به نقل از فرارو، بسیاری از کارکنان هر روز با لبخندی اجباری و واکنش هایی کنترل شده وارد محل کار می شوند، بی آن که بدانند همین نقش آفرینی ظاهری ممکن است یکی از دلایل اصلی خستگی و بی انگیزگی تدریجی آن ها باشد.

بر اساس دو مطالعه بالینی در فرانسه، یکی از ریشه های مهم تحلیل انرژی کارکنان، پدیده ای است که پژوهشگران آن را نقش آفرینی سطحی می نامند. منظور از این اصطلاح، زمانی است که افراد در محیط کار احساساتی را بروز می دهند که واقعاً تجربه نمی کنند. یا برعکس، احساسات واقعی خود را سرکوب می کنند چون تصور می کنند بیان آن ها حرفه ای تلقی نمی شود.

برای بسیاری از کارمندان، این رفتار آشناست: لبخندی اجباری در جلسه ای که حوصله اش را ندارند، اشتیاقی نمایشی هنگام ارائه گزارشی که به آن باور ندارند یا پنهان کردن ناراحتی و خشم برای حفظ چهره ای مثبت و متعهد . در نگاه اول، این نوع خودکنترلی ممکن است نشانه بلوغ حرفه ای به نظر برسد، اما یافته های پژوهشگران نشان می دهد هزینه روانی آن بسیار سنگین تر از تصور رایج است.

خلاصه نتایج این مطالعات تأکید می کند نقش آفرینی سطحی چرخه ای از فرسودگی ایجاد می کند که به طور علمی قابل اندازه گیری است. این چرخه منابع ذهنی و هیجانی لازم برای عملکرد مؤثر در تعاملات کاری را تحلیل می برد. در نتیجه، ظرفیت شناختی کاهش می یابد، احساس اصالت فردی تضعیف می شود و اعتماد در تیم ها آسیب می بیند. عواملی که در نهایت مدیریت و همکاری مؤثر را دشوارتر می کند.

در این دو آزمایش، سطح انرژی و نگرش مدیران و کارکنان در طول روز اندازه گیری شد و سپس با میزان تنظیم یا سرکوب هیجانی ای که خودشان گزارش کرده بودند مقایسه شد. نتایج نشان داد افرادی که بیشتر درگیر نقش آفرینی سطحی بودند، به دو شکل خودتقویت کننده دچار آسیب می شدند.

نخست، این افراد روز کاری را اغلب با احساس خستگی آغاز می کردند و نسبت به همکارانی که احساسات واقعی خود را بیان می کردند، سریع تر در طول روز و هفته دچار فرسودگی می شدند. به بیان دیگر، آن ها حتی پیش از شروع فشارهای روزانه، بخشی از انرژی خود را از دست داده بودند.

دوم، همین خستگی اولیه توانایی آن ها را برای شکستن این چرخه کاهش می داد. وقتی فرد انرژی کافی ندارد، سخت تر می تواند تصمیم بگیرد که صادقانه تر رفتار کند یا از تظاهر دست بکشد. در نتیجه، دوباره به همان الگوی قبلی بازمی گردد: لبخند مصنوعی، اشتیاق نمایشی و سرکوب احساسات واقعی. این روند، چرخه ای نزولی ایجاد می کند که به تدریج منابع روانی فرد را تحلیل می برد.

پژوهشگران در گزارش خود هشدار داده اند این وضعیت به نوعی مارپیچ از دست دادن منابع تبدیل می شود. به ویژه کارکنانی که در ابتدای روز با کاهش انرژی عاطفی روبه رو هستند، بیشتر به سمت راهبردهای سطحی و ناسالم تنظیم هیجان سوق پیدا می کنند. این امر باعث از دست رفتن بیشتر منابع روانی می شود و فرد روز بعد را با ذخیره انرژی کمتری آغاز می کند. در طول زمان، این چرخه می تواند به فرسودگی جدی شغلی منجر شود.

پیام این تحقیقات روشن است: تظاهر مداوم به حالتی که واقعاً وجود ندارد، نه تنها به بهبود عملکرد کمکی نمی کند، بلکه به شکل پنهان آن را تضعیف می کند. در فرهنگی که اغلب از کارکنان انتظار می رود همواره پرانرژی، خوش برخورد و مشتاق باشند، این یافته ها زنگ هشداری جدی است.

با این حال، پرسش کلیدی این است که چگونه می توان تشخیص داد در دام نقش آفرینی سطحی افتاده ایم؟ یکی از نشانه ها، احساس خستگی ای است که تناسبی با حجم کار ندارد؛ نوعی تحلیل انرژی که بیشتر پس از تعاملات اجتماعی یا جلسات کاری بروز می کند. نشانه دیگر، فاصله گرفتن تدریجی از احساس اصالت و این حس است که نقش بازی می کنم نه این که خودم باشم.

کارشناسان توصیه می کنند سازمان ها فضایی ایجاد کنند که در آن بیان محترمانه و صادقانه احساسات، تهدید تلقی نشود. از سوی دیگر، افراد نیز می توانند با افزایش آگاهی هیجانی، تمرین مرزبندی سالم و گفت وگوی شفاف تر، از شدت این الگو بکاهند. گاهی تغییرات کوچک مانند پذیرش این که همیشه لازم نیست سرحال و بی نقص به نظر برسیم، می تواند نقطه شروع خروج از این چرخه فرساینده باشد.

در نهایت، فرسودگی شغلی تنها نتیجه ساعات طولانی کار نیست؛ گاهی نتیجه تلاش بی وقفه برای پنهان کردن آن چیزی است که واقعاً احساس می کنیم. بازگشت به صداقت هیجانی، شاید یکی از ساده ترین و در عین حال مؤثرترین راه ها برای حفظ انرژی و سلامت روان در محیط کار باشد.