات آنلاین، با نزدیک شدن هم زمان ایام نوروز و ماه مبارک رمضان، بازار میوه بیش از هر زمان دیگری در کانون توجه و نگرانی خانوارها قرار گرفته است. میوه که هم در سنت های نوروزی و هم در سبد مصرفی ماه رمضان جایگاه ثابتی دارد، امسال با قیمت هایی در ویترین مغازه ها دیده می شود که فاصله معناداری با توان خرید بخش بزرگی از جامعه ایجاد کرده است؛ فاصله ای که حتی وفور عرضه نیز نتوانسته آن را پُر کند.

بازار پُر، جیب خالی

مشاهدات میدانی از سطح شهر و بازارهای میوه و تره بار نشان می دهد که از نظر تأمین، کمبود محسوسی وجود ندارد. دکه ها و مغازه ها مملو از انواع میوه های داخلی و وارداتی هستند و شبکه توزیع نیز فعال است. با این حال، قیمت ها به گونه ای افزایش یافته که برای بسیاری از خانوارها، تماشای این وفور بیش از خرید آن سهم روزمره شده است. این وضعیت به روشنی نشان می دهد که چالش اصلی بازار میوه نه کمبود کالا، بلکه گرانی و کاهش قدرت خرید مردم است.

نوروز و رمضان؛ فشار مضاعف بر تقاضای خانوار

نزدیکی نوروز و ماه رمضان به طور سنتی تقاضا برای میوه را افزایش می دهد، اما امسال این افزایش تقاضا با واقعیتی متفاوت مواجه شده است. بسیاری از خانوارها ناچار شده اند تعداد اقلام خرید خود را کاهش دهند، به میوه های ارزان تر بسنده کنند یا خرید را به حداقل های ضروری و مناسبت های خاص موکول کنند. این تغییر الگوی مصرف، نشانه ای از عمیق تر شدن شکاف میان قیمت ها و درآمد خانوارهاست؛ شکافی که نگرانی ها را درباره تأمین مایحتاج شب عید و سفره های افطار تشدید کرده است.

وعده وفور، واقعیت گرانی

مسئولان بارها از وفور میوه و آمادگی بازار برای پاسخ گویی به نیاز شب عید سخن گفته اند، اما تجربه مصرف کنندگان روایت دیگری دارد. زمانی که قیمت هر کیلو میوه از آستانه تحمل بودجه خانوار عبور می کند، وفور عملاً کارکرد خود را از دست می دهد و به یک مفهوم آماری بدل می شود. در چنین شرایطی، وفور عرضه نه تنها آرامش بخش نیست، بلکه با برجسته کردن فاصله طبقاتی در مصرف، بر نارضایتی اجتماعی می افزاید.

نگرانی اجتماعی در سایه گرانی

گرانی میوه در آستانه این دو مناسبت مهم، فقط یک مسئله اقتصادی نیست؛ بلکه به دغدغه ای اجتماعی تبدیل شده است. برای بسیاری از خانواده ها، ناتوانی در تهیه میوه برای شب عید یا سفره افطار، فراتر از یک کمبود مادی، احساسی از حذف شدن از آیین ها و سنت های جمعی را به همراه دارد. این نگرانی در گفت وگوهای روزمره مردم و فضای بازار به وضوح قابل مشاهده است.

در مجموع، آنچه امروز در بازار میوه دیده می شود، تصویری روشن از یک تناقض است؛ بازاری پُر از کالا، اما خالی از دسترس برای بخش بزرگی از مصرف کنندگان. تا زمانی که سیاست گذاری ها به جای تمرکز صرف بر تأمین، به مهار قیمت ها و ترمیم قدرت خرید نپردازد، وفور میوه نیز نمی تواند خیال مردم را در آستانه نوروز و رمضان آسوده کند.

در همین رابطه، مهدی نبی زاده، کارشناس اقتصادی و فعال بخش خصوصی، با انتقاد از تداوم گرانی میوه در بازار و تشدید آن در آستانه نوروز و ماه رمضان، ریشه های این وضعیت را فراتر از عوامل مقطعی دانست و به اقتصاد 24 گفت: آنچه امروز در بازار میوه مشاهده می کنیم، نتیجه یک اختلال مزمن در زنجیره تولید تا توزیع است، نه صرفاً افزایش تقاضای فصلی. سال هاست که درباره اصلاح الگوی کشت، ساماندهی نظام توزیع و کاهش نقش واسطه های غیرمولد صحبت می شود، اما در عمل تغییر محسوسی رخ نداده است و هزینه این تعلل مستقیماً به مردم منتقل می شود.

وی با اشاره به اینکه وفور ظاهری میوه لزوماً به معنای دسترسی واقعی مردم نیست، افزود: زمانی که قیمت ها چندین برابر رشد درآمد خانوار افزایش پیدا می کند، وفور کالا عملاً به یک آمار بی اثر تبدیل می شود. این تناقض که بازار پر باشد، اما سفره مردم خالی تر شود، نشان دهنده شکست سیاست های تنظیم بازار است، نه موفقیت آن که هر روز تاکید می شود.

نبی زاده، گرانی میوه در این مقطع زمانی را عاملی برای تشدید فشار روانی بر جامعه دانست و تصریح کرد: نوروز و ماه رمضان فقط مناسبت های تقویمی نیستند؛ این ایام با سنت ها، آیین ها و هویت فرهنگی مردم گره خورده اند. وقتی یک خانواده نگران تأمین میوه شب عید یا سفره افطار است، این نگرانی صرفاً اقتصادی نیست، بلکه به احساس حذف شدگی اجتماعی و تضعیف سرمایه اجتماعی منجر می شود.

این کارشناس اقتصادی با انتقاد از سیاست های مقطعی کنترل قیمت ها گفت:دخالت های دیرهنگام و دستوری، بدون اصلاح ساختارها، معمولاً نتیجه معکوس دارد. اگر هزینه تولید، حمل ونقل و نهاده ها کنترل نشود و هم زمان نظام توزیع شفاف نباشد، فشار قیمت در نهایت روی مصرف کننده تخلیه می شود. بخش خصوصی بارها هشدار داده که تنظیم بازار بدون مشارکت واقعی تولیدکننده و توزیع کننده، کارایی ندارد.

وی تأکید کرد: تا زمانی که سیاست گذاری اقتصادی به جای نگاه بلندمدت و ساختاری، اسیر تصمیم های کوتاه مدت و مناسبتی باشد، هر سال در آستانه نوروز یا ماه رمضان با همین سناریو مواجه خواهیم بود؛ بازار پر، قیمت بالا و مردمی که با نگرانی بیشتری به استقبال مناسبت ها می روند.

انتقال مستقیم بار ناکارآمدی به دوش مصرف کننده

گرانی میوه در آستانه نوروز و ماه رمضان را نمی توان صرفاً با شاخص های عرضه و آمارهای رسمی توضیح داد. مسئله اصلی، شکافی است که میان وفور اعلامی و دسترسی واقعی مردم شکل گرفته؛ شکافی که هر سال عمیق تر می شود و این بار، بیش از گذشته خود را در قالب یک دغدغه اجتماعی نشان می دهد.

تناقض آشکار بازار امروز - بازاری پر از کالا، اما خالی از قدرت خرید- نشان می دهد که سیاست گذاری ها سال هاست در سطح تأمین متوقف مانده اند و از مواجهه با ریشه اصلی بحران، یعنی ناترازی قیمت ها با درآمد خانوار، طفره رفته اند. تأکید مداوم بر نبود کمبود زمانی کارکرد دارد که مردم توان خرید داشته باشند؛ در غیر این صورت، وفور کالا بیشتر به یک گزاره تبلیغاتی شبیه است تا نشانه ای از موفقیت تنظیم بازار.

اظهارات کارشناسان نیز مؤید همین واقعیت است: اختلال در زنجیره تولید تا توزیع، حضور پررنگ واسطه های غیرمولد، هزینه های فزاینده حمل ونقل و نبود شفافیت در نظام قیمت گذاری، سال هاست بدون اصلاح باقی مانده اند و نتیجه آن، انتقال مستقیم بار ناکارآمدی به دوش مصرف کننده است. در چنین شرایطی، دخالت های مقطعی و دستوری نه تنها درمان نیست، بلکه اغلب به تشدید بی اعتمادی و بی ثباتی بازار منجر می شود.